III SA/Gl 436/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 26 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, że działalność gospodarczą zlikwidował. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ich dochody wynoszą łącznie 4.220,00 zł netto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 3.500,00 zł, które po potrąceniach egzekucyjnych wynosi ok. 1.000,00 zł oraz jego żony (zatrudnionej na [...] etatu) w kwocie 720,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki to: raty kredytów (150,00 zł), opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (120,00 zł), wodę (50,00 zł), telefon i Internet (100,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.500,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki Citroen Xara (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (320,00 zł). Według złożonego oświadczenia skarżący razem z żoną nie posiadają wymienionych w rubryce nr 7.1 składników majątku. Korzystają z pomocy rodziny i osób trzecich. Posiadane środki pieniężne nie wystarczają im bowiem na bieżące utrzymanie. Tym bardziej, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a należna tytułem zwrotu podatku VAT kwota została mu zablokowana. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: zaświadczenie z zakładu pracy, z którego ustalono, że wnioskodawca zatrudniony jest w Spółce z o.o. A w R. Jego wynagrodzenie w czerwcu wynosiło 1.125,43 zł netto, albowiem dokonywane potrącenia z tytułu alimentów kształtowały się następująco: 2.445,67 zł (kwiecień), 2.338,36 zł (maj) i 2.378,78 zł (czerwiec). Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. na podstawie wystawionych [...]r. tytułów wykonawczych prowadzi wobec jego osoby egzekucję, w wyniku której kwota zwrotu podatku VAT została mu wstrzymana. Wobec powyższego zlikwidował prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą (vide: wydruk z CEIDG). Wprawdzie posiada kartę kredytową w B, gdzie przyznany limit wynosi 3.500,00 zł, jednak dostępny limit na dzień 20 czerwca 2016 r. to kwota 393,04 zł (vide: przedłożone wyciągi z banków). Dodatkowo wyjaśnił, że razem z rodziną zamieszkuje w domu należącym do jego matki J. K. (vide: decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2016 r.), której z tytułu użytkowania powierzchni mieszkalnej zobowiązany jest opłacać wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem, tj. podatek oraz opłaty za wodę, energię elektryczną, ogrzewanie czy wywóz śmieci (vide: oświadczenie z dnia 12 lipca 2016 r.). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. zwolnił skarżącą spółkę z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 500,00 zł. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie koszty zainicjowanego postępowania sądowego przekraczają możliwości finansowe skarżącego i jego żony, albowiem sam wpis od skargi wynosi 7.507,00 zł rozpoznający sprawę za zasadne uznał uwzględnienie złożonego wniosku jedynie w części obejmującej zwolnienie skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł. W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku dotyczącej ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu referendarz sądowy uznał, że na tym etapie odmowa ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu nie pozbawi wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Od postanowienia tego w ustawowym terminie wniesiony został sprzeciw w którym wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy zgodzić się z referendarzem, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast wskazane przezeń okoliczności uzasadniają przyznanie tej instytucji w zakresie częściowym, jednak winna ona partycypować w części kosztów postępowania. Dochód wnioskodawcy i jego żony łącznie wynosi 4220 zł netto. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że do kosztów koniecznego utrzymania nie zalicza się wydatków związanych z naprawą uszkodzonego w 2014 r. samochodu, który jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych jest obecnie sprawny (vide: umowa OC). Słusznie także referendarz zauważył, że co do rat zaciągniętych kredytów, warunki na podstawie których zostały podpisane umowy mogą być renegocjowane. Możliwe jest też odroczenie terminu ich spłaty w sytuacji, gdy dłużnik ma problemy z ich bieżącym regulowaniem, choć w rozpoznawanej sprawie z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby posiadano z tego tytułu zadłużenie. Co istotne faktycznie zarówno żona skarżącego jak i on sam posiadają karty kredytowe, z których na bieżąco korzystają i które spłacają. Dlatego też mając na uwadze powyższe brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Uwzględniając jednak potrącenia związane z prowadzonymi egzekucjami oraz konieczne opłaty związane z utrzymaniem mieszkania uznać należy, że skarżący nie jest w stanie uiścić pełnego wpisu od skargi wynoszącego (w oparciu o kwotę wartości przedmiotu zaskarżenia podaną w treści formularza) 7.507 zł, jest ona bowiem wyższa od miesięcznych dochodów skarżącego i jego rodziny. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że skarżący zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie kwoty przekraczającej każdorazowo 500 złotych. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.