III SA/Gl 434/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej kwotę 500 (pięćset) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. skarżąca, reprezentowana w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że prowadzi biuro rachunkowe, z którego się utrzymuje. Z uwagi na posiadane przez nią kredyty, pożyczki i leasing, wnioskodawczyni nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi – bez istotnego uszczerbku dla swojego utrzymania. Aktualnie jest prowadzona wobec skarżącej egzekucja związana z zaskarżonym aktem administracyjnym. Egzekucja ta spowodowała zablokowanie kont bankowych i niemożliwość uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem J. K., z którym jednak pozostaje w separacji sądowej (orzeczenie sądowe z 2007 r.). Strona oświadczyła, że posiada dwie nieruchomości: o powierzchni [...] m2 o wartości 480.000 zł (hipoteka w kwocie 586.000 zł – do 2030 r.), położone przy ul. [...] w T. i mieszkanie o powierzchni [...] m2 o wartości 360.000 zł (hipoteka w kwocie 583.000 zł – do 2030 r.), położone przy ul. [...] w T.. Jednocześnie strona oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie 3.000 Euro i nie posiada innych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Oświadczyła jednocześnie, że jej mąż jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 o wartości 180.000 zł i garażu o wartości 10.000 zł – położonych w T., przy ul. [...]. Skarżąca oświadczyła, że pozostając ze swoim mężem w separacji sądowej (od dnia 3 października 2007), dzieli jednak z nim lokal mieszkalny, który utrzymują po połowie – każdy ze swoich środków. W efekcie koszty eksploatacji ich wspólnego mieszkania ponoszą po połowie. Na miesięczny dochód małżonków składa się: dochód wnioskodawcy z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w kwocie około 8.500 zł netto, wynagrodzenie za pracę jej męża zamyka się w kwocie 200 zł netto. Strona oszacowała swoje miesięczne wydatki: kredyt hipoteczny w A – rata 4.394 zł; pożyczka w B – rata 1.912 zł; pożyczka w C – rata 1.155 zł; leasing operacyjny w D – rata 1.500 zł (do lipca 2017 r.); czynsz – 227 zł; internet – 37 zł; prąd – 70 zł (czynsz i media ponoszą po połowie). Z kolei na żywność wydaje miesięcznie kwotę 500 zł, a na paliwo – 150 zł. Załącznikami do druku formularza PPF były głównie harmonogramy obrazujące spłatę zaciągniętych przez wnioskodawcę kredytów i pożyczek. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 25 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy – w tym zaświadczeniu o osobach zameldowanych pod adresem podanym przez skarżącego, jako jego adres zamieszkania oraz nadesłanie stosownych oświadczeń osób, które udzielają mu pomocy finansowej (głównie jego matki i dziewczyny). W odpowiedzi na ww. wezwanie, do akt sprawy nadesłano następujące dokumenty: zeznanie PIT-36 za 2016 r.; za okres od grudnia 2016 r. do maja 2017 r.: deklaracje VAT-7 firmy skarżącej oraz podatkowa księga przychodów i rozchodów; cztery postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. o zaliczeniu z urzędu nadwyżek z tytułu podatku VAT na poczet zaległości podatkowych z tytułu tego podatku; wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy; zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wnioskodawcy; tytuły wykonawcze; postanowienie orzekające separacje między wnioskodawcą i jej mężem; harmonogramy spłaty obciążeń skarżącej i dokumentacja opłat za eksploatację zajmowanego mieszkania i opłat za energię elektryczną. W piśmie przewodnim z dnia 20 maja strona oświadczyła, że nie sporządza raportów kasowych, gdyż w związku z prowadzeniem PKPiR nie ma takiego obowiązku. Odnośnie mieszkań oświadczyła, że: mieszkanie przy ul. [...] w T. stanowi jej własność i mieści się w nim biuro E (na stałe pracuje w nim pięć osób); mieszkanie przy ul. [...] w T. zostało przez stronę sprzedane mężowi – w tym mieszkaniu jest ona zameldowana i jest jego współlokatorką; mieszkanie przy ul. [...] w T. stanowi własność skarżącej i mieszka w nim jej córka z mężem i małym dzieckiem. Z tego tytułu strona nie pobiera żadnych pożytków. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku B. C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Strona jest w postępowaniu sądowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, który w skardze inicjującej postępowanie sądowe określił wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie na kwotę 245.731 zł. Ta sama wartość została wskazana przez organ w odpowiedzi na skargę. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie, przedmiotem której jest należność podatkowa w podatku od towarów i usług, pobierany jest wpis stosunkowy. W sprawie tej wpis sądowy od skargi wyniesie więc 2.458 zł. Kwota ta obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Wnioskodawca przedstawiła swoją aktualną sytuację finansową w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty. Z analizy przedłożonych przez nią materiałów źródłowych nie wynika jednak, aby spełniała przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku w całości. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że z zeznania podatkowego skarżącej PIT-36 za 2016 r. wynika, że osiągnęła ona w ubiegłym roku dochód w kwocie 66.344,34 zł (przychód wyniósł w tym roku 300.623 zł, przy kosztach jego uzyskania rzędu 234.278,66 zł). Jednocześnie firma skarżącej osiąga aktualnie regularny i stały obrót. Z deklaracji podatkowych VAT-7 wynika mianowicie, że w okresie od grudnia 2016 r. do maja 2017 r., obrót ten zamykał się w kwocie od 23.096 zł (marzec 2017 r.) do 26.686 zł (luty 2017 r.). Podane kwoty, to wysokości podstawy opodatkowania podatkiem VAT (podatek należny) w konkretnych miesiącach. Zaznaczyć należy, że obrót nie jest tożsamy z przychodem, czy też z zyskiem, wskazuje on jednak na dynamikę i aktywne uczestnictwo przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym. Deklaracje powyższe wskazują na to, że firma skarżącej uczestniczy w obrocie w sposób dynamiczny, a jej obroty kształtują się w sposób równomierny i zrównoważony. Do podobnych wniosków prowadzi analiza podatkowej księgi przychodów i rozchodów firmy skarżącej. Wydatki firmy nie przekraczają przychodów osiąganych w toku prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpoznając wniosek dano wiarę oświadczeniom skarżącej odnośnie własności nieruchomości wymienionych na druku formularza PPF oraz faktu, że skarżąca, mieszkając razem z mężem, ponosi z nim po połowie koszty utrzymania tego mieszkania. Należało przyjąć, że regularny, miesięczny dochód skarżącej zamyka się w kwocie około 8.500 zł – zgodnie z oświadczeniem skarżącej, złożonym na druku formularza PPF. Faktem jest, że skarżąca posiada znaczne zadłużenie kredytowe, przy czym spłata rat kredytowych stanowi miesięcznie łączną kwotę około 7.400 zł. Stwierdzić jednak należy, że z przedłożonych do akt sprawy materiałów wynika, że jedynie kredyt zaciągnięty w A miał służyć finansowaniu inwestycji związanych z rozwojem działalności gospodarczej skarżącej. Pozostałe udokumentowane kredyty (co do celu ich zaciągnięcia) zostały zaciągnięte także na cele konsumpcyjne. Na marginesie stwierdzić należy, że z oświadczeń zawartych na druku formularza PPF wynika, że również nieruchomości położone w T. przy ul. [...] i przy ul. [...], stanowiących własność skarżącej, są kredytowane. Powoływanie się przez skarżącą na obowiązek spłacania zaciągniętych kredytów i pożyczek nie może stanowić jednak bezpośredniego i przeważającego argumentu przemawiającego za uwzględnieniem jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Trzeba bowiem zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Odnośnie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i toczącej się wobec niej egzekucji stwierdzić należy, że z przedłożonych do akt sprawy dwóch zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (oba pisma z dnia 13 marca 2017 r.) wynika, że egzekucja skierowana została tylko do kont skarżącej prowadzonych w F oraz w A. Z analizy rachunków bankowych w pozostałych bankach (szczególnie w G – najobszerniejsze wyciągi przedłożone przez wnioskodawcę) można wyciągnąć wnioski analogiczne do wniosków odnoszących się do podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Operacje obciążeniowe nie wykazują przewagi nad operacjami uznaniowymi, a na rachunku tym nie ma debetu. Ponadto skarżąca korzysta w tym banku z linii kredytowej. Co najmniej ten jeden rachunek bankowy nie jest zablokowany w związku z toczącym się postepowaniem egzekucyjnym. Niemniej jednak, w ocenie rozpoznającego wniosek, uiszczenie pełnej kwoty wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.458 zł mogłoby rzeczywiście być obciążeniem i uszczerbkiem w jej koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawca powinna być w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, co stanowi nieco ponad 20 % kwoty, którą byłaby zobowiązana uiścić w przypadku całkowitego nieuwzględnienia jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.