III SA/Gl 418/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] r. A. D. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] [...] r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został powtórzony na formularzu PPF z [...] r. W formularzu tym skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem i jego żoną, córką i wnuczką, posiada [...] o pow. [...]m ², [...] oraz [...], o którą "toczy się spór". Łączny dochód gospodarstwa domowego, w którym pozostaje skarżący oszacowano na kwotę [...] zł (wartość brutto). Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał A. D. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - w terminie 7 dni - przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych dot. dochodów skarżącego jak i pozostałych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie nadesłał jedynie orzeczenie [...] oraz odcinki [...] swoje i małżonki (dochód netto z nich wynikający to kwota [...] zł i [...] zł). Poinformował jednocześnie o zakończeniu sporu majątkowego o [...] prowadzonego przez małżonkę z bratem. Nie wskazał jak został on rozstrzygnięty, ale jednocześnie podkreślił, że są to jedyne dokumenty jakie może uzyskać na potwierdzenie swojego statusu materialnego. Postanowieniem z 10 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, iż wnioskodawca nie wykazał stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek ten referendarz sądowy wywiódł m. in. z okoliczności nie wykonania w całości wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] r. i nie zostało zaskarżone. Pismem z [...] r. A. D. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Wezwanie zostało doręczone [...] r. Pismem z dnia [...] r. skarżący wraz z małżonką złożył na wymaganym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podkreślono brak majątku pozwalającego na uiszczenie wpisu w tak znacznych wysokościach oraz fakt choroby skarżącego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem, córką i wnuczką a dochód razem osiągany stanowi kwotę [...] zł, przy czym wyszczególniając dochód osiągany przez członków rodziny wykazano odpowiednio: [...] zł (A. D.), [...] zł (M. D. ), [...] zł (R. D.), [...] zł (P. D.). Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał A. D. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie i udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych za ostatnie [...] miesiące, dokumentów podatkowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazanie wysokości wydatków ponoszonych na leczenie przez skarżącego wobec wskazanej we wniosku choroby wnioskującego, dokumentu potwierdzającego brak osiągania przez wnioskującego jakichkolwiek obecnie dochodów (np. decyzji o czasowym przyznaniu świadczenia). Wezwano także do sprecyzowania zakresu wniosku w jakim został złożony z uwagi na braki w tym względzie pouczając jednocześnie, iż brak odpowiedzi w tym zakresie będzie skutkował rozpatrzeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na wezwanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął druk formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym jako wnioskodawcę wpisano A. D., przy czym ponownie nie wypełniono rubryki nr 4 formularza PPF dotyczącej zakresu wniosku. Do formularza dołączono "odcinki" przekazów pocztowych, z których wynika, że A. D. uzyskuje dochód w kwocie [...] zł (odcinek za [...] [...] r.) zaś A.D. odpowiednio [...] zł (odcinek za [...] [...] r.). Dodatkowo nadesłano roczne obliczenia podatku przez [...] za rok [...] r. ([...]), z których wynika, że A. D. uzyskał w tym okresie dochód w kwocie [...] zł, zaś A. D. [...] zł . Postanowieniem z 11 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. Wskazując na fakt wydania w obecnym sporze sądowoadministracyjnym prawomocnego odmownego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy i powołując się na treść art. 165 P.p.s.a. nie dopatrzył się podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w tym postanowieniu. Podkreślił przy tym, iż warunkiem jego zmiany jest konieczność istotnej zmiany okoliczności, które były przesłanką uprzedniego rozstrzygnięcia wniosku, przy czym nie dopatrzył się by zmiany takie nastąpiły. Szczególnie podkreślił, iż strona nie dołożyła należytej staranności by dopełnić wymogów wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznych dla siebie i rodziny. Postanowienie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] r. i zostało zaskarżone wniesieniem sprzeciwu z [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym [...]r.). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący nie zgodził się z postanowieniem w części "odmawiającej rozpoznania wniosku", zarzucił pominięcie treści oświadczeń złożonych przez "skarżących" i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz rozpoznanie wniosku o zwolnienie "wspólników od wpisu w całości". W uzasadnieniu podkreślił, iż nie posiada środków, które mógłby przeznaczyć na wpis od skargi, zaś ze złożonego oświadczenia wynika brak środków na wpis od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi podlega ponownemu rozpatrzeniu. W przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi, gdyż strona nie odpowiedziała na wezwanie z dnia [...] r., w którym zaznaczono, że brak uzupełnienia rubryki 4 druku formularza będzie rodził takie skutki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.). Rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi stanowiącego kwotę [...] zł nie została spełniona. Podkreślić też należy, iż obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym, albowiem w przedmiotowej sprawie odmówiono już przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a orzeczenie w tej kwestii jest prawomocne. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a takim jest postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dodać trzeba, iż przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż poprzednio wydane. Obowiązujące przepisy regulujące przyznawanie prawa pomocy nie uległy zmianie zaś po analizie zarówno wniosku jak i pozostałych dowodów zgromadzonych w wyniku przeprowadzonego dodatkowo postępowania w trybie art. 255 P.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie brak jest także zmian na niekorzyść co do okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego. Wprawdzie porównując dochody wykazane w druku PPF z dnia [...] r., gdzie podana łączna kwota dochodu brutto osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wynosiła [...] zł stwierdzić należy, iż dochody te zmalały, gdyż w druku PPF z dnia [...] r. jak i z dnia [...] r. dochód ten w podsumowaniu wskazano w kwocie [...]zł, jednak nadmienić należy, iż skarżący w formularzu PPF pominął dochody przez siebie osiągane, które stanowią kwotę [...] zł jak to wynika z nadesłanego przekazu pocztowego. Rozważając wniosek Sąd miał na uwadze także to, iż strona nie wykonała w należyty sposób wezwania mającego na celu ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych, gdyż po otrzymaniu wezwania z dnia [...] r. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych jak i wyjaśnień, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz pozwoliłyby ustalić czy strona spełnia ustawowe przesłanki do uwzględnienia wniosku. Skarżący nadesłał jedynie kserokopie rozliczeń rocznych swojego i małżonki sporządzonych przez [...] za [...] r. i odcinki przekazów pocztowych dotyczących świadczeń wypłacanych w [...] r. przez [...] dla A. D. kwota [...] zł (odcinek za [...] [...] r.) i dla A. D. odpowiednio [...] zł (odcinek za [...] [...] r.). Nie przedstawił jednak żadnych dokumentów potwierdzających rodzaj i wysokość wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem swoim i rodziny, nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodów miesięcznych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym to jest M., P. i R. D., jak i nie przedłożył wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby z nim pozostające w gospodarstwie domowym. W tym zakresie nie można poprzestać na samych oświadczeniach strony skarżącej. Okoliczności podniesione w sprzeciwie również nie dają podstawy do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, a wniosek o "zwolnienie wspólników od wpisu w całości" jest niezrozumiały. Nie znajduje uzasadnienia faktycznego i prawnego, gdyż skarżący prowadził działalność gospodarczą osobiście pod firmą "A", którą zlikwidował i na niego została imiennie wydana zaskarżona decyzja. W opisanym stanie faktycznym i prawnym działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. i art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadność złożonego wniosku w związku z czym odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.