III SA/Gl 441/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla najlepszych doktorantów 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Doktorantów Politechniki [...] z dnia [...] r., nr [...]; 2) zasądza od Rektora Politechniki [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Rektor Politechniki [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Doktorantów z [...] r., nr [...] na mocy której odmówiono D. S. (dalej: skarżący) przyznanie stypendium rektora dla najlepszych doktorantów. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Skarżący jest uczestnikiem V roku studiów doktoranckich na Wydziale [...]. W terminie wyznaczonym Regulaminem przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej doktorantom Politechniki [...], dalej jako Regulamin skarżący złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych doktorantów. Odwoławcza Komisja Stypendialna Doktorantów, działająca na podstawie art. 270 ust. 2, art. 273 ust. 1 oraz art. 275 ust. 2 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669) oraz na podstawie § 16 Regulaminu, stanowiącego Załącznik nr 1a do Zarządzenia Rektora Politechniki [...] nr [...] z [...] r. oraz na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, w skrócie kpa) nie przyznała skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych doktorantów. W uzasadnieniu komisja przywołała brzmienie § 21 ust. 1 oraz 16-18 Regulaminu, a następnie stwierdziła, że (...) po rozpatrzeniu wniosku ustaliła, że Wnioskodawca uzyskał za wskazane we wniosku osiągnięcia 70 punktów. W celu uzyskania stypendium należało uzyskać 78 punktów. W związku z powyższym Komisja ustaliła, że przedstawione osiągnięcia nie uprawniają do otrzymania stypendium dla najlepszych doktorantów. Skarżący zwrócił się do Rektora Politechniki z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z [...] r. Rektor Politechniki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji organ stwierdził, że ponowna analiza wniosku skutkowała przyznaniem dodatkowo 5 punktów, co daje w sumie pkt 75 i nadal nie spełnione jest minimum punktowe uprawniające do uzyskania stypendium, co skutkuje utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji. Pismem z [...] r. D. S. wniósł skargę na negatywną dla niego decyzję Rektora Politechniki [...] z [...] r., której zarzucił obrazę prawa procesowego i materialnego, w szczególności: 1) art. 7a § 1 kpa przez błędną wykładnię § 16-18 Regulaminu skutkującą rozstrzygnięciem wątpliwości w brzmieniu wskazanych przepisów w zakresie nałożonego obowiązku wykazania szczególnego zaangażowania w pracy dydaktycznej oraz postępów w pracy naukowej na niekorzyść skarżącego; 2) art. 10, art. 15 w zw. z art. 80 kpa, art. 7, art. 77, art. 107 i art. 139 kpa przez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postepowaniu, naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, niewłaściwą interpretacje faktów wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, brak wnikliwości jego oceny, wadliwe uzasadnienie decyzji, pomijające ustalenia faktyczne i ocenę dowodów, zmianę decyzji bez wyjaśnienia i pominięcie dowodu w postaci ukończenia projektu [...], jako niespełniającego kryterium przyznania punktów; 3) art. 270 ust.2, art.273 ust. 1 i art. 275 ust. 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w związku z § 16-18 Regulaminu poprzez odmowę przyznanie stypendium w sytuacji spełnienia przesłanek uprawniających do jego przyznania; 4) § 2 Regulaminu przez złamanie zasady równości dostępu do świadczeń pomocy materialnej oraz zasady jawności działań, przez nieudostępnienie innych wniosków stypendialnych mimo wnioskowanej anonimizacji; oraz przeprowadzenie dowodów porównawczych z wszystkich wniosków rozpatrzonych pozytywnie a w konsekwencji uchylenie decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odnosząc się szeroko do podniesionych zarzutów i podkreślając, że brak jest podstaw do wypłacenia skarżącemu stypendium w związku z wyczerpaniem limitu środków przeznaczonych na ten cel. Do skargi załączono 6 dokumentów uzasadniających wydane rozstrzygnięcie, które były podstawa przyjętej punktacji. Podkreślono że odwołanie wniesiono pismem z [...] r. i było rozpatrzone. Wbrew twierdzeniom skarżącego wskazany Projekt był ujęty w przyznanej punktacji w ramach pkt 7 a nie pkt 6 jak chce skarżący, co pozostało bez wpływu na ogólna punktację, która nie uprawniała do przyznania stypendium. Na rozprawie skarżący dodatkowo wskazał na zaświadczenie o ukończeniu kursu, które winno skutkować podwyższeniem punktacji a nie zostało uwzględnione w ocenie przez Komisję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Sąd administracyjny zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej: "ppsa" (Dz.U.2017.1369) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną postawą prawną. W ramach tak określonej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wydane rozstrzygniecie. Mając na względzie kryterium legalności Sąd poddał ocenie zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i doszedł do przekonania, że nie poddają się one takowej kontroli, co powoduje, konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Spór pomiędzy stronami dotyczył prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącej pomocy materialnej dla doktorantów w postaci stypendium rektora dla najlepszych doktorantów. Z treści decyzji nie wynika nawet jaki rok akademicki obejmował wniosek. