III SA/Gl 405/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia [...] r. M. D. złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Podniosła bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem małoletnich synów i jest "właściwie na utrzymaniu swych rodziców", którzy starają się w miarę swych możliwości pokrywać obciążające ją miesięczne koszty z tytułu opłat za gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), wodę ([...] zł) oraz wydatki na wyżywienie (około [...] zł). Równocześnie od swego małżonka otrzymuje alimenty na dzieci w wysokości ogółem [...] zł, zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego w K. wydanym w dniu [...] r. Nadto zadeklarowała, że zarówno ona sama jak i jej dzieci nie posiadają żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dodała również, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza uległa likwidacji gdyż nie przynosiła żadnego dochodu oraz podkreśliła, że jest obowiązana do uiszczenia opłat sądowych także w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, zaś suma tych należności znacznie przekracza jej możliwości płatnicze. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącej, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano ją (do rąk pełnomocnika - radcy prawnego i doradcy podatkowego E. G.) o uzupełnienie danych, na które się powołała, a w szczególności o: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2. nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego za rok 2008, 3. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające tę okoliczność zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 4. przedstawienie dokumentów, z których wynikałoby, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości znajdującej się pod adresem wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, 5. przedstawienie wyjaśnień dotyczących zaprzestania prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej. Wskazano, że w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji niezbędne jest przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego ten fakt oraz odpisu ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych a także wyjaśnienie dalszych losów środków trwałych, które zostały w niej wymienione, 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiedzi na powyższe wezwanie udzielił kolejny pełnomocnik skarżącej – adwokat J. M. Nadesłał wyciąg z rachunku bankowego wyżej wymienionej wykazujący na dzień [...] r. saldo ujemne w wysokości [...] zł, odpis księgi wieczystej prowadzonej dla posiadanej przez nią nieruchomości na terenie G. (woj. [...]) i zawiadomienie o dokonaniu do niej wpisu dotyczącego hipoteki, umowę darowizny z dnia [...] r., mocą której przekazała udziały w kapitale zakładowym Spółki z o.o. "A" w S. o wartości [...] zł na rzecz małżonka – P. D. oraz wcześniejszą umowę z dnia [...] r. ustanawiającą rozdzielność majątkową pomiędzy nią i mężem. Nadto przedłożył zeznanie podatkowe skarżącej za rok [...] wykazujące stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. oraz faktury VAT dokumentujące wysokość ponoszonych przez nią należności za gaz, wodę i telefon. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku M. D. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że skarżąca nie uzupełniła swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...] r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, nie nadesłała wyciągów bankowych obrazujących operacje dokonane na posiadanych rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy. Zamiast tego jej pełnomocnik przedłożył jedynie wyciąg za okres od [...] do [...] r. (tylko jeden miesiąc), obrazujący saldo na rachunku posiadanym w banku "B" według stanu na dzień [...] r. (to jest dwa i pół miesiąca przed doręczeniem wezwania o uzupełnienie wniosku), który nie może być uznany za wystarczający. Nie pozwala on bowiem na ustalenie, czy na wspomniany rachunek w ostatnim okresie (w szczególności w [...] i [...] r.) nie wpływały określone kwoty pieniężne oraz, czy strona nie dokonywała wtedy z niego wypłat. Równocześnie pełnomocnik wnioskującej podał wprawdzie, iż omawiane konto "jest nieczynne", jednak nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby ten fakt uprawdopodobnić. Strona nie ustosunkowała się nadto w żaden sposób do pkt 4 i 5 rzeczonego wezwania z dnia [...] r. Nie nadesłała bowiem żadnych dokumentów potwierdzających fakt likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej ani ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych wraz z informacją co do dalszych losów środków trwałych, które zostały w niej wymienione. Nie przedstawiła również dokumentów pozwalających na ustalenie, komu przysługuje tytuł prawny do nieruchomości, która wskazana została we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako jej adres (U. ul. [...]). Pełnomocnik wnioskodawczyni przedłożył bowiem wprawdzie odpis z księgi wieczystej, jednak dotyczy on innej nieruchomości należącej do skarżącej - położonej w G. przy ul. [...] (na marginesie warto zwrócić uwagę, że w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości – vide: rubryka nr 7.1 formularza PPF). W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie wyczerpujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...] r. - dokumentów skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie wykazała przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.