III SA/Gl 357/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, , , po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skargą z dnia [...] r. M. S. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Na mocy zarządzenia z dnia [...] r. M. S. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł dnia [...] r. na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał w nim w szczególności, że z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł, a rodzice prowadzą działalność gospodarczą ze stratą finansową. Wezwaniem z dnia [...] r. asesor wykonujący czynności referendarza sądowego wezwał skarżącego do uzupełnienia w ciągu 7 dni od daty doręczenia wezwania danych zawartych we wniosku poprzez: - przedłożenie dokumentów obrazujących status skarżącego jako podatnika podatku od towarów i usług, w szczególności odpisów deklaracji dotyczących tego podatku, składanych przez niego w okresie ostatnich [...] miesięcy (w przypadku, gdyby deklaracje te nie zostały złożone należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich [...] miesięcy), - nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego za rok [...], - przedłożenie odpisów: ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów, - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające tę okoliczność zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty), - przedstawienie odpisu księgi wieczystej wskazującego, że nieruchomość wskazana we wniosku jest obciążona hipotecznie, z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) miało też wynikać, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości wskazanej we wniosku jako adres do korespondencji, - złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyjaśnienia te miały być wsparte stosowną dokumentacją opisaną w wezwaniu, - przedłożenie zeznań podatkowych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym, - udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości, a także ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy wynika, że powyższe wezwanie skarżący otrzymał dnia [...] r., co potwierdził własnoręcznym podpisem. Jednak do dnia dzisiejszego skarżący nie odpowiedział na wezwanie, nie wniósł też o przedłużenie 7 dniowego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), powoływanej dalej w skrócie jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wówczas, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z art. 246 § 1 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony, obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto art. 255 P.p.s.a. ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, iż skarżący nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Nie uczynił bowiem zadość wezwaniu dotyczącemu przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jaka jest majątkowa sytuacja skarżącego. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...] r. - dokumentów skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Jedynie zatem na marginesie Sąd wskazuje, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających – tak jak skarżący - dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Z tych względów, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.