III SA/Gl 432/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...],[...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 5.000 (pięć tysięcy) złotych 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z konkubiną. Wspólnie wychowują 10-cio miesięczne dziecko. Konkubina prowadzi wprawdzie własną działalność gospodarczą, ale ta nie przynosi żadnych dochodów. Pobiera też zasiłek macierzyński o najniższym wymiarze. Ten jednak przysługuje jej jeszcze przez dwa miesiące. A zatem to na skarżącym spoczywa ciężar ich bieżącego utrzymania. Ponieważ przez rok przebywał w Areszcie Śledczym w T. jego firma obniżyła rentowność. W chwili obecnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód netto rzędu 12.000,00 zł. Tymczasem ponoszone wydatki obejmują: raty zaciągniętego kredytu (ok. 1.000,00 zł), najem użyczonego od dziadka mieszkania (800,00 zł), ogrzewanie (ok. 1.000,00 zł) oraz inne media (ok. 2.000,00 zł). Na dziecko wydatkuje ok. 2.000,00 zł, natomiast pozostałą część posiadanych środków przeznacza na bieżące utrzymanie czyli "na życie". Jako składniki posiadanego majątku wymienił: oszczędności rzędu 5.000,00 zł, lokal mieszkalny o pow. [...] m2 obciążony hipoteką przymusową (vide: KW nr [...]), a także 1/8 części nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 (vide: KW nr [...]). Ponieważ wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie przez Prokuraturę Okręgową w G. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. zgromadzone na rachunku bankowym środki zajęto do kwoty 377.658,27 zł. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono obszerną dokumentację źródłową obejmującą m.in. zeznania podatkowe skarżącego i jego konkubiny za 2015 r., rachunki za media, wyciągi z kont bankowych, deklaracje VAT oraz wydruki z kont syntetycznych prowadzonej przez skarżącego działalności. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił w następujący sposób: "w rozpoznawanej sprawie skarżący jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, która w roku 2015 przyniosła przychód rzędu 5.430.397,94 zł. Natomiast w okresie ostatnich trzech miesięcy z powyższego tytułu wykazał dla celów podatku VAT następujące podstawy opodatkowania: 1.859.653,00 zł (czerwiec), 1.047.259,00 zł (maj) oraz 1.460.677,00 zł (kwiecień). Wprawdzie firmowy rachunek bankowy prowadzony w A został zajęty na kwotę 377.658,27 zł, niemniej jednak należy zauważyć, że w banku tym prowadzony jest nie tylko rachunek pomocniczy ale również rachunek zarabiający, którego saldo dostępne na dzień 30 kwietnia 2016 r. wynosiło 377.681,38 zł, natomiast na dzień 29 czerwca 2016 r. saldo to wzrosło do kwoty 409.594,82 zł. Podobnie rachunek prowadzony w B wykazywał obroty na znaczną skalę. I tak w kwietniu na rachunku tym obracano środkami rzędu 840.429,14 zł, podczas gdy w maju była to kwota 554.000,23 zł, natomiast w czerwcu środki, które wpłynęły na to konto wynosiły 880.983,57 zł. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący nie był w stanie partycypować w kosztach niniejszego postępowania nie zasługiwało na uwzględnienie. Należy bowiem zauważyć, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. (...) Nic nie stoi na przeszkodzie aby w ramach kosztów prowadzonej działalności znalazły się również wydatki na uiszczenie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Tym bardziej, że planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a. traktuje się jako naruszenie równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych, do których zalicza się wpis od skargi, nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Mając na uwadze powyższe, w tym wpływające na osobiste rachunki bankowe w B i A środki rzędu: 22.000,00 zł i 6.223,31 zł (kwiecień), 19.500,00 zł i 10.000,00 (maj), 28.839,00 zł i 30.000,00 zł (czerwiec) uznać należało, że skarżący nie kwalifikuje się do osób znajdujących się w ubóstwie lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania". Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W sprzeciwie tym skarżący zawarł polemikę z ustaleniami referendarza sądowego. I tak w pierwszej kolejności podniósł, że saldo dostępne na jego rachunku bieżącym należy liczyć po odjęciu kwoty zablokowanej (377.658,27 zł) od salda księgowego. Podkreślił ponadto, że środki wpływające na rachunki bankowe w B i A nie stanowią jego dochodów a są zaledwie przelewami obrotowymi, mającymi na celu uniknięcie ponoszenia wysokich opłat za prowadzenie rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Tak więc Sąd winien dokonać porównania argumentacji zawartej w sprzeciwie z uzasadnieniem postanowienia referendarza. Skarżący składając wniosek o prawo pomocy zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Skarżącemu będącemu osobą fizyczna prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy wykaże, ze nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący jedynie częściowo wykazał zasadność złożonego wniosku. Skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą niewątpliwie osiąga stały dochód, co uzasadnia obowiązek partycypacji w kosztach postępowania. Jednakże mając na względzie fakt zajęcia jednego z jego rachunków bankowych, wyjaśnienia odnośnie drugiego z rachunków związane z dynamiką działalności gospodarczej oraz znaczną wysokość wpis (58.844 zł) Sąd zdecydował się zwolnić go w części od tego obowiązku za adekwatną do jego możliwości płatniczych uznając kwotę 5.000 złotych. Dlatego też, mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.