III SA/Gl 397/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. F. złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, strona oświadczyła, że nie jest w stanie uiścić wymaganej kwoty (ponosić kosztów sądowych) bez nadmiernego uszczerbku finansowego. Strona utraciła płynność finansową z uwagi na zajęcie jej kont bankowych przez organ skarbowy w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji. Poza tym wnioskodawca musi wywiązywać się z innych obowiązków finansowych, takich jak pensje dla pracowników, czy bieżące zobowiązania podatkowe. Wnioskodawca oświadczył, że jego dochód miesięczny wynosi [...] zł (uwzględniając średni miesięczny dochód w 2013 r.). Poza tym, rubryki zawarte w druku urzędowego formularza PPF pozostały niewypełnione przez wnioskodawcę. Załącznikami do wniosku o przyznanie prawa pomocy były: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2013 r.; umowa leasingu nr [...] z dnia [...] r.; umowa o kredyt nieodnawialny nr [...] zawarta z "A"; umowa o kredyt "obrotowy – operacyjny ratalny" zawarta z Idea bank; umowa konsolidacyjnego kredytu gotówkowego nr [...]. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, szczególnie poprzez wykazania aktualnej, bieżącej sytuacji i kondycji finansowej jego przedsiębiorstwa, jak również jego aktualnego stanu osobistego. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Wezwanie powyższe pozostało jednak bez odpowiedzi. Wezwanie referendarza sądowego odebrane zostało pod wskazanym adresem kancelarii pełnomocnika procesowego wnioskodawcy w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przez niego przesyłki, zawierającej to wezwanie (znajdującej się w aktach sądowych sprawy). Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik procesowy skarżącego wniósł o przedłużenie terminu wyznaczonego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zwartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego wniosku wskazano, że klient adwokata nie był w stanie w tak krótkim czasie zgromadzić wszystkich dokumentów, tym bardziej, że przebywał on za granicą. Pełnomocnik wniósł o przedłużenie tego terminu o 21 dni. Wniosek ten został de facto uwzględniony, jednak w ciągu następnych czterech tygodni nie wpłynęły do akt sprawy żadne dokumenty. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. F., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 2 kwietnia 2014 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres jego pełnomocnika procesowego. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona pod tym adresem skutecznie w dniu [...] r. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Faktem jest, że pismem z dnia [...] r., strona złożyła wniosek o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z dnia [...] r. Wniosek ten został uwzględniony, jednak do dnia dzisiejszego, do akt sprawy nie wpłynęły żadne dokumenty, ani materiały źródłowe. Od momentu wpływu pisma procesowego pełnomocnika strony z wnioskiem o przedłużenie terminu do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych na formularzu PPF do dnia wydania niniejszego postanowienia upłynęły cztery tygodnie. W tym czasie wnioskodawca nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.