III SA/Gl 432/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że nie posiada majątku osobistego. Prowadzona przez skarżącego firma transportowa osiągnęła za 2012 r. dochód w kwocie [...] zł. Wnioskodawca nie zamieszkuje razem ze swoją żoną i ma na utrzymaniu dziewiętnastoletniego syna, który uczy się w Technikum [...] w T. W tej sytuacji, wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie samego i swojego syna. Na majątek wnioskodawcy składa się dom mieszkalny o powierzchni około [...] m2 w Ś., o wartości około [...] zł, obciążony hipoteką na kwotę [...] zł. Poza tym, wg oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie ze swoim synem G. K., który nie osiąga żadnego dochodu. Do wniosku strona dołączyła, jako załączniki: kserokopię zeznania podatkowego PIT – 36L za 2012 r.; "zaświadczenie" głównego księgowego, z którego wynika, że firma skarżącego poniosła straty za dwa pierwsze miesiące 2013 r. oraz kserokopie wydruków roboczych z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za styczeń i luty 2013 r. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 29 marca 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zaświadczenie o uczęszczaniu przez syna wnioskodawcy do Technikum nr [...] w T.; kserokopię wydruku roboczego z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za marzec 2013 r.; wyciąg z rachunków bankowych: w "A" (od dnia [...] r. do dnia [...] r.) i "B" S.A. (od dnia [...] r. do dnia [...] r.); wydruki informatyczne z rachunków bankowych, z których wynika, że skarżący spłaca dwa kredyty, w których miesięczne raty kredytowe wynoszą około [...] zł i [...] zł; tabelę amortyzacyjną środków trwałych; umowę najmu pomieszczeń biurowych w T. (miesięczny czynsz wynosi [...] zł netto plus 23 % podatku VAT od tej kwoty); dokumentację związaną z kredytem obrotowym, zaciągniętym w "C". W piśmie przewodnim z dnia [...] r. strona oświadczyła, że w T. wynajmuje pomieszczenia biurowe, służące prowadzeniu działalności gospodarczej, natomiast mieszka w K. Pokój skarżący zajmuje na podstawie umowy użyczenia, a miesięczne wydatki na utrzymanie siebie samego oraz syna wynoszą około [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący nie nadesłał aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem wskazanym przez niego na druku urzędowego formularza PPF, jako miejsce zamieszkania. Jeżeli w skardze podał inny adres zamieszkania (ul. [...] [...] w T.), a w piśmie przewodnim z dnia [...] r. oświadczył, że mieszka aktualnie w K. przy ulicy [...] [...] (zamieszkuje pokój na podstawie umowy użyczenia), to należało przedłożyć do akt niniejszej sprawy adekwatne zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania. Zaświadczenie to pozwoliłoby obiektywnie zweryfikować oświadczenie wnioskodawcy co do osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. A są to dane istotne w aspekcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie przyjęta jest bowiem zasada, zgodnie z którą rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak NSA w postanowieniu z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Obowiązek uiszczenia wpisu obciąża bezpośrednio stronę skarżącą, jednak jej możliwości finansowe ocenia się zawsze w aspekcie stanu majątkowego innych osób, które pozostają ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zbadać stan majątkowy samego wnioskodawcy, jak również i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tymczasem niewypełnienie wezwania referendarza sądowego z dnia 29 marca 2013 r. nie pozwoliło ustalić w sposób nie budzący wątpliwości tej kwestii. Z kolei odnośnie do nadesłanego materiału dowodowego, należy stwierdzić, że dokonując analizy rachunku bankowego, posiadanego przez J. K. w "A" można stwierdzić, że zachowuje on płynność finansową. Wypływy z tego konta (operacje obciążające) nie przewyższają sumy wpływów na konto (operacji uznaniowych). Faktem jest, że stan rachunku jest dynamiczny, strona dokonuje operacji obciążających ten rachunek, a jednocześnie na konto wpływają określone środki finansowe. We wskazanym jednak okresie skarżący uzyskiwał regularnie, stosunkowo wysokie kwoty pieniężne od swojego kontrahenta – "D" S.A. w T. Transakcje z tym kontrahentem przedstawiają regularne wpływy środków pieniężnych i kształtowały się następująco: w dniu [...] r. – [...] zł; [...] – [...] zł; [...] r. – [...] zł; [...] r. – [...] zł; [...] r. – [...] zł; [...] r. – [...] zł; [...] r. – [...] zł. Wskazuje to na to, że skarżący dysponuje jednak regularnie "żywą gotówką" w takich kwotach, które pozwalają na realną możliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi – przynajmniej w części. Odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Wnioskodawca nadesłał jedynie wydruki robocze, syntetyczne, z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do marca 2013 r. W tych wydrukach podane są jedynie zbiorcze wartości poszczególnych pozycji. Co istotne, pozycje wartości sprzedanych towarów i usług (7) oraz pozycje kosztów: zakupu towarów i materiałów wg cen zakupu (10); wynagrodzeń w gotówce i w naturze (13) i pozostałych wydatków (14) są stabilne i wykazują proporcjonalną zależność. Przy czym należy kategorycznie podkreślić, że pozycja "wydatki" jest w sposób ciągły i regularny, relatywnie, bardzo wysoka, odpowiednio: [...] zł (styczeń 2013 r.); [...] zł (luty 2013 r.); [...] zł (marzec 2013 r.). W tej sytuacji należy wyciągnąć wniosek, że firma wnioskodawcy generuje wysokie koszty, a wnioskodawca posiada jednak gotówkę, która umożliwiłaby mu uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. Tak więc, obok częściowego uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, co jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05), należy stwierdzić, że wnioskodawca jest jednak w stanie dysponować środkami pieniężnymi, pozwalającymi mu na poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.