III SA/Gl 436/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł (słownie: pięćset złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, że działalność gospodarczą zlikwidował. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ich dochody wynoszą łącznie 4.220,00 zł netto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 3.500,00 zł, które po potrąceniach egzekucyjnych wynosi ok. 1.000,00 zł oraz jego żony (zatrudnionej na [...] etatu) w kwocie 720,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki to: raty kredytów (150,00 zł), opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (120,00 zł), wodę (50,00 zł), telefon i Internet (100,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.500,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki Citroen Xara (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (320,00 zł). Według złożonego oświadczenia skarżący razem z żoną nie posiadają wymienionych w rubryce nr 7.1 składników majątku. Korzystają z pomocy rodziny i osób trzecich. Posiadane środki pieniężne nie wystarczają im bowiem na bieżące utrzymanie. Tym bardziej, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a należna tytułem zwrotu podatku VAT kwota została mu zablokowana. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: zaświadczenie z zakładu pracy, z którego ustalono, że wnioskodawca zatrudniony jest w Spółce z o.o. A w R. Jego wynagrodzenie w czerwcu wynosiło 1.125,43 zł netto, albowiem dokonywane potrącenia z tytułu alimentów kształtowały się następująco: 2.445,67 zł (kwiecień), 2.338,36 zł (maj) i 2.378,78 zł (czerwiec). Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. na podstawie wystawionych [...] r. tytułów wykonawczych prowadzi wobec jego osoby egzekucję, w wyniku której kwota zwrotu podatku VAT została mu wstrzymana. Wobec powyższego zlikwidował prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą (vide: wydruk z CEIDG). Wprawdzie posiada kartę kredytową w B, gdzie przyznany limit wynosi 3.500,00 zł, jednak dostępny limit na dzień 20 czerwca 2016 r. to kwota 393,04 zł (vide: przedłożone wyciągi z banków). Dodatkowo wyjaśnił, że razem z rodziną zamieszkuje w domu należącym do jego matki J. K. (vide: decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2016 r.), której z tytułu użytkowania powierzchni mieszkalnej zobowiązany jest opłacać wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem, tj. podatek oraz opłaty za wodę, energię elektryczną, ogrzewanie czy wywóz śmieci (vide: oświadczenie z dnia 12 lipca 2016 r.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. W treści urzędowego formularza (vide: druk PPF) skarżący zadeklarował bowiem dochód w kwocie 4.220,00 zł, podczas gdy wydatki oszacował w następujący sposób: raty kredytów (150,00 zł), opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (120,00 zł), wodę (50,00 zł), telefon i Internet (100,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.500,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki Citroen Xara (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (320,00 zł). Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że choć do wynagrodzenia za pracę skarżącego skierowana jest egzekucja (vide: dokonywane tytułem alimentów potrącenia w kwocie: 2.445,67 zł, 2.338,36 zł i 2.378,78 zł), a do wypłaty pozostaje kwota: 988,26 zł (kwiecień), 1.098,03 zł (maj) i 1.125,43 zł (czerwiec), to na konto jego żony poza wynagrodzeniem za pracę rzędu 716,34 zł wpływają dodatkowe kwoty np.: 2.113,74 zł (w czerwcu), 2.217,08 zł (w maju), 2.348,26 zł (w kwietniu) pochodzące z dokonywanych przez Komornika Sądowego przy SR w W. zajęć (por. zaświadczenie z zakładu pracy z dnia 7 lipca 2016 r. z wyciągami z rachunku w C). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że do kosztów koniecznego utrzymania nie zalicza się wydatków związanych z naprawą uszkodzonego w 2014 r. samochodu, który jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych jest obecnie sprawny (vide: umowa OC). Podobnie należało odnieść się do rat zaciągniętych kredytów, albowiem warunki na podstawie których zostały podpisane umowy mogą być renegocjowane. Możliwe jest też odroczenie terminu ich spłaty w sytuacji, gdy dłużnik ma problemy z ich bieżącym regulowaniem, choć w rozpoznawanej sprawie z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby posiadano z tego tytułu zadłużenie. Co istotne zarówno żona skarżącego jak i on sam posiadają też karty kredytowe, z których na bieżąco korzystają i które spłacają. Dlatego też mając na uwadze powyższe brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje bowiem pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Z uwagi jednak na to, iż te ostatnie w rozpoznawanej sprawie przekraczają możliwości finansowe skarżącego i jego żony, albowiem sam wpis od skargi wynosi 7.507,00 zł rozpoznający sprawę za zasadne uznał uwzględnienie złożonego wniosku jedynie w części obejmującej zwolnienie skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł. W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku dotyczącej ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu należy zauważyć, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza wszechstronne zbadanie całej sprawy nawet przy wadliwym sformułowaniu skargi czy znikomej aktywności strony w postępowanie sądowoadministracyjne. Mając zatem na uwadze powyższe przyjąć należało, że na tym etapie odmowa ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu nie pozbawi wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.