III SA/Gl 366/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie WSA Małgorzata Jużków (spr.),, Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi S. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz §§ 1, 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. orzekł o stwierdzeniu u S. B. choroby zawodowej zespół wibracyjny, wymienionej w pozycji 16 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wskazanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Jako wynikało z treści lakonicznego uzasadnienia wydanej decyzji swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r., która to placówka rozpoznała postać naczyniową zespołu wibracyjnego oraz na ustaleniach dochodzenia epidemiologicznego, które wykazywało, że S. B. był zatrudniony w latach 1975 – 1977 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w K. oraz 1978 – 2001 w Kopalni Węgla Kamiennego "B" w K., kolejno jako młodszy górnik, górnik – cieśla pod ziemią, w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Był narażony na drgania mechaniczne do 7,72 m/s obsługując wiertarki elektryczne przy wierceniu otworów strzałowych przez 3 – 4 dni w miesiącu przez 20 lat. Na koniec organ I instancji wyjaśnił, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby oraz wskazanie, że warunki pracy w okresie zatrudnienia miały wpływ na wystąpienie zachorowania. Ponieważ w niniejszej sprawie zostały one spełnione zasadnym było wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Od pierwszej decyzji odwołał się pracodawca wnosząc o jej uchylenie i ponowne przeprowadzenie badań lekarskich. Podniósł, że nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim, które zostało wydane 4 lata po ustaniu narażenia, a z wywiadu środowiskowego wynika, że narażenie na drgania sporadycznie mogło przekroczyć dopuszczalne normy higieniczne. W odpowiedzi na odwołanie S. B. zanegował podniesione w nim zarzuty wskazując na ustalenia konfrontacji z [...] r. oraz dokumentację z przebiegu leczenia od października 1998 r. w Przychodni Rejonowej w G. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. po uzupełnieniu materiału dowodowego o orzeczenie lekarskie placówki orzeczniczej II szczebla z [...] r. nr [...], która nie znalazła podstaw do rozpoznania postaci naczyniowo – nerwowej zespołu wibracyjnego decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – zespół wibracyjny wymienionej w pozycji 16 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a chorobą zawodową czyli wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i w miejscu pracy, a ponieważ u badanego nie rozpoznano zespołu wibracyjnego wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej okazało się niemożliwe. Organ odwoławczy podzielił ustalenia dochodzenia epidemiologicznego dotyczące przebiegu pracy zawodowej S. B. Uznał, że pracując w latach 1975 – 1977 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w K., a następnie w latach 1978 – 1998 w Kopalni Węgla Kamiennego "B" w K. jako młodszy górnik, górnik i górnik - cieśla pod ziemią był eksponowany na drgania mechaniczne o oddziaływaniu miejscowym wytwarzane przez narzędzia o napędzie elektrycznym i pneumatycznym. Dalej stwierdzono, że S. B. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie z dnia [...] r.) oraz w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...] r.). Wskazane jednostki diagnostyczne wydały sprzeczne w swej treści orzeczenia. Pierwsza rozpoznała u badanego postać naczyniową zespołu wibracyjnego w okresie początkowym, a druga nie znalazła podstaw do rozpoznania postaci naczyniowej – nerwowej zespołu wibracyjnego wskazując, że dolegliwości są wynikiem zmian dyskopatycznych kręgosłupa szyjnego. Pierwsze orzeczenie wydano po przeprowadzeniu badania podmiotowego, przedmiotowego, konsultacji neurologicznej, wobec braku odnowy w czynnościowej próbie termicznej, dodatniego objawu białej plamy, zaburzeń czucia w badaniu palestezjometrycznym. Drugie orzeczenie wydano na podstawie analizy narażenia zawodowego, badań internistycznych, neurologicznych, ujemnego wyniku próby oziębieniowej, badań palestezjometrycznych i radiogramów kręgosłupa szyjnego, które jednoznacznie jako źródło dolegliwości zdrowotnych badanego wskazują samoistne schorzenie kręgosłupa szyjnego powstałego z udziałem czynników pozazawodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia [...] r. skarżący zakwestionował legalność decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K., jako wydanej z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności zarzucono brak pouczenia skarżącego o możliwości odwołania się od orzeczenia lekarskiego instytutu oraz wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lakoniczne i nie spełniające warunków opinii biegłego, a tym samym niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując, że brak rozpoznania zespołu wibracyjnego przez uprawnioną placówkę diagnostyczną II szczebla uniemożliwiał wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Należy podkreślić, że trafnie wskazał organ Inspekcji Sanitarnej, iż materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej w niniejszej sprawie wyznaczał § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze z.), które stanowiło podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji. Bezspornym jest, że przedmiotowe postępowanie zostało rozpoczęte przed [...] r. Świadczy o tym chociażby sporządzony [...] r. wywiad środowiskowy. Bezspornym jest, że powyższe rozporządzenie zostało uchylone w dniu 3 września 2002 r., kiedy weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Zgodnie jednak z zapisem jego § 10 postępowanie w sprawach rozpoznania chorób zawodowych lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż z zestawienia dat czynności podejmowanych przez organ Inspekcji Sanitarnej I instancji wynika bezspornie, że miały one swój początek przed tą datą. W myśl wskazanego wyżej § 1 rozporządzenia przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym jego załącznik, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 i 80 k.p.a. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych były jednostki wymienione w § 7 powołanego rozporządzenia. Taki status posiadały jednostki orzekające w niniejszej sprawie: Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy W S. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniana w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 § 1 k.p.a.) Sformułowana jasno i uzasadniona w sposób pozwalający prześledzić proces wnioskowania z poczynionych ustaleń. W pozycji 16 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powyższego rozporządzenia widnieje zespół wibracyjny. Jak wynika z " Wytycznych metodologicznych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych" wprowadzonych w 1987 r. jako komunikat Ministra Zdrowia, zespół wibracyjny wywołany działaniem wibracji miejscowej charakteryzuje się wielopostaciowymi i nieswoistymi objawami dotyczącymi obwodowego układu naczyniowego, nerwowego i kostno-stawowego. Najczęstszą postacią jest postać naczyniowo-nerwowa o zróżnicowanym obrazie klinicznym pod względem kolejności występowania i stopnia zaawansowania objawów. Choroba zawodowa jest w istocie pojęciem prawnym oznaczającym, zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był poddać wnikliwej analizie orzeczenia lekarskie, a w szczególności orzeczenie jednostki odwoławczej, które w swej treści jest lakoniczne i nie odnosi się do wcześniejszego, odmiennego orzeczenia jednostki diagnostycznej I szczebla, ani też do opinii wydanych przez biegłych lekarzy w toku postępowania w sprawie odszkodowania z tytułu choroby zawodowej przed sądem powszechnym chociaż były one w jego posiadaniu, a nawet przedmiotem korespondencji z organem Inspekcji Sanitarnej i stanowiły dowód w sprawie. Zgodnie z art. 145 § 1a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dające podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołanie się zatem na budzące wątpliwości orzeczenie placówki diagnostycznej wydane w postępowaniu odwoławczym, bez wyjaśnienia sprzeczności z orzeczeniem go poprzedzającym oraz innymi dowodami zebranymi w sprawie nie było wystarczającym do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec uchybienia przez organ odwoławczy wyżej opisanym obowiązkom i stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu i w szczególności uzupełni materiał dowodowy o orzeczenie lekarskie wydane stosowanie do zapisów § 7 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych z 18 listopada 1983 r., czyli wydanego na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wynikach dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej, a w szczególności zawierającej szczegółowe uzasadnienie wydania odmiennego w swej treści orzeczenia od orzeczenia placówki I szczebla. W przedmiotowej sprawie, która prowadzona jest od [...] r. (data skierowania na badanie [...] r. Bezspornie, iż po upływie 5 lat ustania narażenia zawodowego skarżącego na działanie czynnika szkodliwego. W orzeczeniu tym rozpoznano postać naczyniową zespołu wibracyjnego w początkowym okresie, nie wyjaśniając bliżej tego sformułowania. Jednostka orzecznicza II szczebla, w orzeczeniu z [...] r. nie rozpoznała "postaci naczyniowo – nerwowej zespołu wibracyjnego". Z takiego zapisu nie wynika czy nie rozpoznała w ogóle zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowej czy postaci naczyniowo-nerwowej, czy też nie rozpoznała choroby zawodowej przy stwierdzeniu schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych ze względu na pozazawodowe jego pochodzenie. Należy podkreślić, iż to właśnie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wskazał organowi Inspekcji Sanitarnej wcześniejsze opinie dotyczące stanu zdrowia skarżącego, a konkretnie o rozpoznaniu u niego zespołu wibracyjnego. Bezspornym jest, że zostały one wydane dla potrzeb innego postępowania, ale podlegają ocenie jak każdy dowód zgromadzony w sprawie. Były też znane lekarzom-orzecznikom z Instytutu przed wydaniem orzeczenia z [...] r., co nie znalazło jednak żadnego odzwierciedlenia w jego uzasadnieniu. Należy zauważyć, że w opinii z wydanej [...] r. biegli lekarze sądowi rozpoznali chorobę wibracyjną – postać naczyniowa w okresie zmian zaawansowanych, zaś w opinii z [...] r. wydanej po przeprowadzeniu badań klinicznych w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. stwierdzono częściową remisję postaci naczyniowej zespołu wibracyjnego i utrzymujące się jeszcze podwyższone wartości progów czucia wibracji w badaniu palestezjometrycznym. Zaś w czynnościowej próbie termicznej brak jest powrotu temperatury skóry palców rąk do stanu wyjściowego tylko w temperaturze + 10 stopni C... Dalej stwierdzono, że aktualnie dolegliwości pacjenta są wynikiem głównie zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych kręgosłupa szyjnego. Nie wykluczono zatem zawodowej etiologii schorzenia w świetle tych zapisów orzeczenie z [...] r. wydane w ramach postępowania odwoławczego budzi uzasadnione wątpliwości. Za chybiony należy uznać jednak podniesiony w skardze zarzut braku pouczenia pracownika o możliwości zaskarżenia tegoż orzeczenia i przeprowadzenie kolejnego badania lekarskiego. W przedmiotowej sprawie został bowiem wyczerpany przewidziany w § 9 rozporządzenia z 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych dwuszczeblowy tryb orzeczniczy. Z uwagi na między czasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie przepisów obowiązujących w chwili rozpoczęcia niniejszego postępowania administracyjnego, a zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu, a o kosztach postępowania orzekł stosownie do zapisu art. 200 powyższej ustawy. P.K.