III SA/Gl 436/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. zwolniono skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł, natomiast jego wniosek o ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego został oddalony. Rozstrzygnięcie to na skutek złożonego środka zaskarżenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Tymczasem [...] r. (data stempla pocztowego) skarżący po raz kolejny wystąpił o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Ten potraktowany został jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponieważ skarżący nie powołał się na nowe (zmienione) okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku, a które wskazywałyby, że jego kondycja finansowa uległa pogorszeniu odmówiono jego uchylenia bądź zmiany (vide: postanowienie z dnia 30 marca 2017 r.). Rozstrzygnięcie to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Ponieważ [...] r. skarżący otrzymał odpis zapadłego w sprawie wyroku oddalającego skargę wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia, który powinien zostać sporządzony przez fachowego pełnomocnika, [...] r. złożył kolejny wniosek o ustanowienie w sprawie adwokata z urzędu oraz zwolnienie z kosztów sądowych w całości. W jego uzasadnieniu podał, że działalność gospodarczą zlikwidował. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ich dochody wynoszą łącznie 4.650,00 zł netto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 3.850,00 zł oraz jego żony (zatrudnionej na ½ etatu) w kwocie 800,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki kształtują się w następujący sposób: raty kredytów (540,00 zł) oraz pożyczka prywatna (1.700,00 zł), opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę oraz wywóz odpadów (250,00 zł), telefon i Internet (90,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, wyżywienie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.800,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki [...] (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (280,00 zł). Według złożonego oświadczenia skarżący razem z żoną nie posiadają wymienionych w rubryce nr 7.1 składników majątku. Korzystają z pomocy rodziny i osób trzecich, albowiem wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a należna tytułem zwrotu podatku VAT kwota została mu zablokowana. Przy piśmie z dnia [...] r. (data stempla pocztowego) do wniosku dołączono m.in. zeznania podatkowe skarżącego i jego żony, rachunki ponoszonych wydatków, wyciągi z kont bankowych skarżącego i jego żony, decyzję w sprawie przyznania świadczenia rentowego dla matki skarżącego, oświadczenie żony w przedmiocie przebywania na zwolnieniu lekarskim, harmonogramy spłat zaciągniętych kredytów wraz ze stanem posiadanego z tego tytułu zadłużenia, tytuły wykonawcze wraz z zajęciem egzekucyjnym skierowanym do wynagrodzenia za pracę skarżącego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziane zostało w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego jest kolejnym złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. należy zaliczyć, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony uzasadniając uchylenie lub zmianę dotychczasowego stanowiska. Ponieważ skarżący w złożonym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jego miesięczne dochody wraz z dochodami jego żony, kształtują się na poziomie nieco wyższym, albowiem wynoszą 4.650,00 zł, podczas gdy poprzednio wynosiły 4.220,00 zł (vide: rubryka nr 10 formularza), a stan posiadania dalej pozostaje bez zmian (vide: rubryka nr 7 formularza). Podobnie wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem nieznacznie odbiega od tych, które były już przedmiotem rozważań w ramach toczącego się wcześniej postępowania w przedmiocie prawa pomocy (vide: prawomocne postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r.) przyjąć należało, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro uzyskiwane ze stosunku pracy wynagrodzenie w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku wzrosło (dotyczy to zarówno skarżącego jak i jego żony zatrudnionej na ½ etatu). Ponadto zgromadzone obecnie na koncie oszczędnościowym żony środki wynoszą 1.006,98 zł (vide: wyciąg łączony z konta bankowego), jako że przyznany limit zadłużenia w koncie osobistym wynosi 5.000,00 zł, natomiast przyznany na kartach kredytowych, których dysponentem jest tak skarżący jak i jego żona limit wynosi łącznie 13.500,00 zł (vide: dokumenty źródłowe dołączone do wniosku) i jak ustalono z materiałów źródłowych nie jest on w całości przez posiadaczy kart wykorzystywany, gdyż zasądzone od skarżącego na rzecz syna i jego żony alimenty, które zasilają budżet domowy, zostały podwyższone (vide: wyrok z dnia 26 listopada 2014 r.), a zatem wynoszą one obecnie nie 2.500,00 zł lecz ponad 2.800,00 zł, toteż wypłacane od lipca do października wynagrodzenie skarżącego po potrąceniach egzekucyjnych wynosiło: 1.519,28 zł, 2.063,62 zł, 1.474,74 zł i 1.382,71 zł. Wprawdzie na skarżącym nadal ciąży obowiązek spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek, niemniej jednak należy zauważyć, że te nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14, Lex nr 1450831, z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Warunki na podstawie których podpisano umowy mogą być renegocjowane. Co więcej istnieje możliwość odroczenia terminu ich spłaty w sytuacji, gdy dłużnik ma problemy z ich bieżącym regulowaniem. Dlatego też zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Tym bardziej, że z przedłożonych dokumentów nie wynika jakoby posiadano z tego tytułu zadłużenie, co więcej po spłacie ustalonych rat kredytu na rachunku skarżącego na dzień [...] r. pozostało saldo wynoszące 1.001,46 zł. W części opłat związanych z utrzymaniem domu partycypuje bowiem matka skarżącego (vide: oświadczenie z dnia [...] r. złożone w tym przedmiocie), której renta wynosi 1.987,99 zł (vide: decyzja ZUS dołączona do pisma z dnia [...] r.). Nie sposób zatem uznać jakoby powołane w złożonym obecnie wniosku okoliczności mogły wpłynąć na zmianę wydanego wcześniej postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r., na mocy którego zwolniono skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 500,00 zł, natomiast odmówiono przyznania fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. Jego wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych, mieścić się bowiem będzie w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jego rodziny. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.