III SA/Gl 42/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynął do tutejszego Sądu wniosek o prawo pomocy J. R. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu PPF, a jego zakres obejmował ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że wniosek swój motywuje wniesieniem skargi kasacyjnej do NSA. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem współwłasności w spółdzielczym prawie własności. Jego jedynym źródłem utrzymania jest renta [...] w kwocie 1.372,58 zł brutto miesięcznie. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, znajdującego się w aktach sprawy. W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do tutejszego Sądu pismo J. R., w którym polemizował on jedynie z rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu Sądu z dnia 20 kwietnia 2011 r. Do dnia dzisiejszego wnioskodawca nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, o które był wezwany cytowanym wyżej pismem. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. R. składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania mu prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Wnioskodawca nie zastosował się bowiem w żaden sposób do wezwania referendarza sadowego z dnia [...] r. i nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby jego oświadczenia, zawarte na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismo strony z dnia [...] r. w ogóle nie jest odpowiedzią, ani nawet nawiązaniem do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. W piśmie tym skarżący polemizuje jedynie z zasadnością rozstrzygnięcia, zawartego w postanowieniu odrzucającym jego skargę w przedmiotowej sprawie. Merytoryczne rozstrzygniecie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie wystarczą jedynie same oświadczenia złożone przez niego we wniosku. Skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał między innymi jaki jest całokształt jego dochodów czy renta pobierana przez niego jest rzeczywiście jedynym źródłem jego dochodu), nie przedłożył wydruków z posiadanych rachunków bankowych, nie wyjaśnił również, czy zamieszkuje aktualnie ze swoim synem i czy jego małżeństwo z matką syna zostało rozwiązane, czy też ustało. Były to istotne informacje, ponieważ miały być podstawą w ustaleniu, czy skarżący rzeczywiście prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też prowadzi je jednak z inną osobą (np. ze swoim synem). Brak jest również nawet szacunkowego określenia, jakie są chociażby przybliżone koszty utrzymania mieszkania wnioskodawcy oraz jego miesięcznego utrzymania. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.