III SA/Gl 436/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2017 r. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. zwolniono skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 500,00 zł, natomiast jego wniosek o ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego został oddalony. Rozstrzygnięcie to na skutek złożonego środka zaskarżenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Tymczasem wnioskiem z dnia 6 marca 2017 r. skarżący po raz kolejny wystąpił o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Ten potraktowany został jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. I tak postanowieniem z dnia 30 marca 2017 r. odmówiono uchylenia lub zmiany w/w postanowienia referendarza. Rozstrzygnięcie to Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. Ponieważ 12 października 2017 r. skarżący otrzymał odpis zapadłego w sprawie wyroku oddalającego skargę wraz z pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia, który powinien zostać sporządzony przez fachowego pełnomocnika, 17 października 2017 r. złożył kolejny wniosek o ustanowienie w sprawie adwokata z urzędu oraz zwolnienie z kosztów sądowych w całości. W jego uzasadnieniu podał, że działalność gospodarczą zlikwidował. Obecnie wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim synem. Ich dochody wynoszą łącznie 4.650,00 zł netto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 3.850,00 zł oraz jego żony (zatrudnionej na ½ etatu) w kwocie 800,00 zł. Natomiast ponoszone wydatki kształtują się w następujący sposób: raty kredytów (540,00 zł) oraz pożyczka prywatna (1.700,00 zł), opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę oraz wywóz odpadów (250,00 zł), telefon i Internet (90,00 zł), ogrzewanie (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, wyżywienie, ubrania, kosmetyki do pielęgnacji, alimenty (2.800,00 zł), leczenie (290,00 zł) oraz naprawy samochodu marki Citroen Xara (1.500,00 zł – wydatek roczny), jego ubezpieczenie (500,00 zł – wydatek roczny) i paliwo (280,00 zł). Według złożonego oświadczenia skarżący razem z żoną nie posiadają wymienionych w rubryce nr 7.1 składników majątku. Korzystają z pomocy rodziny i osób trzecich, albowiem wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a należna tytułem zwrotu podatku VAT kwota została mu zablokowana. Przy piśmie z dnia 12 listopada 2017 r. (data stempla pocztowego) do wniosku dołączono m.in. zeznania podatkowe skarżącego i jego żony, rachunki ponoszonych wydatków, wyciągi z kont bankowych skarżącego i jego żony, decyzję w sprawie przyznania świadczenia rentowego dla matki skarżącego, oświadczenie żony w przedmiocie przebywania na zwolnieniu lekarskim, harmonogramy spłat zaciągniętych kredytów wraz ze stanem posiadanego z tego tytułu zadłużenia, tytuły wykonawcze wraz z zajęciem egzekucyjnym skierowanym do wynagrodzenia za pracę skarżącego. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 listopada 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Od postanowienia tego w ustawowym terminie wniesiony został sprzeciw w którym wnioskodawca nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza. Polemizując ze stanowiskiem referendarza sądowego wnioskodawca podkreślił w nim, że organy państwa prowadzą cały czas egzekucje majątku a posiadanych aktualnie kredytów nie można renegocjować. Wskazał także, że żona nie zgadza się na przekazanie mu jakichkolwiek pieniędzy na opłaty sądowe czy koszty adwokackie, w tym także na korzystanie z jej karty kredytowej i sprzeciwia się próbom dysponowania jej majątkiem, matka zaś partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania jest to jednak znikomy procent wszystkich kosztów. W tej sytuacji domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy zgodzić się z referendarzem, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast wskazane przezeń okoliczności uzasadniają przyznanie tej instytucji w zakresie częściowym, jednak winien on partycypować w części kosztów postępowania. Słusznie zdaniem sądu uznał referendarz sądowy, iż podniesione w złożonym wniosku okoliczności nie mogły odnieść zamierzonego skutku w postaci zmiany wydanego wcześniej postanowienia z dnia 22 listopada 2017 r., gdyż skarżący nie powołał się na nowe (zmienione) okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku, a które wskazywałyby, że jego kondycja finansowa uległa pogorszeniu. Słusznie zauważył referendarz sądowy, że wprawdzie na skarżącym nadal ciąży obowiązek spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek, niemniej jednak brak jest podstaw do twierdzenia jakoby zobowiązania cywilnoprawne, do których zalicza się raty kredytu, korzystały z pierwszeństwa przed zobowiązaniami należnymi Skarbowi Państwa, do których zalicza się koszty sądowe. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Reasumując, skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). W ocenie Sądu, wysokość comiesięcznych dochodów, nie pozwala na zaliczenie skarżącego do kręgu osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli do osób najuboższych, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie sposób zatem nie zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, jakoby powołane w analizowanym wniosku okoliczności mogły wpłynąć na zmianę wydanego wcześniej postanowienia z dnia 27 lipca 2016 r., na mocy którego zwolniono skarżącego z każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 500,00 zł, natomiast odmówiono przyznania fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. Konkludując, Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, co do tego, iż wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, po analizie przedłożonych do akt dokumentów źródłowych, mieścić się będzie w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.