III SA/Gl 363/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A s.c. E. K., A. B. w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 300 (trzysta) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję zawarty został wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie wniosek ten został złożony na urzędowym formularzu PPPr. Skarżąca spółka jest w postępowaniu reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu swojego wniosku, skarżąca spółka stwierdziła, że w związku ze swoją trudną sytuacja finansową nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Jedyny kontrahent spółki nie reguluje swoich należności – a takie wielomiesięczne opóźnienia w spłacie należności za wykonane prace powodują utratę płynności finansowej wnioskodawcy. Oprócz opóźnień kontrahenta w spłacie jego zobowiązań, także koszty wynajmu pomieszczeń, koszty osobowe, podatki i składki ZUS sprawiają, że dochody uzyskiwane przez spółkę regularnie się zmniejszają – w ciągu ostatnich dwóch lat działalność gospodarcza prowadzona jest ze stratą. Sytuacja wspólników również jest na tyle ciężka, że nie maja oni możliwości poniesienia kosztów związanych z opłatą sądową. Z oświadczenia spółki wynika, że w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w kwocie (-) 526.627,78 zł. Spółka posiada konto w B, jednakże nie ma na nim zdeponowanych żadnych środków pieniężnych. W lapidarnym podsumowaniu zawartym w rubryce nr 10 urzędowego druku formularza PPPr spółka oświadczyła: "stan kasy – 0; dochody – 0; zobowiązania – 150.000 zł (ZUS, czynsz za lokal)". Załącznikiem do wniosku był szereg materiałów źródłowych, w tym: podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. wnioskującej spółki oraz podmiotu C s.c. w M. za pierwszy kwartał 2016 r.; deklaracje VAT – 7 za dwa ostatnie kwartały 2015 r.; zeznania podatkowe PIT-36L za 2014 r. A. B., jego żony N. B. oraz E. K.; zestawienie zaległości podatkowych A. B. na dzień 30 marca 2016 r.; wyciąg z rachunku bankowego A. B. za okres grudnia 2015 r. do marca 2016 r. oraz E. K. za okres od sierpnia 2015 r. do marca 2015 r. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 20 lipca 2016 r., referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku, obrazujących jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy oraz stan majątkowy wspólników i osób, z którymi pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu wykazanie aktualnego stanu majątkowego zarówno skarżącej spółki cywilnej (jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą), jak i wspólników tej spółki. W odpowiedzi na to wezwanie zostało nadesłanych szereg dokumentów, w tym: zeznania podatkowe PIT-36L za 2015 r.: A. B., N. B. oraz E. K. i jego żony G. K.; kwartalne deklaracje podatkowe VAT-7K za dwa pierwsze kwartały A. B., wnioskującej spółki oraz przedsiębiorcy C s.c.; wyciągi z rachunków bankowych A. B., N. B. za okres od kwietnia 2016 r. do lipca 2016 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych E. K. i G. K. za ten sam okres; ewidencja środków trwałych wnioskującej spółki; podatkowa księga przychodów i rozchodów za okres od kwietnia 2016 r. do czerwca 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem jest jednak postępowanie podatkowe, którego przedmiotem są zobowiązania podatkowe (w tej sprawie, podatek od towarów i usług). W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do ponoszenia kosztów sądowych zobowiązana jest spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał jednak w przedmiotowej sprawie z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej), czy jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną (np. osobowe spółki prawa handlowego). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. Wnioskodawca udokumentował swój aktualny stan majątkowy w sposób zadowalający. Przedłożone zostały dokumenty obrazujące stan majątkowy samej spółki, jak i jej wspólników. Z analizy przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, nie wykazała jednak zasadności całkowitego uwzględnienia jej wniosku. Spółkę stać jest bowiem na częściowe poniesienie kosztów sądowych w sprawie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie nie znajduje się w zakresie kompetencji referendarza sądowego. Jednak na użytek niniejszego postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, przyjąć należy kwotę wskazaną, jako wartość przedmiotu zaskarżenia przez stronę skarżącą, zarówno w skardze, jak i na druku urzędowego formularza PPPr – 87.182 zł. w Takim przypadku pobierany jest wpis sądowy od skargi o charakterze stosunkowym, który wyniesie 1.744 zł – wpis obliczony na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). We wniosku stwierdzono, że spółka boryka się z kosztami prowadzonej działalności – ponosi koszty wynajmu pomieszczeń, koszty osobowe, podatki i składki na ubezpieczenia społeczne. Należy jednak stwierdzić, że wymienione obciążenia są normalnym obciążeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie wskazano za pomocą materiału źródłowego, aby spółka miała nadmierne zaległości z tytułu wynajmu pomieszczeń. Ponadto nie przedłożono wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez spółkę. W efekcie nie wykazano rzeczywistego aktualnego stanu tego rachunku bankowego. Nie wykazano więc, że spółka w rzeczywistości nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych zdeponowanych na rachunku bankowym. W ogóle nie wykazano jaki jest aktualny i rzeczywisty stan tego rachunku. Z analizy podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że spółka prowadzi jednak działalność gospodarczą i dokonuje czynności gospodarczych, osiągając przychód i ponosząc koszty jego osiągnięcia. Z analizy deklaracji VAT-7K wynika, że podatek należny za pierwszy kwartał 2016 r. zamyka się w kwocie 3.739 zł, natomiast za drugi kwartał kwota ta wynosi 7.626 zł. Do akt dołączono jeszcze deklaracje VAT-7K składane przez firmę A A. B., gdzie podatek należny za pierwszy kwartał 2016 r. zamyka się w kwocie 13.932 zł, natomiast za drugi kwartał kwota ta wynosi 46.732 zł oraz firmę C s.c. w M., gdzie odpowiednie wartości wynoszą: 5.000 zł i 5.200 zł. Co istotne, kwoty powyższe nie wskazują na przychód osiągany przez spółkę, lecz jedynie na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, jej częstotliwość, aktywność i generowane w wyniku prowadzenia tej działalności obroty. Dane powyższe wskazują na to, że poszczególne firmy – w tym skarżąca spółka jednak funkcjonuje w obrocie gospodarczym i wykazuje obrót. W aktach znajdują się zeznania podatkowe PIT-36L za 2015 r. A. B. oraz jego żony N. B.. A. B. poniósł stratę (-) 235.741,14 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 331.156,64 zł. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firm, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W aktach znajdują się także wyciągi z rachunków bankowych wspólników skarżącej oraz osób, z którymi pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym. Analiza wyciągów z tych rachunków wskazuje generalnie na to, że znajdują się na nich środki finansowe. Z analizy tych wyciągów wynika, że rachunki te wykazują się płynnością finansową, operacje obciążeniowe nie przeważają nad operacjami uznaniowymi. Jednocześnie nie występuje na tych rachunkach w sposób ciągły saldo ujemne (debet). W ocenie rozpoznającego wniosek, stan skarżącej spółki, jak i stan majątkowy obu wspólników i członków ich gospodarstw domowych wskazuje na to, że wnioskodawca powinien być w stanie ponieść chociaż część kosztów sądowych w sprawie – w tym wpisu sądowego od skargi. Zdaniem rozpoznającego wniosek, uiszczenie kwoty 300 zł tytułem wpisu sądowego od skargi mieści się w granicach wydolności finansowej strony skarżącej. Kwota ta stanowi jedynie 17 % kwoty, którą wnioskodawca byłby zobowiązany uiścić w przypadku całkowitej odmowy uwzględnienia wniosku. W ocenie rozpoznającego wniosek kwota ta mieści się w granicach możliwości finansowych spółki oraz jej wspólników. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.