III SA/Gl 422/08

Dnia 29 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Asesor WSA Krzysztof Targoński ( spr. ) po rozpoznaniu w dniu 29 września 2008 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: oddalić wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. UZASADNINIE Pismem z dnia [...] r. strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącą spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – druk PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz [...] stan środków na rachunkach bankowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za [...] r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są [...] oraz [...] (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w Banku [...] i w Banku [...], obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. Ponadto wezwano o udokumentowanie za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji; a także nadesłanie odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących na stan zatrudnienia Spółki; w tym obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi, pismem procesowym z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła o zakreślenie dodatkowego terminu celem zgromadzenia żądanych dokumentów. Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy przychylił się do wniosku strony, tj. przedłużył o dalsze siedem dni wyznaczony w wezwaniu z dnia [...] r. termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zakreślonym terminie strona skarżąca nie nadesłała jednak żądanych dokumentów. Postanowieniem z 26 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła w terminie nie podlegający odrzuceniu sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przewiduje, prawo pomocy, które może być przyznane stronie na jej wniosek. Osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a w wypadku osoby fizycznej - dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252). W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania należnych w sprawie opłat sądowych i wydatków. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Odnosząc tę regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania należnych opłat sądowych i wydatków nie została spełniona, a to z tego powodu, że nie wykonała ona wezwania Sądu z dnia [...] r., tj. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową i możliwości płatnicze, nie przedłożyła sprawozdania finansowego za [...] r., zeznania podatkowego za ten okres, wyciągów z rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, raportów kasowych z powyższego okresu, a także deklaracji VAT składanych w ostatnim półroczu, w tym aktualnych wyciągów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla posiadanych nieruchomości, a zwłaszcza tych na których posadowione są [...] oraz [...]. Należy tutaj przypomnieć, że art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat, do których zalicza się również należny od wniesionej skargi wpis. Orzekanie na podstawie nieaktualnych danych nie jest zatem możliwe ani dopuszczalne. Ponadto rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter uznaniowy. To zaś oznacza, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Należy jeszcze raz podkreślić, że według art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku o prawo pomocy, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie dostępność do sądu nie doznała ograniczeń, ponieważ uwzględniono nie tylko konstytucyjną zasadę dostępu do sądu wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak również zasadę wynikającą z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 248 ze zm.) stanowiącą o tym, że obywatelowi, nie można stawiać nadmiernych wymogów w zakresie sprostania przez niego niezbędnym kosztom postępowania sądowego. W sumie zatem Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji. .