III SA/Gl 430/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego; Przedmiotem skargi E. K., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku odnotowała, że nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych z uwagi na dochody jej i męża. Podniosła nadto, że nie jest prawnikiem a profesjonalny pełnomocnik jest jej potrzebny "celem zachowania należytej reprezentacji". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. E. K. nie posiada jakiegokolwiek majątku, a jej jedyny dochód to [...] od męża w kwocie [...] zł. Dokonawszy wstępnej analizy rzeczonego oświadczenia z dokumentacją źródłową zebraną w toku postępowania administracyjnego, pismem z dnia [...]r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: 1. "udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą – należy w tym celu nadesłać np. zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich [...] miesięcy oraz orzeczenie, na podstawie którego skarżąca otrzymuje [...], 2. nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącą za rok [...], 3. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające tę okoliczność zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 4. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności zarobkowej prowadzonej przez męża. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją obrazującą wysokość uzyskiwanych dochodów bądź obrotu (odpisami deklaracji na podatek od towarów i usług w okresie ostatnich [...] miesięcy), a w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), 5. przedłożenie dokumentów o których mowa w pkt 2 w odniesieniu do męża, 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, 7. przedłożenie dokumentu, z którego wynikałby tytuł prawny do nieruchomości wskazanej we wniosku jako adres do korespondencji." W cytowanym wyżej piśmie zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, nie składa zeznania podatkowego oraz , że nie posiada żadnego rachunku bankowego. E. K. podniosła nadto, że nie utrzymuje kontaktów z mężem ([...] faktyczna) i nie posiada żadnych informacji na temat działalności zarobkowej męża. Do pisma z dnia [...] r. dołączono zaświadczenie z urzędu pracy i ze spółdzielni mieszkaniowej. Nadesłano nadto decyzję o przydziale mieszkania funkcjonalnego wraz z kartoteką księgową rozrachunków z najemcą do [...] r. oraz rachunki za media Z wymienionych wyżej dokumentów wynika, że skarżąca jest zarejestrowaną osobą bezrobotną od dnia [...] r. bez prawa do zasiłku. Skarżąca i jej mąż zajmują mieszkanie funkcyjne przydzielone W. K. w [...] r. Z tytułu zajmowania tej nieruchomości na skarżącej i jej mężu ciąży zadłużenie w łącznej kwocie [...] zł. Wysokość opłat z tytułu utrzymania mieszkania wynosi około [...] zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest E. K. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest w tej sprawie od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nie ujawnienie dochodów w/w osób uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącej. W tym stanie rzeczy należało wytknąć skarżącej bierną postawę procesową, która przejawia się tym, że w ślad za złożonymi oświadczeniami nie idą żadne dokumenty, które by je potwierdzały. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku oświadczeń co do dochodów jej męża. W tych ramach zauważyć trzeba, iż jeszcze na etapie postępowania administracyjnego skarżąca składała wyczerpujące wyjaśnienia w tym zakresie. Obecnie twierdzi jedynie, że w jej małżeństwie istnieje [...] "faktyczna" i w związku z tym nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów dotyczących jej męża. Pozostała dokumentacja źródłowa, nadesłana przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie referendarza, pozwala jedynie na wyciągnięcie szczątkowych wniosków co do sytuacji finansowej skarżącej. W konsekwencji taki stan rzeczy uniemożliwia podjęcie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.