III SA/Gl 362/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant st. sekr. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2005 r. przy udziale --- sprawy ze skargi P.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia [...] r. skierowanym do Prezydenta Miasta J. H.K. zwrócił się o wymeldowanie jego żony P. K. z lokalu położonego w J. przy ulicy [...], podnosząc, że żona prawie od dziesięciu lat nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, jednocześnie wskazując adres czasowego jej zameldowania. Zainteresowana sprzeciwiła się żądaniu, twierdząc, że jej pobyt czasowy (dopełnia w tym zakresie obowiązku meldunkowego) poza miejscem stałego zameldowania jest wynikiem opieki nad rodzicami oraz faktem podjęcia pracy zarobkowej. Podniosła, że aktualnie jest w wieku przedemerytalnym i po przejściu na emeryturę ( 1,5 do 2 lat) wraca do J. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta J., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960) i art. 104 § 1 k.p.a., orzekł o wymeldowaniu P. K. z pobytu stałego w lokalu położonym w J. przy ulicy [...]. Rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach na podstawie przydziału lokalu mieszkalnego z [...]r. H. i P. K. przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu. W [...] r. P. K. dobrowolnie opuściła ten lokal i zamieszkała w miejscowości O., ul. [...], gdzie nadal mieszka i melduje się na pobyt czasowy. Powodem tego stanu rzeczy, co wynika z wyjaśnień zainteresowanej, jest opieka nad chorymi rodzicami, nadto stała praca w S.. W wyniku oględzin stwierdzono, że P. K. w spornym lokalu nie przebywa, nie śpi, nie stołuje się, brak jest również jej rzeczy osobistych. Wskazano na okoliczność odmowy wszczęcia dochodzenia na skutek zgłoszenia przez P. K. w [...] r. w Prokuraturze Rejonowej w J. faktu utrudniania korzystania z przedmiotowego lokalu oraz na okoliczność interwencji strony w Komendzie Miejskiej Policji w J. w tym zakresie. Zdaniem organu spełnione zostały przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przewidującego w pierwszej sytuacji wymeldowanie z pobytu stałego osoby, która utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i faktycznie opuszczając tenże lokal mieszkalny nie dokonała obowiązku wymeldowania. Organ podkreślił, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01 orzeczono o niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, co powoduje, iż badaniu nie podlega kwestia posiadania bądź utraty uprawnień do przebywania w lokalu, a jedynie fakt przebywania bądź nie danej osoby w lokalu. Skoro P.K. opuściła przedmiotowy lokal w [...] r. i do tego momentu nie czyniła skutecznie kroków prawem dozwolonych aby powrócić na miejsca swojego stałego zameldowania, to zostały spełnione warunki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Organ zauważył, że meldunek jest tylko rejestracją pobytu osoby w danym lokalu, zaś ewidencja ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorowany odnoszący się do przebywania danej osoby pod oznaczonym adresem. Zdaniem organu przedmiotowy lokal nie jest miejscem, w którym P.K. skoncentrowała swoje sprawy życiowe, tj. osobiste i majątkowe. W odwołaniu P. K. domagała się uchylenia tej decyzji, zarzucając jej niezgodnie ze stanem faktycznym ustalenia organu oraz naruszenie przepisów prawa materialnego. Podniosła, że nie opuściła dobrowolnie lokalu natomiast wyjechała czasowo ze względów rodzinnych, a później w związku z podjęciem pracy zarobkowej. Nigdy nie miała zamiaru pozostać na stałe poza J. Wskazała, że ustawa o ewidencji ludności dopuszcza zameldowanie na pobyt czasowy w związku z np. z wykonywaniem pracy poza miejscem stałego pobytu i zgodnie z art. że art. 8 ust. 1 ustawy, zameldowanie mimo, że trwa długo, nie traci charakteru czasowego, na potwierdzenie czego powołała się na stanowisko zawarte w orzeczeniu NSA z 23 września 1982 r. sygn. akt II SA 1031/82. Niezrozumiałe dla odwołującej się jest poza tym ustalenie organu, że nie starała się wrócić do miejsca stałego zameldowania , bowiem w przedmiotowym lokalu była i jest wielokrotnie, w miarę możliwości albowiem pracuje "na pełnym etacie". Za niezgodne uznała również ustalenia, że w miejscu stałego pobytu nie ma jej rzeczy osobistych oraz, że nie jest ono jej centrum życiowym, wszak w lokalu tym znajdują się rzeczy stanowiące majątek wspólny jej i męża. Zaskarżoną decyzją, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewoda [...] utrzymał kwestionowane orzeczenie w mocy. Podzielił bowiem ustalenia i rozważania poczynione przez organ pierwszej instancji, z których wynika, że przesłanki wymeldowania wymienione w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy zostały spełnione. Organ ten wskazał, że oględziny przeprowadzone w dniach [...] r. oraz [...] r. nie potwierdziły faktu przebywania odwołującej się w przedmiotowym lokalu. Ponadto P. K. nie skorzystała z przysługujących środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu, bowiem nie zwróciła się do sądu z powództwem posesoryjnym. Następnie organ podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądowo administracyjnym podstawowym kryterium oceny zamieszkiwania w lokalu jest rzeczywiste ześrodkowanie interesów życiowych strony. Zamieszkiwanie to przebywanie w sensie fizycznym oraz wola/zamiar/stałego pobytu (wyrok NSA z dnia 23 października 2002 r. sygn. akt II S. A./Ka 2907/00). Natomiast w sprawie ustalono, że odwołująca się nie przebywa fizycznie w lokalu z zamiarem stałego pobytu, a stan ten trwa 10 lat. Organ nie dopatrzył się aby P. K. swoim postępowaniem i zachowaniem dążyła do kumulacji swojej aktywności życiowej w spornym lokalu, zatem uznał, że opuszczenie przez nią rzeczonego lokalu nabrało cech trwałości i dobrowolności. Z kolei, jak stwierdził, sam fakt pozostawienia rzeczy, z których nie korzysta się w życiu codziennym nie dowodzi, że osoba w danym lokalu faktycznie przebywa. Długotrwałość pobytu w Gminie B., gdzie odwołująca się od [...] r. do [...] r. jest zameldowana na pobyt czasowy dowodzi, zdaniem organu, że tam znajduje się jej centrum życiowe. Na koniec uzasadnienia decyzji zaakcentowano, iż przepisy ustawy o ewidencji ludności mają przede wszystkim charakter porządkowy – zmierzają do rejestracji osób zgodnie z istniejącym stanem faktycznym. Dlatego odwołanie uznano za nietrafne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.K. domagała się uchylanie decyzji organów I i II instancji, zarzucając jej obrazę przepisu art. 8 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 52 i 75 Konstytucji RP. W jej uzasadnianiu wskazała na nieuwzględnienie przez organy orzekające faktu iż decyzję o zameldowaniu się na pobyt czasowy podjęła wspólnie z mężem, a to w związku z koniecznością opieki nad starymi i chorymi rodzicami oraz podjęciem pracy w miejscu czasowego zameldowania. Uważa, że jej postępowanie jest zgodne z obowiązującymi przepisami, bowiem na skutek wskazanych okoliczności dopełniła obowiązkowi czasowego zameldowania poza miejscem pobytu stałego. Twierdzi, że lokal w J. jest jej centrum życiowym i do czasu wszczęcia przez jej męża postępowania o wymeldowanie w pełni korzystała z lokalu, przebywając w nim wielokrotnie w okresie urlopów, świąt, itp., zatem nie było podstaw do kierowania do sądu sprawy o naruszenie posiadania. Dopiero po wszczęciu postępowania mąż utrudnia jej korzystanie z lokalu, co jest obecnie przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym w J., na skutek pozwu wniesionego w dniu [...] r. Końcowo podkreśliła, że decyzje organów nie mogą pozbawić jej stałego zameldowania w sytuacji, gdy ona swoim postępowaniem nie naruszyła przepisów ustawy o ewidencji ludności. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowił, że Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę działalności publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź tez inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy, Sąd kontroli dokonuje również z urzędu nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wymeldowania z pobytu stałego stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Przepis ten, w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przewidywał dwie podstawy wymeldowania osoby z pobytu stałego. Podzielić należy ocenę organów obydwu instancji o niespełnieniu przesłanek drugiej sytuacji zawartej w tym przepisie, to jest : opuszczenie przez osobę bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego i nieprzebywanie w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz niemożność ustalenia nowego miejsca jej pobytu, bowiem miejsca pobytu skarżącej jest znane. Inaczej ocenić trzeba stanowisko organów co do niespełnienia przesłanek wymeldowania określonych w pierwszej sytuacji art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, a mianowicie utraty przez osobę uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2 tej ustawy i opuszczeniu bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Z tym, że jak podkreśliły organy pierwsza z tych przesłanek, a więc utrata uprawnień, nie podlega badaniu bowiem wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20 /01 (OTK z 2002 r., nr 3, poz, 34) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Zatem wyłączną przesłanką stanowiącą podstawę wymeldowania jest fakt opuszczenia lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Wobec czego na organach ciążył obowiązek ustalenia, czy w sprawie z wniosku H.K. o wymeldowanie jego żony P.K. z miejsca pobytu stałego w J. przy ul. [...], nastąpiło zdarzenie opuszczenia lokalu bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Z tym, że opuszczenie to powinno być dobrowolne oraz powinno mieć charakter trwały. