III SA/Gl 348/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na w/w decyzję, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że w wyniku wszczętego szeregu postępowań została zlikwidowana jego firma. Aktualnie skarżący jest osobą bezrobotną, a jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek dla bezrobotnych przyznawany na podstawie decyzji Powiatowego Urzędu Pracy. Z oświadczenia skarżącego wynika, że mieszka on sam i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, ani ruchomego, ani nieruchomego. Nie posiada on również żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Kwota zasiłku dla bezrobotnych stanowi 742,10 zł. Natomiast egzekwowane zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług wynoszą łącznie [...] zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 24 lutego 2012 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał: decyzję o uznaniu strony za osobę bezrobotną z dniem [...] r. oraz decyzję z dnia [...] r., w której stwierdzono, że strona utraciła prawo do pobierania zasiłku dla bezrobotnych z dniem [...] r. Nadesłane zostały również: wyciągi i wykazy z rachunków bankowych; postanowienia o dokonaniu wpisu strony, jako dłużnika niewypłacalnego oraz jego zobowiązanie do wyjawienia majątku w trybie postępowania cywilnego; decyzja o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej działalności; umowa najmu lokalu mieszkalnego oraz zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały skarżącego i jego byłej żony w miejscu określonym na formularzu PPF, jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy. W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący oświadczył, że jego wydatki na utrzymanie zamykają się w kwocie 180 zł. Są to koszty zakupu wyżywienia: bułek i mleka. Jeżeli chodzi natomiast o opłaty za czynsz i media, to mimo tego, że występują, to strona nie może przedstawić dowodów wpłat, gdyż nimi nie dysponuje, ponieważ po utracie zasiłku dla bezrobotnych nie ma z czego pokrywać tych opłat. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 19 marca 2012 r., referendarz ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych o swoim stanie majątkowym. Z nadesłanych przez stronę dokumentów i jej oświadczeń wynikało bowiem, że strona powinna mieć zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłat za media. Dlatego wezwano stronę do wykazania tych zaległości. Ponowiono jednocześnie wezwanie o wykazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącego. W odpowiedzi na to kolejne wezwanie, strona nadesłała odpis wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., rozwiązującego przez rozwód małżeństwo skarżącego z M.G. Natomiast w dniu [...] r. wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] r., z załączonymi do niego potwierdzeniami dokonania przelewu z konta pożyczkodawcy A.M. na konta wierzycieli skarżącego z tytułu czynszu oraz opłat za gaz i energię elektryczną. Do akt załączono również kserokopię weksla własnego skarżącego, stanowiącego zabezpieczenie zaciągniętej przez niego pożyczki na sfinansowanie w/w opłat. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący mieszka w jednym lokalu razem ze swoją byłą żoną. Co istotne, skarżący aktualnie nie ma żadnego dochodu. Z przedstawionych przez stronę skarżącą wydruków z rachunków bankowych wynika, że praktycznie nie posiada ona żadnych oszczędności, ani jakichkolwiek środków finansowych. Strona posiada wiele rachunków bankowych, co jednak istotne, nie przedstawiła ona takich wyciągów z tych rachunków, o jakie była wzywana w sposób wyraźny i przejrzysty pismem referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2012 r. Skarżący był wezwany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Chodziło więc tutaj o wydruk "historii" rachunku, z którego wynikałoby ile transakcji (i to zarówno obciążeniowych, jak i uznaniowych) zostało dokonanych na tym rachunku, z jaką częstotliwością, jak również jakie kwoty były przedmiotem tych operacji. Skarżący tymczasem nadesłał wydruki z rachunków, również z uwzględnieniem bankowości elektronicznej, które obrazują jedynie stan konta danego rachunku, jak również listę blokad i zawieszeń określonej kwoty środków zgromadzonych na tych rachunkach. W przedmiotowej sprawie brak wydruków, które obrazowałyby w sposób przejrzysty historię operacji dokonywanych przez stronę w obrębie danego rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy (brak historii rachunku). Tymczasem nie sposób wykluczyć, że na te rachunki wpływają jednak określone kwoty pieniężne, które wnioskodawca może podjąć z rachunków bankowych. W aktach sprawy brak wydruków, które obrazowałyby historię operacji dokonywanych