III SA/Gl 459/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys- Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółka jawna w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania w opłacie paliwowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r. referendarz sądowy uwzględnił częściowo wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i zwolnił stronę skarżącą od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 100 zł, odmawiając w pozostałym zakresie uwzględnienia wniosku. Wpis sądowy od skargi został uiszczony w tej wysokości w niniejszej sprawie, w zakreślonym terminie, w dniu 28 października 2016 r. Wraz z zażaleniem na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 21 listopada 2016 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji skarżąca spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Załącznikiem do tego wniosku był wypełniony druk formularza PPPr. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r. odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. Rozstrzygnięcie swoje oparł na normie zawartej w art. 165 P.p.s.a., który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Opierając się na ww. normie, referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał w ogóle, aby sytuacja, zarówno skarżącej spółki, jak i jej wspólników, uległa zmianie – takiej zmianie, która uzasadniałaby zastosowanie zasady unormowanej w art. 165 P.p.s.a. Od postanowienia tego wpłynął w ustawowym terminie sprzeciw. Wnioskodawca zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 P.p.s.a., poprzez uznanie, że strona skarżąca posiada środki na poniesienie kosztów postępowania w sprawie, w sytuacji, gdy z przedłożonych przez stronę dowodów wynika, że skarżący środków takich nie posiada. W tym stanie rzeczy wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdzono, że wnioskodawca ponownie zwracając się z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy wykazał trudną sytuację majątkową, szczegółowo opisaną w oświadczeniu o stanie osobistym, rodzinnym i majątkowym. W uzasadnieniu sprzeciwu wspólnik skarżącej spółki D. M. opisał swoją aktualną sytuację rodzinną (prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną i synem). Zaznaczył, że musiał zaciągnąć pożyczki, aby wywiązać się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Pomimo zaciągniętych pożyczek, suma opłat sądowych przewyższała pożyczoną kwotę. Strona zaznaczyła, że zgodnie z wezwaniem z dnia 25 maja 2016 r. – dotyczącym uprzednio składanego wniosku o przyznanie prawa pomocy – wraz z pismami z dni 13 i 21 czerwca 2016 r. przedłożono do akt sprawy szereg dokumentów obrazujących stan skarżącej spółki oraz jej wspólników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku skarżącej spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Kolejny wniosek o prawo pomocy należało rozpoznawać w aspekcie unormowania zawartego w art. 165 P.p.s.a., tj. w aspekcie zmiany (de facto pogorszenia się) sytuacji majątkowej skarżącej spółki w stosunku do jej stanu majątkowego z lipca 2016 r., kiedy to ostatni raz rozpoznano jej kondycję finansową prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2016 r. Referendarz sądowy przedstawił powyższy wywód w zaskarżonym postanowieniu z dnia 28 grudnia 2016 r. Faktem jest, że zakres żądania skarżącej spółki jest tożsamy z żądaniem zawartym w poprzednim wniosku (zwolnienie od kosztów sądowych). Jednocześnie dane zamieszczone w kolejnym formularzu są takie same, jak dane przedstawione w pierwotnie złożonym druku urzędowego formularza PPPr. Wynika z tego, że referendarz sądowy miał podstawę do tego, aby kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych rozpoznać w oparciu o art. 165 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy odmówił zmiany swojego prawomocnego postanowienia z dnia 7 lipca 2016 r. (odmówił przyznania skarżącej spółce przyznania prawa pomocy) z uwagi na brak podstaw do jego zmiany bądź uchylenia. Skarżąca wnosząc sprzeciw od tego postanowienia również nie wykazała żadnych zmian kondycji majątkowej, zarówno spółki, jak i jej wspólników. Zaznaczyć należy, że nie wystarczają jedynie same oświadczenia wnioskodawcy, ponieważ oświadczenia takie powinny być poparte stosowną dokumentacją i materiałami źródłowymi, które wykażą prawdziwość tych oświadczeń. Strona nie dołączyła tymczasem do sprzeciwu żadnych dokumentów, ani innych materiałów źródłowych. Co więcej, w sprzeciwie powołano się na szereg dokumentów złożonych w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, przy rozpoznawaniu pierwotnego wniosku, w dniach 13 oraz 21 czerwca 2016 r. Stwierdzić jednak należy, że dokumenty te obrazowały stan finansowy wnioskodawcy z czerwca 2016 r. i były podstawą rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu z dnia 7 lipca 2016 r. Materiały te nie obrazują więc aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Brak jest w aktach tymczasem jakichkolwiek materiałów źródłowych obrazujących kondycję finansową wnioskodawcy z grudnia 2016 r. Nie sposób bowiem wykluczyć, że sytuacja ta uległa zmianie (pogorszeniu, bądź polepszeniu). Okoliczność ta nie została jednak w żaden sposób wykazana przez stronę skarżącą. W takiej sytuacji należało więc przyjąć, że kondycja majątkowa skarżącej spółki nie uległa zmianie, a w konsekwencji nie było podstaw do tego, aby uwzględnić kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. W końcowej części uzasadnienia należy odnieść się do uwag wnioskodawcy o nieuiszczeniu w zakreślonym terminie opłat od skarg w kwocie 100 zł w sprawach: III SA/Gl 2097/15, III SA/Gl 2107/15 i III SA/Gl 2118/15, które spowodowało odrzucenie skarg w tych sprawach. Skarżący stwierdził, że gdyby w tych sprawach w ramach prawa pomocy przyznano mu pełnomocnika z urzędu – do takiej sytuacji zapewne by nie doszło. Stwierdzić należy, że w cytowanych przez stronę sprawach, jak również i w niniejszej sprawie, żądanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy było sformułowanie precyzyjnie i obejmowało jedynie żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy (zarówno Sąd, jak i referendarz sądowy) związany jest zakresem żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozpoznając wniosek nie może wychodzić poza granice żądania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.