III SA/Gl 417/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Spadek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi ,,A’’ Sp. z o.o. w R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...]r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...]r. nr [...], odmawiającą skarżącej – A Sp. z o.o. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020r. W podstawie prawnej powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że [...]r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020r. Decyzja I instancji z [...]r. o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. została wydana z uwagi na fakt, że do 30 czerwca 2020r. strona nie złożyła deklaracji rozliczeniowej. Natomiast warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka podniosła, że deklaracja za maj została wysłana [...], na dowód czego został przesłany screen z programu "Płatnik" i wydruk deklaracji. O tym, że deklaracja nie dotarła, strona dowiedziała się dopiero z pisma z ZUS z [...]r. i tego samego dnia deklarację złożyła powtórnie. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję ZUS. Stwierdził, że w czerwcu nie występowały problemy z wysyłką dokumentów w ramach programu "Płatnik", co wynika z danych dostępnych na stronie internetowej. Natomiast deklaracja złożona [...] została opisana jako dotycząca czerwca 2020, a deklaracja przesłana [...]r. była pierwszą deklaracją za maj. W skardze strona podniosła, że deklarację za maj wysłał w terminie, tyle tylko, że została błędnie oznaczona jako odnosząca się do czerwca 2020r., dlatego została powtórnie wysłana [...]r. Podniosła, że zawsze składa deklaracje do 15 dnia miesiąca za miesiąc poprzedni i tym razem też tak było. Tak błahy błąd pozbawił skarżącą wsparcia w trudnych czasach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. W piśmie procesowym z [...]r. strona podniosła zarzut nieważności decyzji "ze względu na brak podpisu". Dołączyła też 3 druki ZUS P DRA na potwierdzenie tezy o składaniu deklaracji w danym miesiącu za miesiąc poprzedni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa COVID), na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowił, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Stosownie do ust. 3, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. - do dnia 31 października 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 10, należnych za listopad 2020 r. - do dnia 31 grudnia 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z powyższego wynika, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Najdalej idącym zarzutem, który w związku z tym powinien być rozpatrzony jako pierwszy, jest zarzut nieważności decyzji I instancji z powodu – jak to określiła strona – "braku podpisu". Zarzut ten rozumiany dosłownie nie jest uzasadniony, gdyż decyzja jest opatrzona podpisem, tyle tylko, że jest to podpis starszego specjalisty, a więc osoby niebędącej piastunem organu, a w aktach brak jest dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie tej osoby do wydawania decyzji administracyjnych. Wobec powyższego, zarzut ten nie jest możliwy do oceny na etapie postępowania sądowego, zatem konieczne będzie ustosunkowanie się do niego przez organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Fakt ten czynił uzasadnionym wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji celem odniesienia się do tego zarzutu. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na dopełnieniu przez stronę obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres, za który ubiegała się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Skarżący twierdzi, że deklarację złożył i wskazuje na pandemię; organ twierdzi, że w czasie, gdy deklaracja za maj winna być złożona, problemy z programem "Płatnik" nie występowały. Przede wszystkim zaakcentować należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy kpa. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 kpa jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myl art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek strony skonstatować należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 kpa) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Jak wynika z akt sprawy, strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek [...] r. Powyższe zainicjowało więc postępowanie, które winno być prowadzone z poszanowaniem zasad procesowych. Zatem na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony o warunkach, zasadach i trybie skorzystania z tego zwolnienia, konieczności złożenia stosownych dokumentów w terminie, a także o konsekwencjach prawnych niezłożenie deklaracji co mogło skutkować odmową zwolnienia z obowiązku opłacenia należności. Organ nie informując o wszystkich warunkach zwolnienia uchybił także wynikającej z art. 8 kpa zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Wskazane powyżej uchybienia wymagały więc uchylenia zaskarżonej decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa. Nadto organ zwróci także uwagę na nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn 2, który stanowi, że: 1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. 2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w podczas ponownego rozpoznania niniejszej sprawy, gdyż wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby jego zastosowanie. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.