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że przepisy art. 270 ust. 2, art.. 273 ust. 1 oraz art. 275 ust. 2 ustawy wprowadzającej Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w roku akademickim 2018/2019 zachowały ważność dotychczasowych regulacji przyznawania świadczeń pomocy materialnej, w tym stypendium dla najlepszych doktorantów art. 96 ust 1 i 3 regulujących przyznawanie stypendiów studenckich, łącznie z podstawą jego przyznania określoną w regulaminie (art. 95) i zachowaniem wymogów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 48). Tym samym obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach doktorantów, w tym także w przedmiocie przyznania stypendium uczestnikom studiów doktoranckich, stosować odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, to muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. W ocenie Sądu orzekającego kontrolowana decyzja jest wadliwa, gdyż nie wypełnia w pełni dyspozycji art. 107 § 3 kpa i jako taka nie poddaje się kontroli sądowej nawet w zakresie granic uznania administracyjnego, nawet przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej (por. wyrok TK z 8.11.2000 r." SK 18/99, OTK 2000, Nr 7, poz. 258, wyrok NSA z 18.07.2016 r. sygn. akt I OSK 925/16, wyrok WSA w Poznaniu z 9.02.2017 r. sygn. akt II SA/Po 566/16, II SA/Po 307/18, WSA w Krakowie sygn.. akt III SA/Kr 144/19 z 17.04.2019,, II I SA/Kr 145/19 i III SA/KR 520/19, WSA w Warszawie sygn.. akt II SA/Wa727/18 z 22.01.2019 r., publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i uchybienie to skutkowało koniecznością konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej. Art. 23 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym nakazuje bowiem ponowne rozpatrzenie sprawy po wniesieniu odwołania. Okoliczność ta nie znalazła odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji z [...] r. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może otrzymać" wskazuje jednoznacznie, że decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności , a zatem czy prowadząc postępowanie w sprawie organ, ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia. Ustawa w art. 95 odsyła do Regulaminu, a wskazane w decyzji przepisy przejściowe wskazują na zastosowanie w sprawie § 16 i 21 ust. 3 Załącznika nr 1a do Zarządzenia Rektora nr [...] z [...] r. Nie budzi też wątpliwości, że rektor swoje uprawnienia w zakresie przyznawania stypendiów doktoranckich scedował na odwoławczą Komisję Stypendialną Doktorantów. Regulamin w § 16-21 określa komu może być przyznane stypendium, w jakiej wysokości i jakie są kryteria jego przyznania (minimum punktowe). W roku akademickim 2018/2019 wynosi no 78 punktów, których zdaniem Komisji skarżący nie osiągnął. Wskazane wyżej przepisy rozporządzenia ściśle wiąże przyznanie stypendium doktoranckiego z wynikami pracy naukowej i dydaktycznej. Sposób ustalania wysokości stypendium wskazuje na powiązanie tego stypendium z wykonywaną przez doktoranta pracą naukową i dydaktyczną na uczelni bądź w jednostce naukowej. Istotnym jest, że w uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał na okoliczności będące podstawą odmowy przyznania stypendium, czyli podstawy przyjętej punktacji. Zarzut ten dotyczy uzasadnienia decyzji obu instancji, mimo że w odwołaniu skarżący podnosił konkretne zarzuty. Nie wiadomo zatem dlaczego organ odwoławczy podniósł punktację i jaki zarzut odwołania uznał za skuteczny a dlaczego pozostałym odmówił przyznania tego waloru. Organ nie wyjaśnił wg jakich kryteriów dokonał oceny wniosku ani które okazały się nieskuteczne (oceny w indeksie, sprawozdanie z przebiegu studiów, ocena promotora). Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są ustalenia faktyczne, które skutkowały odmową przyznania stypendium. Zdaniem skarżącego spełnia on kryteria uzyskania stypendium, w tym minimum punktacyjne, czemu dał wyraz wypełniając wniosek. W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia organ nie uzasadnił w istocie odmowy przyznania skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów, gdyż poza wskazaniem ogólnej liczby uzyskanych punktów nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska. W ocenie Sądu tak sformułowana przesłanka nie jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania skarżącej stypendium dla najlepszych doktorantów w świetle wymagań wynikających z Regulaminu. Nie jest dopuszczalna sytuacja kiedy doktorant zostaje pozbawiony prawa do stypendium z nieznanych powodów, a w konsekwencji braku wiedzy brakach faktycznych, które ten fakt uzasadniały. Zostaje pozbawiony możliwości podjęcia takich działań w przyszłości, które pozwoliłyby na jego uzyskanie. Zasadnie zatem podniesiono w skardze, że organ nie odniósł się w sposób umożliwiający Sądowi ocenę jego stanowiska do znaczenia § 16-21 Regulaminu w kontekście konieczności spełnienia przesłanek do otrzymania stypendium określonych w tym dokumencie. W konsekwencji motywy stanowiska organu pozostają nieznane a próba podjęcia wyjaśnień na etapie odpowiedzi na skargę jest spóźniona. Tym samym doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko, a wydane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom prawa w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c zw. z art. 135 ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.