III SA/Gl 454/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2398/2023/8913 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia 7 marca 2023 r. nr [...]. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga R. L. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 24.04.2023r. nr SKO.PSW/41.5/2398/2023/8913. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. w J. (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 07.03.2023r. Nr [...] dot. odmowy dodatku elektrycznego. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. W dniu 27 stycznia 2023 r. skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego do Prezydenta Miasta J. w J. We wniosku wskazał, że zamieszkuje pod adresem: ul. [...] w J. tworząc czteroosobowe gospodarstwo domowe. Organ I instancji po weryfikacji danych decyzją z dnia 07.03.2023r. odmownie załatwił wniosek stwierdzając, że skarżący nie jest końcowym odbiorcą energii elektrycznej, dokonującym zakupu energii elektrycznej wyłącznie w celu jej zużycia w jego gospodarstwie domowym prowadzonym w J. pod adresem ul. [...] w rozumieniu art.3 pkt 13b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Umowa sprzedaży energii elektrycznej dla budynku mieszkalnego mieszczącego się przy ul. [...] zawarta została przez B. G. (osoba zmarła), na dzień składania wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego nie nastąpiła zmiana strony ww. umowy. W związku z powyższym skarżący nie jest końcowym odbiorcą energii elektrycznej ponieważ nie jest stroną umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. W odwołaniu skarżący postawił organowi zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia: 1) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności przejawiające się nieprzeprowadzeniem przez organ wystarczających czynności celem ustalenia aktualnego odbiorcy końcowego energii elektrycznej dostarczanej do budynku mieszkalnego położonego w J. przy ul. [...],     2) art. 11 k.p.a. poprzez brak właściwego i przekonującego wyjaśnienia Stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, 3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przejawiający się w szczególności brakiem zebrania przez organ wystarczających dowodów na okoliczność, że Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej, 4) art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie na podstawie zebranego materiału dowodowego, że Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej i przepisów prawa materialnego: art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej w zw. z art. 3 pkt 13 i 13b ustawy z dnia 10 kwietna 1997 r. Prawo energetyczne poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej. Decyzją z dnia 24.04.2023 r., Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając w całości ocenę prawną organu I instancji wyrażoną w treści spornej decyzji. W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zarzucił Kolegium naruszenie następujących przepisów: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia: 1) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności przejawiające się nieprzeprowadzeniem przez organ wystarczających czynności celem ustalenia aktualnego odbiorcy końcowego energii elektrycznej dostarczanej do budynku mieszkalnego położonego w J. przy ul. [...], 2) art. 11 k.p.a. poprzez brak właściwego i przekonującego wyjaśnienia Stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, 3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przejawiający się w szczególności brakiem zebrania przez organ wystarczających dowodów na okoliczność, że Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej, 4) art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie na podstawie zebranego materiału dowodowego, że Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej, 5) art. 136 §1 i 2 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia sprawy, obejmującego przeprowadzenie dowodu ze znajdującego się w aktach sprawy mojego pisma wyjaśniającego z dnia 6 marca 2023 r. wraz z załącznikami (wyciągi bankowe z płatnościami za energię elektryczną za rok 2021 oraz ostatnia płatność za rok 2023) na okoliczność zawarcia przeze mnie umowy o dostawę energii elektrycznej do budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w J. w formie czynności konkludentnych, a tym samym posiadania przeze mnie statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej, 6) art. 138 §1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji. 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2022r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej w zw. z art. 3 pkt 13 i 13b ustawy z dnia 10 kwietna 1997 r. Prawo energetyczne poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż Strona nie posiada statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej oraz poprzez uznanie, iż osoba zmarła może posiadać status końcowego odbiorcy energii elektrycznej. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje; Skarga jest zasadna, albowiem organy orzekające w sprawie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania dodatku elektrycznego uregulowane jest w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1704 z późn. zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 tej ustawy, dodatek elektryczny dla gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1, wynosi 1000 zł. W przypadku gdy zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh, dodatek elektryczny wynosi 1500 zł. Wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego składa się na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej ten wniosek, w terminie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 1 lutego 2023 r. (art. 31 ust.1 i 2 i art. 30 ust. 3). W przypadku, o którym mowa w art. 30 ust. 2, do wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego dołącza się rozliczenie z przedsiębiorstwem energetycznym wykonującym działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną lub zaświadczenie wydane przez to przedsiębiorstwo potwierdzające, że zużycie energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w tym samym miejscu zamieszkania w 2021 r. wyniosło więcej niż 5 MWh (art. 31 ust. 1a). Jest to jedyny dokument wymagany przez przepisy powołanej wyżej ustawy, który należy dołączyć do wniosku. Przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku elektrycznego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, ale już odmowa przyznania dodatku elektrycznego, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku elektrycznego wymagają wydania decyzji administracyjnej (art. 33 ust. 1). Do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego przepisy art. 23 ust. 3, 12 i 13, art. 24a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 3 i 4 oraz art. 29-30a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 1429) stosuje się odpowiednio, przy czym ilekroć w tych przepisach jest mowa o rodzinie, rozumie się przez to gospodarstwo domowe, o którym mowa w art. 27 ust. 3 (art. 34 ust. 1). W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Przepis art. 34 ust. 2 stosuje się (art. 32 ust. 1 i 2). Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 27 ust. 3 pkt 1 i 2 omawianej ustawy, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się m.in. osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Pojęcie odbiorcy energii elektrycznej wyjaśnione jest przez odesłanie do przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r. poz. 1385 z późn. zm.) i jest nim odbiorca końcowy, dokonujący zakupu energii elektrycznej w celu jej zużycia na potrzeby w gospodarstwie domowym. Odbiorcą energii elektrycznej jest zatem, co do zasady, ten kogo łączy umowa o dostarczanie energii z przedsiębiorstwem energetycznym, gdyż ta osoba dokonuje zakupu tej energii. Wbrew twierdzeniom organu, dodatek nie może być wyłącznie przyznany osobie, którą łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej z przedsiębiorstwem energetycznym. Gdyby tak było, to zbędne byłyby przepisy art. 28 powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r., które dotyczą sytuacji, gdy więcej niż jedno gospodarstwo domowe znajduje się pod tym samym adresem. W ocenie Sądu, kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Innymi słowy do lokalu, który zajmuje osoba, wchodząca w skład gospodarstwa domowego ubiegającego się o dodatek musi być dostarczana energia elektryczna na podstawie zawartej umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, która zasila główne źródło ogrzewania. Wykluczona jest sytuacja, żeby o dodatek wystąpiło gospodarstwo domowe, które nielegalnie pobiera prąd. Stany faktyczne występujące na tle przepisów ustawy z dnia 7 października 2022 r. mogą być różne. Przykładowo możliwa jest sytuacja, że o dodatek wystąpią spadkobiercy, zajmujący lokal, w którym prąd dostarczany jest na podstawie umowy zawartej przez spadkodawcę i którzy opłacają za niego rachunki. Podpisanie umowy wiąże się z przepisaniem licznika, co może trwać w czasie, podobnie jak nie zawsze można szybko uregulować sprawy spadkowe. W ocenie Sądu, nie może być zatem wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku elektrycznego fakt, że np. umowę podpisał wcześniej zmarły, a rachunki opłacają inne osoby. Fakt podpisania umowy przez innego członka rodziny niż występujący o dodatek, nie może być wyłącznym powodem do odmowy przyznania dodatku. W projekcie do powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r. (nr IX.2630) wskazano, że dodatek elektryczny miał zrekompensować wzrost cen energii elektrycznej jej odbiorcom w gospodarstwach domowych, którzy będą musieli mierzyć się z koniecznością zapłaty wysokich rachunków za energię, zwłaszcza, że część z nich to odbiorcy wrażliwi i ubodzy energetycznie. Projektowana regulacja miała zapewnić bezpieczeństwo energetyczne gospodarstwom domowym i zapewnić im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. W art. 2 Konstytucji RP ujęto zasadę demokratycznego państwa prawnego przez zapis, że "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.". W art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ujęto zasadę równości i zakaz dyskryminacji, przez zapis, że "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.". Z powyższymi zasadami koresponduje art. 8 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiący zasadę zaufania do władzy publicznej, zgodnie z którą "Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.". W ocenie Sądu, zastosowanie przepisów powołanej ustawy z dnia 7 października 2022 r. nie może dyskryminować osób znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej i prawnej, nie mogą być różnie traktowane przez organy administracji. Dokonując prokonstytucyjnej wykładni przepisów omawianej ustawy z dnia 7 października 2022 r. i uwzględniając cel powyższej regulacji należy uznać, że w sytuacji zaistniałej w sprawie może istnieć możliwość przyznania dodatku skarżącej po wcześniejszym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Bezspornie, główne źródło ogrzewania zostało wpisane do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) i wniosek został złożony w terminie. W ocenie Sądu, organ otrzymując wniosek zobowiązany był dokonać jego weryfikacji, a w przypadku wystąpienia wątpliwości powinien był, na podstawie art. 32 ust. 2 powołanej ustawy, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w postaci przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy w celu ustalenia faktycznego stanu gospodarstwa domowego, czego w niniejszej sprawie zaniechał, bo nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Organ winien ustalić kto faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem wiedząc przy tym iż to skarżący opłaca rachunki za prąd. Zdaniem Sądu, organ po ustaleniu, że to skarżący faktycznie opłaca rachunki za prąd i brak jest innego wniosku złożonego dla innego gospodarstwa domowego spod tego samego adresu, winien rozpoznać wniosek skarżącego na podstawie art. 33 ust. 1 powołanej ustawy i albo wypłacić dodatek skarżącemu, albo zakończyć postępowanie decyzją o odmowie przyznania dodatku w przypadku odmiennych ustaleń i braku zaistnienia przesłanek do przyznania wnioskowanego dodatku. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie o przedmiotowy dodatek toczy się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz w sprawach nieuregulowanych stosuje się – na podstawie art. 34 ust. 3 powołanej ustawy – przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie dowodowe jest uregulowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym na podstawie art. 86 kpa organ ma możliwość odebrania wyjaśnień od skarżącej. Organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Należy pamiętać, że w świetle art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa przyznania skarżącej dodatku elektrycznego bez ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.). Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji będzie miał na uwadze poczynione wyżej rozważania. W szczególności doprowadzi do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy i dopiero wówczas oceni, czy w aspekcie art. 27 ustawy występują przesłanki do przyznania skarżącej dodatku elektrycznego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i należycie je uzasadni.