III SA/Gl 363/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w G. z dnia 19 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w G. na rzecz strony skarżącej 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 19 października 2021 r. J. Z. (dalej jako skarżący) wystąpił do Komisji Stypendialnej [...] (dalej jako organ I instancji lub KS) o przyznanie stypendium rektora w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022. We wniosku powołał się na osiągnięcia sportowe oraz średnią ocen wynoszącą 4,433. Dodatkowo wskazał, że stypendium rektora pobierał na [...] na trzecim roku studiów pierwszego stopnia to jest od 29 listopada 2019 r. do 25 września 2020 r. oraz na pierwszym roku studiów drugiego stopnia to jest od 27 kwietnia 2021 r. do 24 czerwca 2021 r. Komisja Stypendialna decyzją z 17 grudnia 2021 r. nr [...] odmówiła skarżącemu przyznania świadczenia, o które się ubiegał, powołując się na § 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów studiów doktoranckich [...]. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji skarżący złożył odwołanie do Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] (dalej jako organ odwoławczy lub OKS). Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie przepisów: - prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r., poz. 478 z późn. zm.) oraz - postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. - dalej w skrócie K.p.a.) oraz 2) błąd w ustaleniach faktycznych, a mianowicie błędne obliczenie okresu pobierania świadczeń to jest 3 semestry, a nie przez okres równy czy dłuższy okresowi 6 lat wynikającemu z brzmienia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Nie znajdując podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji OKS [...] utrzymała ją w mocy (vide: decyzja z dnia 19 stycznia 2022 r. nr OKS/5/R/2021/2022). W uzasadnieniu swojego stanowiska powołała się na interpretację art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dokonaną przez Ministerstwo Edukacji i Nauki będące dla [...] organem nadzoru. Wynikało z niej, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, tj. 72 miesięcy, w którym danej osobie przysługiwała możliwość ubiegania się o świadczenia bez względu na to czy student występował o świadczenie czy też nie oraz czy je pobierał. W przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich okresy studiowania sumuje się, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się. To oznacza, że 6-letni okres, o którym mowa wyżej rozpoczyna swój bieg w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Ponieważ w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on skarżący na chwilę złożenia wniosku o stypendium posiadał status studenta od 72 miesięcy. Odwoławcza Komisja Stypendialna za prawidłowe uznała stanowisko organu I instancji odmawiające przyznania stypendium rektora aby nie dopuścić do przekroczenia 6 letniego okresu, o którym mowa w § 6 ust. 2 pkt 1 Regulaminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła organowi II instancji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 11 K.p.a. przez naruszenie zasady przekonywania z uwagi na niewyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji; - art. 8 K.p.a. przez zaniechanie starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, w szczególności § 2 tego artykułu przez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym; - art. 7 K.p.a. przez niepodjęcie wszystkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy. 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym obliczeniu okresu pobierania świadczenia wynikającego z brzmienia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dodatkowo skarżący przywołał szereg wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, potwierdzających jego pogląd, że okres 6 lat, do którego odnosi się art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dotyczy czasu pobierania świadczenia stypendialnego, a nie czasu posiadania statusu studenta. Ponieważ okres pobieranych przez niego świadczeń nie przekraczał 6 lat, gdyż wynosił łącznie 3 semestry akademickie, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z decyzją organu pierwszej instancji. Przepisy wewnątrzuczelniane nie mogą rozszerzać, czy też zmieniać lub modyfikować kryteriów przyznawania świadczeń zawartych w przepisach rangi ustawowej. Zasada autonomii szkół wyższych musi się mieścić w granicach wynikających z ustawy. W tym zakresie stanowisko MEiN nie może nic zmienić. Tym bardziej, że jego interpretacja stoi w oczywistej sprzeczności do utrwalonej już interpretacji sądów administracyjnych w tym zakresie. Końcowo odsyłając do przepisów postępowania, które organ naruszył, domagał się ich zastosowania w sprawie. Tym bardziej, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada stawianym wymogom, co więcej jest dla niego niezrozumiałe. Nie wynika z niego dlaczego organ odmówił przyznania stypendium rektora, skoro skarżący spełniał wszystkie wymogi niezbędne do jego uzyskania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli była decyzja OKS [...] utrzymująca w mocy decyzję KS, na mocy której odmówiono skarżącemu przyznania stypendium rektora. Podstawą prawną tej decyzji był art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu obowiązującym do 17 grudnia 2021 r. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232) do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym. Zatem według stanu prawnego na dzień wydawania decyzji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce brzmiał następująco "świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do wykładni powyższego przepisu. Organ odwoławczy uznał, że dla obliczenia 6-letniego okresu kluczowy jest okres, w jakim skarżący posiadał status studenta. Ponieważ w momencie złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora skarżący posiadał status studenta od 72 miesięcy. Przyjął, że aby nie dopuścić do przekroczenia 6 letniego okresu, o którym mowa wyżej świadczenie, o które wnioskował skarżący, nie przysługuje. O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium, decydował wyłącznie okres, w którym skarżący studiował. Sąd w składzie tu orzekającym stanowiska tego nie podziela, co oznacza, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez jego błędną wykładnię są zasadne. Sposób skonstruowania w/w przepisu bezspornie wskazuje, że świadczenia o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 tej ustawy, przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Wskazać jednak należy, że pojęcie "przysługuje", którym ustawodawca posłużył się w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Stypendium "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków. Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a dokładnie jego wykładnię, można również znaleźć w orzecznictwie tak NSA (por. wyroki NSA z 7 czerwca 2022 r. sygn. III OSK 5175/21, z 7 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3596/21, z 28 października 2021 r. sygn. III OSK 4256/21, z 21 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1469/17 publ. na www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA) jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 248/21, z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 418/21; WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20, WSA w Rzeszowie z 2 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 193/21, publ. w CBOSA), w tym WSA w Gliwicach w wyrokach z 18 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 304/21 oraz z 9 września 2022 r., sygn. III SA/Gl 357/22. Sąd w składzie tu orzekającym w pełni podziela argumentację przedstawioną w powyższych orzeczeniach oraz zaprezentowane tam stanowisko, wedle którego odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu wykładni językowej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej. Tym samym pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów, gdyż sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do otrzymania stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych wymogów. Zauważenia wymaga, że również w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może przecież być spowodowany sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiadała status studenta, prawo do pobierania świadczeń przysługuje nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie - jak przyjął organ odwoławczy - w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. To oznacza, że do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ błędnie wliczył cały okres studiowania skarżącego nie rozważając, czy świadczenie to faktycznie skarżącemu przysługiwało. Z tego powodu zarzuty naruszenia prawa materialnego zasługiwały na uwzględnienie. Konsekwencją powyższego jest uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zawartą w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, którą jest związany na mocy art. 153 ustawy p.p.s.a. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Natomiast o zwrocie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w postaci wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy p.p.s.a.