III SA/Gl 364/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w likwidacji w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2016 r. "A" Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w D. (zwana dalej "A" Sp. z o.o. lub Spółką) reprezentowana przez adwokata M. N. w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] określającej rozliczenie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2009 r. na kwotę 788.402 zł zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku "A" Sp. z o.o. oświadczyła, że Spółka nie otrzymuje obecnie żadnych przychodów, nie posiada rachunków bankowych ze względu na ich likwidację, zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej już w 2015 r., nie posiada żadnych wierzytelności, ruchomości, nieruchomości, ani środków pieniężnych. Z oświadczenia zawartego na formularzu PPPr wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 100.000 zł, w ogóle nie posiada żadnych środków trwałych, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 284.380,66 zł. Spółka oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego i w ogóle nie posiada żadnego majątku. Spółka dołączyła do wniosku o przyznanie prawa pomocy: bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r. i rachunek zysków i strat za okres od dnia 10 września 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. wraz ze sprawozdaniem z działalności spółki za okres od dnia 10 września 2015 do dnia 31 grudnia 2015 r. i informację dodatkową. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 10 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (bądź dokument wystawiony przez bank i potwierdzający fakt likwidacji rachunków bankowych) oraz raport kasowy spółki, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na to wezwanie, do akt sprawy nadesłano: zeznania podatkowe CIT – 8 za rok 2014 i 2015, deklaracje VAT – 7 za okres od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r.; ewidencję środków trwałych (stan na dzień 21 czerwca 2016 r.) oraz tytuły egzekucyjne oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, iż spółka nie wywiązała się należycie z wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących konta bankowych oraz stanu gotówki w kasie, co uniemożliwiło określenia sytuacji finansowej Spółki i skutkuje odmówieniem przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 3 sierpnia 2016 r. pełnomocnik "A" Sp. z o.o. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 6 lipca 2016 r., gdzie podniósł, iż analiza przedłożonych dokumentów oraz oświadczeń Spółki pozwala na określenie jej sytuacji finansowej i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że skoro Spółka nie posiada gotówki nie prowadzi raportów kasowych to nie mogła pozyskać takiego dokumentu z biura księgowego. Do sprzeciwu dołączono oświadczenie z biura księgowego ([...] ) o braku środków pieniężnych w kasie gotówkowej "A" Sp. z o.o. oraz o braku prowadzenia raportów kasowych przez Spółkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że "A" Sp. z o.o., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Spółkę, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślić należy, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, zdaniem pełnomocnika Spółki przedłożone dokumenty oraz oświadczenia "A" SP. z o.o. są wystarczające do określenia jej sytuacji majątkowej i uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPPr wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 100.000 zł, nie posiada żadnych środków trwałych, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości (-) 284.380,66 zł. Nadto Spółka oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego i w ogóle nie posiada żadnego majątku. W odniesieniu do dokumentacji źródłowej przedłożonej przez "A" Sp. z o.o. należy w ślad za referendarzem sądowym stwierdzić, iż Spółka nie dołączyła do akt sprawy kompletu dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r., w szczególności dokumentacji bieżącej, wskazującej na realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe Spółki. Wbrew wyraźnie sprecyzowanemu wezwaniu, nie nadesłano do akt sprawy raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. Do sprzeciwu dołączono jedynie oświadczenie z dnia 30 kwietnia 2016 r. z [...] o braku środków pieniężnych w kasie gotówkowej "A" Sp. z o.o. oraz o braku prowadzenia raportów kasowych przez Spółkę. Nadto w aktach sprawy brak jest wyciągu z rachunku bankowego (rachunków bankowych) prowadzonych przez spółkę. W wezwaniu referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. wyraźnie wskazano, że w przypadku likwidacji rachunku bankowego – jak stwierdził wnioskodawca na druku urzędowego formularza PPPr – należało przedłożyć stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, które potwierdzałoby ten fakt. Tymczasem pełnomocnik procesowy wnioskodawcy, w piśmie przewodnim z dnia 21 czerwca 2016 r., oświadczył, że "banki wypowiedziały spółce umowy w tym zakresie, jednakże spółka nie pozostaje już w posiadaniu przedmiotowych oświadczeń banków". Do akt dołączono jednocześnie zawiadomienia organu egzekucyjnego o zajęciu rachunku bankowego. Trudno dać wiarę twierdzeniu, że profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego, spółka kapitałowa, nie posiada stosownych oświadczeń potwierdzających fakt wypowiedzenia umów rachunków bakowych (a więc de facto likwidacji tych rachunków). Sąd stanął na stanowisku, iż brak materiału źródłowego do którego przedłożenia Spółka została wezwana uniemożliwia pełną analizę jej stanu finansowego oraz możliwości płatniczych, co w efekcie uniemożliwia pozytywną weryfikację złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy zaakcentować, iż koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.