III SA/Gl 421/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. J. (J.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) skarżący S. J. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W treści powyższej domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Żądanie to powtórzył następnie na urzędowym formularzu (druk PPF), gdzie jako zakres wniosku wskazał jeszcze ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, iż ze względu na stan zdrowia jest osobą niezdolną do pracy. Ponadto gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która "od [...] r. leczy się na [...] w B.". Jedynym źródłem ich utrzymania jest przyznana skarżącemu [...], która od [...] r. wynosi [...] zł brutto oraz świadczenie rehabilitacyjne pobierane przez żonę w wysokości ok. [...] zł. Kwota ta uzależniona jest jednak od danego okresu rozliczeniowego. Oboje nie posiadają wszakże żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - orientacyjne określenie wysokości miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania domu wydatków (w tym celu należało przedłożyć odpisy lub kserokopie rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.); - udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym zabiegom leczniczym lub opiece osób trzecich; - nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego i jego żonę dochodów w postaci odcinka pobieranej [...] oraz świadczenia rehabilitacyjnego za ostatni miesiąc lub decyzji o ich przyznaniu; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów wskazujących do kogo należy nieruchomość położona przy ul. [...] oraz jaka jest jej wielkość i na jakich zasadach skarżący z niej korzysta, tj. akt własności, odpis z księgi wieczystej, umowa darowizny, użyczenia itp.; - nadesłanie odpisów lub kserokopii złożonych przez skarżącego i jego żonę w okresie ostatnich dwóch lat kalendarzowych zeznań podatkowych albo zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w tych latach dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń. Jak wynika z akt sprawy wezwanie to doręczono pod wskazany adres w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty źródłowe nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia S. J. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu nie została spełniona. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów, z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego sytuacji majątkowej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia [...] r., zwrócono się do strony o uzupełnienie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych, wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Dołączone do pisma z dnia [...] r., znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, materiały – jako nieaktualne – nie mogły bowiem być uznane za wystarczające. Tym bardziej, że orzekanie na podstawie niekompletnych danych, odnoszących się m.in. do tytułu prawnego oraz wielkości nieruchomości położonej przy ul. [...], wskazanej jako miejsce zamieszkania, nie jest możliwe ani dopuszczalne. Ponieważ do dnia dzisiejszego skarżący nie wykonał wezwania, weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat. Wysokość ponoszonych z tytułu leczenia oraz utrzymania domu wydatków nie została bowiem podana. Wobec powyższego przyjąć należało, iż S. J. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.