III SA/Gl 454/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2017 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi. Skarżący oświadczył, że jego dochód stanowi jedynie wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu wykonywania przez niego prac dorywczych w kwocie około 1.500 zł. Na jego regularne miesięczne wydatki składają się koszty zakupu odzieży i żywności (450 zł), spłata pożyczek i kredytów (650 zł) i opłaty ponoszone na mieszkanie (400 zł). Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. W przedłużonym terminie do wykonania w/w wezwania skarżący nadesłał do akt: zaświadczenie o niezłożeniu zeznania podatkowego za 2016 r., informację o liczbie zameldowanych osób w miejscu zamieszkania skarżącego, zaświadczenie z [...] Bank o jego zadłużeniu z tytułu korzystania z kredytu udzielonego stronie w dniu 7 lutego 2017 r. Jednocześnie w piśmie z dnia 2 października 2017 r. skarżący oświadczył, że w jego miejscu zamieszkania zameldowana jest jego matka, trzech jego braci oraz jego bratanek (na pobyt czasowy – aktualnie przebywa w zakładzie karnym). Wykonywane przez niego prace dorywcze są jedynie okazjonalne (koszenie trawy, prace porządkowe, pomoc przy pracach budowlanych) i nie są wykonywane na podstawie umów pisemnych. Nadto posiada aktualnie tylko jeden rachunek bankowy – rachunek techniczny do obsługi zaciągniętego przez niego kredytu, tj. jego spłaty Z uwagi na to, że w ocenie referendarza sądowego skarżący prowadzi wraz z matką i trzema braćmi wspólne gospodarstwo domowe, pismem z dnia 9 października 2017 r. skarżący został wezwany do przedłożenia materiałów źródłowych wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów i wydatków ponoszonych przez matkę skarżącego i jego braci. Wątpliwości wzbudził także podany adres, inny, aniżeli adres wskazany, jako miejsce jego zamieszkania: ul. [...] w J., jak również adres do doręczeń wskazany na druku urzędowego formularza PPF: ul. [...] w J. Wezwano zatem Skarżącego do wskazania do kogo należą oba mieszkania, jak również na jakich zasadach wnioskodawca korzysta z tych mieszkań. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca oświadczył, że jego bracia nie przekazali mu dokumentów potwierdzających wysokość ich dochodów, ani wydatków. Do akt nadesłał więc jedynie decyzję o waloryzacji emerytury jego matki z dnia 1 marca 2017 r., z której wynika, że jej świadczenie emerytalne netto wynosi 1.389,10 zł. Odnośnie adresu: ul. [...] w J. wyjaśnił, że jest to adres jego pełnomocnika w innych sprawach. Natomiast adres: ul. [...] w J. jest adresem jego dziewczyny, pod którym często przebywa. W relacjach z bankiem adres jego dziewczyny jest jego adresem do korespondencji. Postanowieniem z 8 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżący pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. wniósł sprzeciw. W jego ocenie wszystkie informacje, co do których tutejszy Sąd wzywał skarżącego, zostały uzupełnione, a jeśli chodzi o uzyskanie od swoich braci dokumentów potwierdzających ich dochody oraz wydatki, to nie ma on żadnych prawnych ani faktycznych możliwości ich wyegzekwowania. Ponadto stwierdził, że nie może się osobiście zwrócić do pracodawcy lub Powiatowego Urzędu Pracy, aby wydano mu dokumenty dotyczące braci ponieważ nie udzielili mu pełnomocnictwa. W dalszej części skarżący odniósł się do kwestii mieszkania u swojej dziewczyny stwierdzając, że przebywanie w jej domu nie ma w jego ocenie wpływu na wydatki na wyżywienie, ponieważ niezależnie od tego, gdzie spożywa posiłki musi zrobić zakupy lub przekazać odpowiednią kwotę tytułem partycypacji w pokrywaniu kosztów posiłków. Na koniec zwrócił uwagę, że dwukrotne przelanie środków na rachunek kredytowy przez A. K. nie potwierdza w żaden sposób, że partycypuje ona w spłacie kredytu skarżącego. Podkreślił, że była do wpłata o charakterze "technicznym" albowiem nie ma on innego rachunku bankowego i dlatego poprosił ją aby dokonała przelewu na wskazany rachunek bankowy, a następnie przekazał jej pieniądze w gotówce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Tym samym prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem mieć na uwadze, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, stąd też ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący składając wniosek zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci zwolnienia go z uiszczenia wpisu od skargi. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ocena, czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone, aby odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie od kosztów. Pozwala to ocenić, czy osoba ubiegająca się o prawo pomocy w zakresie częściowym nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej pozwalają stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jednakże tylko w części dotyczącej zwolnienia z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł. W ocenie Sądu skarżący w sprzeciwie odniósł się do wszystkich zarzutów referendarza i wyjaśnił wszystkie nieścisłości i wątpliwości. Sąd miał także na uwadze fakt, że w okolicznościach niniejszej sprawy wysokość należnego wpisu sądowego od skargi wynosi 200 zł, przy czym skarżący zainicjował w tut. Sądzie pięć spraw, w których łączny wpis wynosi 1.000 zł, co przy minimalnych dochodach uzyskiwanych z prac dorywczych w wysokości 1.500 zł miesięcznie jest dużym obciążeniem finansowym. Tym bardziej, że skarżący nie posiada ani majątku, ani oszczędności. Natomiast spłaca kredyt w kwocie 650 zł miesięcznie. Reasumując zdaniem Sądu, uzyskiwane dochody przy uwzględnieniu koniecznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym jego utrzymaniu. Konieczność uiszczenia wszystkich opłat w pełnej wysokości byłaby obciążeniem, które powodowałoby faktyczne zamknięcie drogi sądowej. Prawo do sądu zostanie jednak zachowane, a prawa strony zostaną nie naruszone w sytuacji częściowego uwzględnienia wniosku wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych samodzielnie, bowiem uzyskuje on stały miesięczny dochód z tytułu prac dorywczych, a także w miejscu jego zamieszkania jest zameldowana jego matka oraz trzej bracia, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oznacza to, co potwierdza również sam skarżący, że domownicy partycypują w kosztach utrzymania. Świadczy to także o tym, że nie pozostaje on w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast uzyskiwany dochód miesięczny w wysokości 1.500 złotych zapewnia stałe i regularne źródło utrzymania. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Zaznaczyć należy, że pozostałe koszty sądowe będą zależne od przebiegu sprawy jednak nie będą wyższe niż kwota wpisu. Podkreślenia wymaga również to, że jeżeli koszty te pojawią się, będą rozłożone w czasie, stąd wnioskodawca ma możliwość odpowiednio wcześnie się do nich przygotować. Z powyższych względów uznano, że ewentualne pozostałe koszty sądowe, jeśli się w sprawie pojawią, strona będzie w stanie ponieść samodzielnie i nie spowoduje to utraty jej płynności finansowej. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a i art. 260 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.