III SA/Gl 413/08

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 10 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na niewystarczające wykonanie wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Od orzeczenia tego nie wniesiono sprzeciwu, wobec czego stronę wezwano do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. W terminie zakreślonym tym wezwaniem skarżący na dwóch urzędowych formularzach PPF ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie – jak uściślił w drugim formularzu – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że nie ma środków "na uiszczenie wpisu w tak znacznych wysokościach", ponieważ sytuacja jego rodziny uległa pogorszeniu wskutek zmniejszenia się dochodów jego syna i synowej. Według wniosku skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym poza również z córką, która wspólnie z bratem i bratową prowadzi działalność gospodarczą, oraz z małoletnią wnuczką, a ich dochód miesięczny brutto wynosi w świetle pierwszego formularza [...] zł (na sumę tę składać się mają renta małżonki skarżącego w wysokości [...] zł i zyski uzyskiwane z działalności gospodarczej prowadzonej przez syna, synową i córkę skarżących, wynoszące jednak łącznie [...] zł), a w myśl formularza nadesłanego później [...] zł (w tym przypadku zyski uzyskiwane z działalności gospodarczej prowadzonej stanowią łącznie kwotę [...] zł) i nie posiada żadnego majątku poza nieruchomością rolną o powierzchni [...] ha i domem o powierzchni [...] m2 (wymieniony tylko w pierwszym formularzu). W obu urzędowych formularzach zamieszczono oświadczenie, że wnioskodawca "od dłuższego czasu choruje (schorzenia o podłożu [...]), nie osiąga dochodu)". Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, tj. jego małżonkę, syna, córkę i synową (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać przede wszystkim ostatnie "odcinki" rent otrzymywanych przez skarżącego i jego małżonkę, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone – za rok 2007 r. (wskazano, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji po dniu [...] r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), przedstawienie odpisów dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez córkę, syna i synową skarżącego, w szczególności: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez te osoby w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów, przedłożenie dokumentów dotyczących nieruchomości posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem skarżącego i zakupem leków i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wezwanie to w znacznej części pokrywało się z wezwaniem, jakie w niniejszym postępowaniu wystosowano do skarżącego podczas rozpoznawania jego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca jednak ponownie wykonał wezwanie referendarza sądowego w ograniczonym zakresie, nadsyłając dokumenty podobne do tych, które przedłożył wcześniej, tj. kopie: świadczeń otrzymanych przez niego i przez jego małżonkę (według nich skarżący otrzymał w [...] r. kwotę [...] zł, a jego małżonka w [...] r. – [...] zł) oraz rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy. Do chwili obecnej nie nadesłano pozostałych dokumentów. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. W myśl wszak z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Warto przy tym podkreślić, że w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar udowodnienia wspomnianej zmiany spoczywa – zgodnie z opisanymi wyżej regułami, jakimi rządzi się postępowanie w tym zakresie – na osobie wnioskującej. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia jego wniosku, przyjmując tę samą postawę procesową, która doprowadziła do oddalenia jego uprzedniego wniosku. Spośród licznych dokumentów, o które wzywano, nadesłał bowiem jedynie odpisy "odcinków" świadczeń otrzymywanych przez siebie i przez małżonkę oraz odpisy rocznych obliczeń podatku, mimo iż nic nie stało na przeszkodzie, aby wezwanie zostało wykonane w całości. Skarżący powinien zaś mieć wzmożoną świadomość konsekwencji, jakie pociągnąć za sobą może nienadesłanie potrzebnych dokumentów źródłowych, skoro okoliczność ta stosunkowo niedawno była głównym powodem odmowy przyznania mu prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Tymczasem w analogicznej nieznacznej części wykonał on kolejne wezwanie, którego treść, jak zauważono wyżej, w znacznej mierze pokrywała się z treścią wezwania poprzedniego. Strona powieliła więc mankamenty, jakimi dotknięte były zarówno jej oświadczenia, jak i materiał dowodowy mający te oświadczenia potwierdzać, i w efekcie nie dowiodła, iż jej sytuacja uległa zmianie w stopniu uzasadniającym odstąpienie od stanowiska wyrażonego w prawomocnym postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy. Uwzględnienie wniosku jest więc wykluczone wskutek zignorowanie wezwania referendarza sądowego, gdyż taki stan rzeczy uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę zawartych w nim oświadczeń. Co więcej, przedstawiony w odpisie "odcinek" świadczenia skarżącego wręcz te wątpliwości wzmacnia, skoro według wniosku nie osiąga on żadnych dochodów. Skądinąd również pozostałe oświadczenia dotyczące dochodów uzyskiwanych w wieloosobowym gospodarstwie domowym skarżącego wymagają weryfikacji poprzez ich konfrontację z materiałem dowodowym, o który wzywano, ponieważ zawierają one nie tylko przemilczenia, ale i treści pozostające we wzajemnej sprzeczności. Fakt, że podane kwoty łącznego dochodu po pierwsze znacznie różnią się w obu formularzach, a po drugie w obu przypadkach są znacznie niższe niż suma składników mających się na te kwoty składać, pozbawia te oświadczenia wiarygodności i wartości dowodowej, zwłaszcza jeśli zważyć, iż pośród tychże składników brak świadczenia otrzymywanego przez skarżącego. W sposób szczególny wytknąć trzeba również skarżącemu nienadesłanie wyciągu z rachunku bankowego, którego używa on celem opłacenia kosztów sądowych w innych postępowaniach, w tym np. wpisu sądowego od skargi w sprawie o sygn. akt III SA/G 811/08, wpłaconego w dniu [...] r. wskazanym zresztą w wezwaniu (skądinąd w ramach tamtego postępowania skarżący za pomocą tego rachunku w dniu [...] r. zapłacił również opłatę kancelaryjną). Podniesiona okoliczność oraz wcześniejsze spostrzeżenia uzasadniają podejrzenie, iż skarżący uchyla się od dostarczenia dokumentów, które mogą ukazać jego sytuację w korzystnym świetle, poprzestając na nadesłaniu wyłącznie tych materiałów, które mogłyby przemawiać na rzecz jej wniosku. Dotychczasowe uwagi nie wyczerpują wszelako listy wątpliwości, których rozwiązanie jest niemożliwe ze względu na bierną postawę wnioskodawcy. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do nieruchomości skarżącego nie pozwala na przykład na rozstrzygnięcie niezgodności pomiędzy wszystkim urzędowymi formularzami złożonymi w toku postępowania. Otóż w ostatnim urzędowym formularzu pośród składników majątkowych pominięto dom o powierzchni [...] m2, wspomniany w dwóch wcześniejszych formularzach, z kolei tylko w pierwszym formularzu pojawia się składnik określony jako: "udział w nieruchomości – toczy się spór". W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.