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym mieszkaniu, co wykazały oględziny i czemu skarżąca nie zaprzeczyła w toku postępowania. Zasadniczą kwestią było zatem ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego mieszkania ma charakter czasowy, czy trwały. Opuszczeniem jest bowiem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Kwestia ta nie została, zdaniem Sądu, w sposób dostateczny rozpatrzona przez organ odwoławczy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa.). Organ ten przede wszystkim nie odniósł się do ponoszonych przez P.K. okoliczności, które z jednej strony stanowiły przesłanki meldowania się skarżącej od [...] r. na pobyt czasowy w miejscowości O. w Gminie B., z drugiej strony mogły wskazywać na przyczyny czasowego opuszczenia mieszkania, w którym była zameldowana na pobyt stały. Skarżąca wskazywała zarówno na sytuację rodzinną (opieka nad rodzicami) oraz fakt podjęcia pracy zarobkowej poza stałym miejscem zameldowania, tj. przesłanki określone w art. 8 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Nadto twierdziła, iż mąż godził się na jej czasowy pobyt poza miejscem stałego zameldowania ze względu na wskazane przez nią powody i akceptował taki stan rzeczy, ona zaś nie zerwała więzi z przedmiotowym lokalem przebywając w nim wielokrotnie. Wprawdzie okoliczności stanowiące przesłanki zameldowania na pobyt czasowy powyżej 2 miesięcy nie są podstawą badania ich zasadności w postępowaniu o wymeldowanie, jednakże organ powinien je uwzględnić i dowodowo zweryfikować przy podejmowaniu decyzji o wymeldowaniu, bowiem mogą one przemawiać za brakiem trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego. Przyjdzie stwierdzić, że przepis art. 8 ustawy o ewidencji ludności nie zakreśla ostatecznych granic zameldowania na pobyt czasowy, choć jego długotrwałość może świadczyć o tym, iż przybrał on charakter pobytu stałego. Trzeba przy tym zauważyć, iż właściwy organ dokonujący wielokrotnie czynności zameldowania skarżącej na pobyt czasowy nie zakwestionował czasowego charakteru tego pobytu. Zatem, w rozpoznawanej sprawie należało wyjaśnić i rozważyć okoliczności związane z opuszczeniem przedmiotowego mieszkania, co wymagało zebrania w tym zakresie dodatkowego materiału dowodowego poprzez przesłuchanie stron oraz świadków, a następnie oceny wiarygodności wszystkich zebranych dowodów w sprawie. Weryfikacji dowodowej wymagały również twierdzenia skarżącej, iż w spornym mieszkaniu była i jest wielokrotnie, czemu zaprzeczył jej mąż, który zeznał, iż od [...] r. małżonkowie nie otrzymują żadnych kontaktów. Ustalenia w powyższym zakresie mają istotne znaczenie przy ocenie zachowania skarżącej, co do zerwania związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Natomiast organ odwoławczy zbyt dużą wagę przywiązywał do okoliczności naruszenia posiadania mieszkania wywodząc, iż wobec nie przedstawienia wyroku przywracającego naruszone posiadanie, nastąpiło faktyczne opuszczenie rzeczonego lokalu. Przyjdzie jednakże zauważyć, iż skarżąca, jak wynika z jej wyjaśnień, którymi wnioskodawca nie zaprzeczył miała pełną możliwość korzystania z przedmiotowego lokalu, co zresztą jak twierdzi, a co nie zostało zweryfikowane, czyniła. Dopiero po złożeniu wniosku o wymeldowanie, mąż skarżącej dokonał wymiany zamków, czym utrudnił jej korzystanie z przedmiotowego lokalu. Organ odwoławczy nie wziął jednak tej okoliczności pod uwagę. Z przytoczonych wyżej względów należało dojść do wniosku, że organ nie rozpatrzył istotnych dla sprawy okoliczności oraz nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, to zaś stanowi naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Natomiast za chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 52 i 75 Konstytucji RP. Prawo do swobodnego przemieszczania się oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu (art. 52 ust. 1 Konstytucji) gwarantuje wolność poruszania się oraz określa brak przymusu co do miejsca zamieszkania, nie stoi zatem w kolizji z obowiązkiem meldunkowym, który ma na celu jedynie potwierdzenie faktu i charakteru pobytu danej osoby pod wskazanym adresem. Natomiast przepis art. 75 Konstytucji, jak słusznie wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę, odnosi się do sfery zaspakajania potrzeb mieszkaniowych, zaś takiej roli nie spełnia w ogóle ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie mogła się ostać i podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, lit. a, c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. r.m.