III SA/Gl 361/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] r. M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Następnie po otrzymaniu w dniu [...] r. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu M. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym oświadczył, że sytuacja majątkowa w jakiej się znajduje nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Rodzice prowadzący działalność gospodarczą ponoszą na niej straty. Pozostaje we wspólnym z rodzicami gospodarstwie domowym. W części formularza dotyczącego wskazania majątku podał: dom w stanie surowym o pow. [...] m² z kredytem i samochód osobowy w kredycie z istniejącymi zaległościami z tego tytułu. Jako dochód miesięczny brutto wykazano kwotę [...] zł. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego wezwaniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: stosownych dokumentów potwierdzających ponoszenie stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego z podaniem ich wielkości, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od [...] do [...] r., zeznania o wysokości dochodu osiągniętego za [...] r. lub rozliczenia rocznego dokonanego przez płatnika , dowodu potwierdzającego osiągany ze stosunku pracy dochód , dowodów potwierdzających spłatę miesięcznych wydatków z tytułu zakupu samochodu jak i kredytu zaciągniętego na budowę domu mieszkalnego. Wezwanie zawierało pouczenie o skutkach prawnych nie zastosowania się do wezwania . Wezwanie skarżący otrzymał jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia jego odbioru w dniu [...] r. Do wezwania się nie zastosował . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej zwane p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tym, należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł - nie została spełniona. Przede wszystkim podkreślić trzeba, iż strona skarżąca nie wykonała wezwania Asesora WSA z dnia [...] r. i nie nadesłała żądanych zarówno wyjaśnień i dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. W szczególności, nie nadesłała aktualnych wyciągów bankowych z posiadanego rachunku bankowego jak i dowodów potwierdzających osiągane bieżące dochody, nie podała zarówno skali wydatków jakie miesięcznie ponosi z tytułu bieżącego utrzymania jak wielkości wydatków z tytułu zaciągniętych kredytów, także ich w żaden sposób nie uwiarygodniła . W przedstawionej sytuacji brak jest możliwości w zakresie obiektywnej oceny możliwości płatniczych strony zwłaszcza w kontekście treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a nakazującego przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym gdy strona nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania swoich i rodziny pełnych kosztów postępowania . Warto także zwrócić uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący podstawę prawną do żądania przez sąd dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające – co miało miejsce w sprawie - nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie. Instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała się w sposób wyczerpujący chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła w takiż sposób jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, lub dokonuje tego w sposób wybiórczy nie zasługuje na aprobatę zwłaszcza, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (tak też NSA w Warszawie w postanowieniu z 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08LEX nr 478983). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.