III SA/Gl 408/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący domagał się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego wskazał, że wprawdzie z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, jednak prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Tymczasem miesięczny dochód skarżącego ze stosunku pracy wynosi [...] zł brutto. Do powyższego skierowana będzie egzekucja, albowiem ciążące na nim zaległości wynoszą [...] zł. Dodatkowo jako składniki posiadanego majątku wymieniono udziały w Spółce "A" w H. w liczbie [...] o wartości nominalnej [...] zł. Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał do ich uzupełnienia wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy wezwanie to przesłane zostało na adres podany w skardze i wobec nieobecności adresata pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym do odbioru. Ponieważ przesyłka nie została odebrana zwrócono ją do tut. Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". W tej sytuacji zgodnie z art. 73 ustawy p.p.s.a. doręczenie uznano za skutecznie dokonane w dniu [...] r., tj. z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. To z kolei oznacza, że zakreślony w wezwaniu do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, termin upłynął [...] r. (tj. w czwartek) i nie został dotrzymany. Dlatego też postanowieniem z [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zaskarżone zostało sprzeciwem. W jego uzasadnieniu skarżący zakwestionował celowość kierowanego do niego wezwania, uznając dane zawarte w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu za wystarczające do uwzględnienia wniosku. Jak wskazano oświadczenie to składane jest pod odpowiedzialnością karną, dlatego zbyteczne było dalsze przedkładanie dokumentów/zaświadczeń, które obrazowałyby sytuację finansową strony skarżącej. Tym bardziej, że jego żądanie odnosi się wyłącznie do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy p.p.s.a.). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu. W takiej sytuacji to sąd rozpatruje złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy, który w rozpoznawanej sprawie – jak wynika z treści złożonego sprzeciwu - ogranicza się do zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.). Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią przywołanego wyżej przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Pojęcie "wykazać" oznacza bowiem udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tym bardziej, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu jakichkolwiek dochodzeń w przypadku, gdy przedstawione przez skarżącego dane uniemożliwiają pełną ocenę jego możliwości finansowych, albo gdy te nie są do końca jasne. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 255 ustawy p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie - w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarżący został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych. Jednakże nie zareagował na owe wezwanie zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem wynikającym z zasady ciężaru dowodu oraz z bezpośredniej dyspozycji zawartej w art. 255 ustawy p.p.s.a. Dlatego też Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że brak było podstaw do uwzględnia złożonego wniosku. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Tymczasem skarżący poza złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniem nie przedłożył żadnego dowodu na poparcie swoich tez. Dlatego uznać należało, że nie wykazał on okoliczności podniesionych we wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.). Wobec powyższego Sąd, działając na podstawie art. 260 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji