III SA/Gl 452/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł Skarżący A. B. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi. Skarżący nie zamieścił uzasadnienia swojego wniosku. W rubryce "dochody" Skarżący oświadczył, że jego dochód stanowi jedynie wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywania przez niego prac dorywczych w kwocie około 1.500 zł. Na jego regularne miesięczne wydatki składają się koszty zakupu odzieży i żywności (450 zł); spłata pożyczek i kredytów (650 zł) i opłaty ponoszone na mieszkanie (400 zł). W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego stan majątkowy. Wezwanie to miało w istocie na celu przedstawienie rzeczywistej aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W przedłużonym terminie do wykonania wezwania referendarza sądowego skarżący nadesłał do akt: zaświadczenie o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2016 r.; informacja o liczbie zameldowanych osób w miejscu zamieszkania skarżącego; zaświadczenie z [...] Bank o jego zadłużeniu z tytułu korzystania z kredytu na miarę udzielonego stronie w dniu 7 lutego 2017 r. W piśmie przewodnim z dnia 2 października 2017 r. Skarżący oświadczył, że w jego miejscu zamieszkania zameldowana jest jego matka oraz trzech jego braci oraz jego bratanek (na pobyt czasowy – aktualnie przebywa w zakładzie karnym).Posiada aktualnie tylko jeden rachunek bankowy – rachunek techniczny do obsługi zaciągniętego przez niego kredytu, tj. jego spłaty. Wykonywane przez niego prace dorywcze są jedynie okazjonalne (koszenie trawy, prace porządkowe, pomoc przy pracach budowlanych) i nie są wykonywane na podstawie umów pisemnych. Z uwagi na to, że Skarżący nie mieszka sam w miejscu swojego zamieszkania, lecz razem z matką i trzema braćmi, referendarz sądowy uznał, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego, wezwano go pismem z dnia 9 października 2017 r. do przedłożenia materiałów źródłowych wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów i wydatków ponoszonych przez matkę skarżącego i jego braci. W nadesłanych materiałach pojawiły się również w kontekście wnioskodawcy adres, inny, aniżeli adres wskazany, jako miejsce jego zamieszkania: ul. [...] w J.. Ponadto wnioskodawca wskazał na druku urzędowego formularza PPF adres do doręczeń: ul. [...] w J. Ww. pismem referendarza sądowego wezwano więc Skarżącego do wskazania do kogo należą oba mieszkania, jak również na jakich zasadach wnioskodawca korzysta z tych mieszkań. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia 2 listopada 2017 r. wnioskodawca stwierdził, że jego bracia nie przekazali mu dokumentów potwierdzających wysokość ich dochodów, ani wydatków. Do akt nadesłał więc jedynie decyzję o waloryzacji emerytury jego matki z dnia 1 marca 2017 r. Świadczenie emerytalne netto jego matki wynosi 1.389,10 zł. Odnośnie adresu: ul. [...] w J., wnioskodawca stwierdził, że jest to adres jego pełnomocnika w innych sprawach. Natomiast adres: ul. [...] w J. jest adresem jego dziewczyny w którym często Skarżący przebywa. W relacjach z bankiem adres jego dziewczyny jest jego adresem do korespondencji. Postanowieniem z 8 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Od tego postanowienia, w terminie ustawowym strona skarżąca wniosła sprzeciw. Strona skarżąca w sprzeciwie nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego. Uważa, że wszystkie informacje, co do których tutejszy Sąd wzywał skarżącego, zostały uzupełnione, a jeśli chodzi o uzyskanie od swoich braci dokumentów potwierdzających ich dochody oraz wydatki to nie ma on żadnych prawnych ani faktycznych możliwości ich wyegzekwowania. Ponadto stwierdził, że nie może się osobiście zwrócić do pracodawcy lub Powiatowego Urzędu Pracy aby wydano mu dokumenty dotyczące braci ponieważ nie udzielili mu pełnomocnictwa. W dalszej części Skarżący odniósł się do kwestii mieszkania u swojej dziewczyny stwierdzając, że przebywanie w domu swojej dziewczyny nie ma w jego ocenie wpływu na wydatki na wyżywienie, ponieważ niezależnie od tego, gdzie spożywa posiłki (w domu czy u swoje dziewczyny) musi zrobić zakupy lub przekazać odpowiednią kwotę tytułem partycypacji w pokrywaniu kosztów posiłków. Na koniec zwrócił uwagę, że dwukrotne przelanie środków na rachunek kredytowy przez A. K. nie potwierdza w żaden sposób, że partycypuje w spłacie kredytu skarżącego. Podkreślił, że była do wpłata o charakterze "technicznym" albowiem nie ma on innego rachunku bankowego i dlatego poprosił ją aby dokonała przelewu na wskazany rachunek bankowy, a następnie przekazał jej pieniądze w gotówce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." – sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie, Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy zaznaczyć, że A. B. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci zwolnienia go z uiszczenia wpisu od skargi. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku Skarżącego należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone, aby odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala to na ocenę, czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie Skarżący odniósł się do wszystkich zarzutów referendarza i wyjaśnił wszystkie nieścisłości i wątpliwości. Zdaniem Sądu, przedstawione przez Skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej pozwalają stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługuje na uwzględnienie w części. Sąd miał na uwadze fakt, że w okolicznościach niniejszej sprawy wysokość należnego wpisu sądowego od skargi wynosi 200 zł. Natomiast w związku z tym, że w tutejszym Sądzie zostało zainicjowanych pięć spraw łączny wpis we wszystkich sprawach to już 1.000 zł, co przy minimalnych dochodach uzyskiwanych z prac dorywczych w wysokości 1.500 zł miesięcznie, jest dużym obciążeniem finansowym. Tym bardziej, że Skarżący nie posiada ani majątku, ani oszczędności. Natomiast spłaca kredyt w kwocie 650 zł miesięcznie. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że Skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł. Mając powyższe na uwadze, że uzyskiwane dochody przy uwzględnieniu koniecznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. Konieczność uiszczenia wszystkich opłat w pełnej wysokości byłaby obciążeniem, które powodowałoby faktyczne zamknięcie drogi sądowej. Prawo do Sądu zostanie jednak zachowane, a prawa strony zostaną nie naruszone w sytuacji częściowego uwzględnienia wniosku wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż Wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych samodzielnie., bowiem Skarżący uzyskuje jednak stały miesięczny dochód z tytułu prac dorywczych, a także w miejscu jego zamieszkania jest zameldowana jego matka oraz trzej bracia z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oznacza to, że domownicy partycypują w kosztach utrzymania. Świadczy to o tym, że nie pozostaje w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Dochód miesięczny uzyskiwany przez Skarżącego w wysokości 1.500 złotych miesięcznie stanowi stałe i regularne źródło dochodu. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Zaznaczyć należy, że pozostałe koszty sądowe będą zależne od przebiegu sprawy jednak nie będą wyższe niż kwota wpisu. Podkreślenia wymaga również to, że jeżeli koszty te pojawią się, będą rozłożone w czasie, stąd wnioskodawczyni ma możliwość odpowiednio wcześnie się do nich przygotować. Z powyższych względów uznano, że ewentualne pozostałe koszty sądowe jeśli się w sprawie pojawią będzie w stanie ponieść samodzielnie i nie spowoduje do utraty jej płynności finansowej. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a i art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.