III SA/Gl 417/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W treści powyższej domagał się zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do złożenia go na urzędowym formularzu - według załączonego wzoru (druk PPF) – w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do tut. Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, iż nie posiada środków na uiszczenie wpisu "w tak znacznej wysokości", ponieważ zaskarżył "wiele innych decyzji". Co więcej od dłuższego czasu choruje ([...]) i nie osiąga żadnego dochodu. Oświadczył ponadto, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i córką oraz synem, synową i małoletnią wnuczką. Miesięczny dochód całej rodziny wynosi "do [...] zł brutto" i obejmuje świadczenie [...] żony w wysokości [...] zł oraz zyski uzyskiwane z działalności gospodarczej prowadzonej przez syna, synową i córkę skarżących. Wszyscy nie posiadają żadnego majątku, poza domem o powierzchni [...] m2, nieruchomością rolną o powierzchni [...] ha i składnikiem majątkowym określonym jako "udział w nieruchomości – toczy się spór". Ponieważ powyższe okazało się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, córkę i syna oraz pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym synową (wskazano przy tym, iż w tym celu należy nadesłać przede wszystkim ostatni "odcinek" [...], a także dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej deklaracje na podatek od towarów i usług z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewidencję środków trwałych, podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz wyciągi i wykazy z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz ilość zgromadzonych tam środków), a także przedłożenie odpisów lub kserokopii złożonych przez skarżącego, jego żonę oraz pozostałych domowników zeznań podatkowych za [...] r., ponadto sprecyzowanie wysokości ponoszonych w związku z leczeniem i utrzymaniem gospodarstwa domowego wydatków oraz nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących rodzaj i wielkość posiadanych nieruchomości, a także charakter związanego z nimi sporu, który jak wynikał z treści złożonego wniosku (vide: rubryka 7 formularza) nadal się toczy. Odpowiadając na to wezwanie skarżący nadesłał jedynie orzeczenie o stopniu [...] oraz odcinki [...] (swoje i małżonki), z których ustalono, iż osiągany z tego tytułu dochód wynosi [...] i [...] zł netto. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] r. wyjaśnił, iż spór o nieruchomość zakończył się, a sprawa toczyła się pomiędzy żoną a jej bratem. Innych dokumentów źródłowych "nie jest w stanie uzyskać". Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia A. D. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie treść art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia [...] r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy chociaż nie znajdowało to żadnego uzasadnienia w charakterze dokumentacji jaką należało nadesłać. Chodzi przede wszystkim o zignorowanie wezwania w części dotyczącej dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego córkę, syna i synową. Brak dokumentów źródłowych w tym zakresie wyłącza przecież weryfikację oświadczenia wnioskodawcy i nie pozwala wykluczyć założenia, iż wspomniane dochody są w rzeczywistości wyższe niż wskazano to we wniosku i w konsekwencji bez odczuwalnego uszczerbku utrzymania koniecznego pozwoliłyby pokryć wszelkie wydatki związane z postępowaniem. Tym bardziej, że szeroko rozumiane możliwości finansowe dzieci skarżących, z którymi prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe, a związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, stanowią istotny czynnik, który powinien być brany pod uwagę przy przyznawaniu prawa pomocy. Ich dochody kształtują wszakże sytuację majątkową wnioskodawcy, dlatego też muszą zostać uwzględnione przy jej ocenie. Orzekanie na podstawie nieaktualnych lub niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Wobec powyższego przyjąć należało, iż A. D. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Ten bowiem z uwagi na brak dokumentów źródłowych w przedmiocie wysokości ponoszonych z tytułu utrzymania i leczenia wydatków, nie można było ustalić. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.