III SA/Gl 4/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w kwocie [...] zł, Strona skarżąca - "A" Sp. z o.o. z siedzibą w D. (zwana dalej "A" lub Spółką) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W toku postępowania Spółka przedłożyła opisany wniosek na druku urzędowego formularza, gdzie podniosła, iż nie prowadzi żadnej działalności. Wskazała, że od momentu ogłoszenia upadłości zarządzana była przez syndyka, nie posiada żadnych środków finansowych jak również majątku trwałego (ostatnia nieruchomość, zlicytowana przez komornika, zaspokoiła jedynie część wierzytelności urzędu skarbowego), a postępowanie upadłościowe umorzono. Nadto "A" stwierdziła, że jej rachunek bankowy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wykazywał saldo ujemne wynoszące [...] zł. Spółka do akt sprawy przedłożyła następująca dokumentację: 1. postanowienia wydane przez Sąd Rejonowy K. [...] Wydział X Gospodarczy w dniu [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu; 2. postanowienia wydane przez Sąd Rejonowy K. [...] X Gospodarczy w dniu [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego; 3. postanowienia wydane przez Sąd Rejonowy K. [...] Wydział X Gospodarczy w dniu [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia postępowania upadłościowego. Pismem z dnia [...] r. Strona poinformowała, że syndyk nie sporządził "bilansu otwarcia i zakończenia upadłości". Ostatnie sprawozdanie finansowe, którym Spółka dysponuje obejmuje okres od 1 stycznia 2010 r. do 23 września 2010 r. Wykazano w nim: aktywa trwałe ([...] zł), aktywa obrotowe ([...] zł), kapitał (fundusz) podstawowy ([...]zł), kapitał (fundusz) zapasowy ([...] zł) oraz stratę rzędu [...] zł. Ponadto z informacji zawartych we wniosku syndyka o umorzenie postępowania upadłościowego ustalono, że potencjalny majątek Spółki na dzień ogłoszenia upadłości wynosił [...]zł. Obejmował on należności długoterminowe (kaucje), należności z tytułu dostaw i usług oraz z tytułu podatków ([...] zł), środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym ([...] zł), prawo wieczystego użytkowania gruntu, którego wartość oszacowano na [...] zł oraz budynek stacji paliw wraz z wiatą o wartości [...]zł, od którego pobierany był czynsz najmu w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Ponieważ z protokołu sporządzonego [...] r. na okoliczność umorzenia postępowania upadłościowego wynikało, że żaden składnik majątku rzeczowego nie został zlikwidowany, albowiem przeprowadzony przez syndyka przetarg na sprzedaż nieruchomości nie doszedł do skutku wobec braku jakiegokolwiek zainteresowania ze strony potencjalnych nabywców, a do masy zgłoszono wierzytelności na kwotę [...] zł, podczas gdy zobowiązania Spółki z tytułu podatków przekraczały [...] mln złotych, postanowieniem z [...] r. sygn. akt [...] umorzono postępowanie upadłościowe. Tymczasem na polecenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. działającego z wniosku wierzyciela "B" Sp. z o.o. w D., reprezentowanego przez radcę prawnego S. A., który również reprezentuje Spółkę, uprawniony rzeczoznawca majątkowy [...] r. dokonał wyceny nieruchomości należącej do "A" zlokalizowanej w P. ul. [...]. Jej wartość ustalona została na kwotę [...] zł. Natomiast [...] r. Komornik sporządził projekt planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, która wynosiła łącznie [...] zł. Sąd Rejonowy w Z. I Wydział Cywilny postanowieniem z [...] r. zatwierdził powyższy projekt. Dodatkowo z dokumentów dołączonych do akt sprawy ustalono, że wyciągi z konta Spółki "A" obrazują jedynie niezapłacone opłaty i prowizje rzędu [...] zł, podobnie w złożonej za marzec 2014 r. deklaracji VAT-7 jej podstawa opodatkowania wynosiła 0 zł, a nadwyżka podatku naliczonego nad należnym [...] zł. W celu wykonania usług księgowych dotyczących 2011 i 2012 r. Spółka zwróciła się do Biura Rachunkowego "C" (vide: pismo z [...] r.), jednakże według wyjaśnień zawartych w piśmie pełnomocnika z [...] r. bilans Spółki za 2011/2012 nie został sporządzony. Przedłożono jedynie dziennik za okres od stycznia do października 2011 r. oraz raport kasowy za październik 2011 r. Na podstawie tych informacji postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem dnia [...] Spółka złożyła od tego postanowienia sprzeciw, w którym podniosła, iż jej zdaniem w sposób bezsporny wykazała, iż po zakończeniu postępowania układowo - upadłościowego nie prowadziła żadnej działalności, nie osiągała dochodów, a jedyny jej środek trwały - nieruchomość został zlicytowany, a kwota uzyskana w ten sposób została podzielona przez sąd pomiędzy wierzycieli. Nadto "A" wskazała, że konta spółki są skutecznie blokowane przez Urzędy Skarbowe, które stale interesują się majątkiem Spółki. Zdaniem Spółki w tej sytuacji niemożliwe byłoby jakiekolwiek zatajenie majątku Spółki czy też przepływów finansowych. Zaakcentowała, iż brak jest podstaw faktycznych, aby odmówić zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tym bardziej, iż w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 maja 2014 r. nie neguje się okoliczności wskazanych w pierwszym akapicie, lecz przerzuca na skarżącego braku działań podmiotów trzecich takich jak syndyk (nadzorca), urząd skarbowy, co nie jest niczym uzasadnione. Strona do sprzeciwu dołączyła zaświadczenie Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S., w którym wskazano, że Spółka jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług, który: -do 2010 roku składał zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8; - do