III SA/Gl 460/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 30 listopada 2009 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych (podatek obrotowy) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] kwietnia 2008 r. (data nadania na poczcie) skarżąca Spółka z o.o. "A" (zwana dalej Spółką) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...]z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych (podatek obrotowy). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Spółka wystąpiła do Sądu z pismem procesowym w dniu [...] czerwca 2009 r., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku. Ponadto do pisma z dnia [...] lipca 2009 r. skarżąca Spółka dolączyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdziła, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreśliła, że nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej, zaś od 1995 r. toczyło się wobec niej postępowanie upadłościowe, które zostało umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] r. Następnie dokumenty Spółki zostały przekazane przez syndyka masy upadłości Prezesowi Spółki i są do dziś przechowywane pod adresem dawnej siedziby "w prywatnym lokalu". W dalszej części wniosku powtórnie wskazano, że Spółka "A" nie posiada rachunku bankowego. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające, w dniu 7 sierpnia 2009 r. Spółkę wezwano o nadesłanie dokumentów potwierdzających okoliczności, na które się powołała w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania z zastrzeżeniem, że niezastosowanie się do tego wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżącą spółkę wezwano o: - przedłożenie rocznych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIY-8) za lata 2006, 2007 oraz 2008. Równocześnie wskazano, że jeśli zeznania takie nie zostały złożone - należy przedłożyć zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego, potwierdzające ten fakt; - nadesłanie miesięcznych deklaracji dotyczących podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć miesięcy. Także tu wskazano, że jeśli deklaracje takie nie zostały złożone, należy potwierdzić ten fakt stosownym zaświadczeniem właściwego urzędu skarbowego; - przedłożeni sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za ostatni rok obrotowy (o ile takowe zostało sporządzone); - nadesłanie wyciągu z ewidencji środków trwałych Spółki, obrazującego ich stan na koniec ostatniego miesiąca; - nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie Spółki na koniec ostatniego miesiąca. W wezwaniu tym wyznaczono Spółce termin 7 dni od daty jego doręczenia. W terminie tym strona skarżąca nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi (wezwanie było doręczone w drodze doręczenia zastępczego 3 września 2009 r.). Postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W dniu 5 października 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął wniosek strony skarżącej sporządzony przez Prezesa Spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia dokumentów wskazanych w wezwaniu. Z pisma wynika również, że Spółka wystąpiła do Urzędu Skarbowego o wydanie stosowanego zaświadczenia, które po jego otrzymaniu niezwłocznie prześle do Sądu. Do wniosku dołączyła pismo z dnia [...] września 2009 r. skierowane do Urzędu Skarbowego w N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwaną dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie złożony przez skarżącą Spółkę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy i zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Podstawy prawne przyznania prawa pomocy są następujące. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej, jaką jest spółka z o.o., winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej (w tym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzić do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto również zwrócić uwagę, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oceniając zebrany materiał dowodowy, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżąca Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Co więcej, pomimo wyraźnego wezwania zawartego w zarządzeniu z dnia 7 sierpnia 2009 r., skarżąca Spółka nie uzupełniła i nie uprawdopodobniła danych na które powołała się w swym wniosku. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej, nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 p.p.s.a., tj. w trybie tzw. doręczenia zastępczego. W niniejszej sprawie wezwanie do uzupełnienia danych wykazanych we wniosku wysłane na wskazany w formularzu "PPPr" adres do korespondencji (ul [...],[...] N.) awizowano w dniu 20 sierpnia 2009 r. oraz powtórnie w dniu 28 sierpnia 2009 r. (vide: adnotacja umieszczona na zwróconej przesyłce). Przesyłka nie została jednak odebrana wobec – jak wynika z adnotacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru – "braku płm" (pełnomocnictwa). W świetle przedstawionych wyżej uregulowań, skutek doręczenia omawianego wezwania nastąpił więc w dniu 3 września 2009 r. (czternaście dni od pierwszego awizowania), zaś wyznaczony w jego treści siedmiodniowy termin upłynął odpowiednio w dniu 10 września 2009 r. W terminie tym skarżąca Spółka nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 września 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone w dniu 29 września 2009 r. i dopiero po jego otrzymaniu pismem z dnia 30 września 2009 r. skarżąca zwróciła się do Urzędu Skarbowego o przedłożenie wymaganego zaświadczenia. Jednakże do chwili obecnej nie przedłożyła żadnych dokumentów. Nie nadesłała mianowicie złożonych deklaracji podatkowych, a równocześnie nie przedłożyła stosownych zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego, które potwierdziłyby, że deklaracje takie nie były składane a tym samym mogłyby uprawdopodobnić fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej oraz nieosiągania jakichkolwiek dochodów. Nie przedstawiła również ewidencji środków trwałych ani raportu kasowego, a zatem dokumentów pozwalających na ustalenie, iż nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych ani majątku. Wobec powyższego nie sposób przyjąć, aby aktualny stan majątkowy strony został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny. Na koniec należy zwrócić uwagę na fakt, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. O uwzględnieniu wniosku nie może przesądzać sam fakt, iż w stosunku do skarżącego podmiotu toczyło się postępowanie upadłościowe, które zakończyło się wydaniem postanowienia o umorzeniu. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, ze po zakończeniu tego postępowania Spółka dalej funkcjonowała w obrocie prawnym, co więcej w okresie od stycznia do września 2004 r. składała deklaracje w podatku od towarów i usług, co może wskazywać, iż prowadziła wówczas działalność gospodarczą (vide: pismo [...] Urzędu Skarbowego w K. stanowiące kartę nr 46 akt administracyjnych). Z dniem [...] kwietnia 2005 r. Spółka została wprawdzie wykreślona z rejestru podatników VAT, jednak nie sposób wykluczyć, że w okresie późniejszym mogła wznowić prowadzenie działalności, a co za tym idzie zacząć osiągać ewentualny dochód. W świetle zaprezentowanego wyżej stanu rzeczy nie budzi wątpliwości, że wezwanie strony o przedłożenie dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację finansową było niezbędne dla oceny jej wniosku i w pełni uzasadnione. Z kolei nieustosunkowanie się do tego wezwania powoduje, iż nie sposób uznać, aby wnioskująca Spółka zachowała przesłankę, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy w tym miejscu dodać, że brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanej uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 i art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.