na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Tak więc skarżący obecnie nie uzyskuje żadnego dochodu, nie pobiera już zasiłku dla bezrobotnych i nie prowadzi działalności gospodarczej. Z przedstawionych w sposób wybiórczy i nierzetelny wydruków z rachunków bankowych można by wywnioskować, że skarżący nie posiada również żadnych oszczędności, a nawet żadnych środków pieniężnych zdeponowanych na rachunkach bankowych. Opierając się na przedstawionych przez stronę skarżącą wydrukach dotyczących jej rachunków bankowych, można stwierdzić, że na tych rachunkach znajdują się tylko i wyłącznie kwoty pieniężne, które objęte są blokadami i zawieszeniami. Przyjmując taki stan faktyczny w majątku strony skarżącej, należałoby zastanowić się nad tym, skąd skarżący uzyskuje środki finansowe na zakup żywności (180 zł miesięcznie na zakup bułek i mleka) oraz na opłaty za czynsz i media. Jest to tym bardziej zastanawiające, że skarżący nie ma przecież z czego pokrywać tych opłat. Jednocześnie skarżący, aż do czasu nadesłania pisma z dnia [...] r. wraz z załącznikami nie oświadczył, że korzysta z pomocy osób trzecich (np. swojej rodziny, czy też byłej żony). Strona nie ma jednocześnie żadnych zaległości związanych z opłatami za czynsz, czy też media – a takie zaległości powinny przecież wystąpić w sytuacji finansowej, w której skarżący pozostaje. Wraz z cytowanym wyżej pismem, skarżący nadesłał dowody dokonania przelewów dokonanych na jego rzecz tytułem uiszczenia stosownych opłat oraz czynszu. Przelewy te zostały dokonane przez O.M. Dwie operacje dokonane zostały w dniu [...] r. (100,64 zł za energię elektryczną i 489,97 zł tytułem opłaty czynszowej), a w dniu [...] r. zapłacono rachunek za gaz (75,41 zł). Jednocześnie, w dniu [...] r., wnioskodawca wystawił weksel własny na rzecz O.M. który opiewa na kwotę 700 zł. Według strony skarżącej, weksel ten stanowi zabezpieczenie pożyczki udzielonej mu przez A.M. Jeżeli skarżący utracił prawo do zasiłku w październiku 2011 r. i od tej pory nie osiąga już żadnego dochodu, to należy stwierdzić, że już od ponad pół roku nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych. W tej sytuacji, wnioskodawca nie ma jednak żadnych zaległości płatniczych z tytułu tych opłat. W każdym bądź razie strona nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałby fakt istnienia takich zaległości. Jest to fakt zastanawiający i trudno znaleźć jego przekonywające wyjaśnienie. Strona zamierzała wyjaśnić tą kwestię poprzez stwierdzenie, że O.M. płaciła za niego rachunki. Kwoty płacone przez nią za rachunki skarżącego stanowią wg jego oświadczenia pożyczkę, którą u niej zaciągnął. Z nadesłanych przez wnioskodawcę potwierdzeń dokonanych na jego rzecz przez A.M. przelewów wynika jednak, że powyższa pożyczka zaciągnięta u A.M. pozwoliła uregulować jedynie kwestie związane z czynszem za jeden miesiąc i jednorazowymi opłatami za energię elektryczna i gaz (najprawdopodobniej były to opłaty uiszczone w dwumiesięcznym cyklu rozliczeniowym). Wnioskodawca nie wyjaśnił w jaki sposób zostały uregulowane pozostałe należności w okresie od listopada 2011 r. do chwili obecnej, nie wykazując przy tym, aby miał jakiekolwiek zaległości płatnicze. W tym zakresie, strona nie przedstawiła żadnych dowodów, które wskazywałyby na opłacenie rachunków za pozostałe okresy przez A.M., ani również przez inne osoby. Brak również żadnych oświadczeń tych osób w przedmiocie pomocy udzielanej wnioskodawcy. Należy stwierdzić, że oświadczenia wnioskodawcy w przedmiotowej sprawie, dotyczące jego sytuacji majątkowej budzą poważne wątpliwości, co do ich wiarygodności. Nie sposób bowiem przyjąć, że osoba, która nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności jest w stanie jednak kupować we własnym zakresie żywność i nie zalegać z ponoszeniem żadnych opłat za media i czynsz. Co istotne, skarżący był wyraźnie wzywany o wykazanie istnienia swoich zaległości płatniczych pismem z dnia [...] r. Wcześniej skarżący nie wspominał o pomocy udzielanej mu przez inne osoby (w tym przez O.M.). Dopiero w dniu [...] r. wpłynęły do tutejszego Sądu materiały źródłowe, z których wynika, że strona skarżąca korzysta z jej pomocy. jednak ta pomoc objęła tylko uregulowanie części opłat (jedna rata czynszu i jedna opłata za gaz i energię elektryczną). Skarżący nie wyjaśnił, ani nie wykazał z jakich źródeł pochodziły środki, które przeznaczył na uregulowanie pozostałej części opłat. Na marginesie nakazy zaznaczyć, że strona skarżąca nie przedstawiła również stosownych dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko niej postępowania egzekucyjnego. W tym zakresie poprzestała jedynie na oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.