marca 2014r. składał deklaracje VAT-7. Nadto stwierdzono, iż Spółka w ostatnio złożonym zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8: -za okres od 01.01.2010 r. do 23.09.2010 r. wykazał w części E.2. w pozycji 45 stratę podatkową w wysokości [...]zł -za okres od 24.09.2010 r. do 31.12.2010 r. wykazał w części E.2. w pozycji 45 stratę podatkową w wysokości [...] zł; Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. zaświadczył również, iż "A" w części A w ostatniej złożonej deklaracji VAT-7 za miesiąc marzec 2014 r. wykazała kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, a w pozostałych rubrykach wskazał wartości zerowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Natomiast na mocy art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, na podstawie art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie podkreślić trzeba, że Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą w D., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. W ocenie Sądu, oświadczenia złożone przez "A" na przedłożonym formularzu PPPr powinny zostać uzupełnione wskazaną wyżej dokumentacją, która pozwoliłaby Sądowi całościowe, kompletne określenie stanu majątkowego Spółki. Podkreślić trzeba, o czym informowała Strona, iż syndyk po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego nie sporządził bilansu za 2011 r., jednakże nie należy tracić z pola widzenia faktu, że Syndyk Masy Upadłości Spółki w dniu [...]r. przekazał pełnomocnikowi Spółki w związku z umorzeniem postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku "A" księgi, korespondencyjne, dokumenty oraz majątek spółki, a przejmujący czyli Spółka nie wniosła żadnych zastrzeżeń. Nadto Spółka podjęła kroki zmierzające do sporządzenia bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2011 r., jak również innych usług księgowych za lata 2011 i 2011 w biurze rachunkowym "B" Sp. z o.o. w K.. W piśmie z dnia [...] r. opisane biuro rachunkowe stwierdza, iż wprowadzenie bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2011 r. do systemu finansowo – księgowego bezwzględnie wymaga uzupełnienia brakującej, szczegółowej specyfikacji poszczególnych sald z podziałem na kontrahentów i wykazem faktur, wraz z ich datą wystawienia i terminem zapłaty . "B" Sp. z o.o. stwierdziła, iż uwaga ta odnosi się przede wszystkim do kont: - 201 należności od odbiorców (saldo WN: [...] zł), - 202 zobowiązania wobec dostawców (saldo MA: [...] zł), - 204 należności z tytułu kaucji (saldo WN: [...] zł), - 223 rozrachunki z Urzędem Celnym (saldo MA: [...] zł), - 247 roszczenia sporne – odpis aktualizacyjny (saldo MA: [...] zł), - 249 inne rozrachunki (saldo MA: [...] zł), - 280 odpisy aktualizujące wartość należności (saldo MA: [...] zł), - 821 rozliczenie wyniku finansowego – błędy lat ubiegłych (saldo WN: [...] zł) Opisane biuro rachunkowe stwierdziło w piśmie z dnia [...] r., iż wprawdzie kondycja finansowa Spółki według wstępnej oceny jest mało optymistyczna, jednakże nie zna wartości aktualnych aktywów "A", a wykonywanie księgowań dotyczących 2012 r. bez bilansu otwarcia na dzień 1 stycznia 2012 r. jest możliwe w bardzo ograniczonym zakresie obejmującym rejestrowanie dokumentów w systemie finansowo – księgowym i przygotowywanie deklaracji VAT. Nadto podniosło, że wskazane wyżej braki dotyczyły nie tylko wykonania usług księgowych za rok 2011, kiedy to Spółka pozostawała w stanie upadłości, ale również za 2012 r. Wprawdzie, według wstępnej oceny dokonanej przez Biuro Rachunkowe "B" na dzień [...] r., kondycja finansowa Spółki jest mało optymistyczna, jednak wartość aktualnych aktywów nie jest znana. Konieczna jest ich inwentaryzacja, która do dnia dzisiejszego nie została dokonana. Nie wiadomo zatem czy skarżąca Spółka w dalszym ciągu posiada wierzytelności u podmiotów trzecich. Z treści postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego wynikało wszakże, że w masie upadłości pozostają jeszcze należności, podobnie upadły wezwany do oświadczenia odnośnie wniosku syndyka o umorzenie postępowania, pismem z 14 lipca 2011 r. wskazał, że masa upadłości posiada należności z tytułu kaucji gwarancyjnych. Dodatkowo na posiedzeniu w dniu 15 września 2011 r. wskazano na możliwość dofinansowania postępowania kwotą [...] zł. oraz zapłaty kosztów postępowania w kwocie [...] zł. W tym miejscu zaakcentować należy po raz wtóry, iż ocena rzeczywistych możliwości płatniczych spółki może być dokonana jedynie na podstawie przedłożonego sprawozdania finansowego, a jego brak uniemożliwia jej dokonanie (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2006 r. sygn. akt I FZ 336/06 oraz z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 - niepubl.). Do sprzeciwu Spółka dołączyła kopię zaświadczenia Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S., jednakże ten dokument wespół z dokumentacją przedłożoną przez Stronę w toku postępowania nie pozwolił Sądowi na całościowe, pełne określenie kondycja finansowej Spółki, a tym samym na pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaakcentować należy, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Na koniec, Sąd stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Orzekając zatem w zakresie przyznania prawa pomocy, powinnością Sądu jest wyważenie zarówno interesu Państwa, a więc ogółu obywateli, jak i skarżącego (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 6 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 559/08, LEX nr 507298). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił, jak na wstępie.