III SA/Gl 463/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.I. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na powyższą decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF. Żądanie objęło zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala jej na ponoszenie tak znacznych wydatków, jakie stanowią koszty sądowe, bez uszczerbku w prawidłowym funkcjonowaniu strony i jej rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawcy wynika, że prowadzi wspólne pięcioosobowe gospodarstwo domowe z dziećmi: M. (21 lat); J. (15 lat) i P. (22 lata) oraz ze swoją matką K.I.. Na majątek skarżącego składa się dom o powierzchni 150 m2 o szacunkowej wartości 200.000 zł, oraz: ciągnik siodłowy marki [...], samochód ciężarowy marki [...]i ciągnik siodłowy [...]. Wnioskodawca określił swój miesięczny dochód na kwotę 80.000 zł netto. Uzyskuje go z prowadzonej przez działalności gospodarczej. Wnioskodawca oszacował swoje miesięczne wydatki w sposób następujący: kredyty (łącznie 3.000.000 zł – jednak miesięcznie spłaca kwotę około 70.000 zł); ponadto posiada leasingi do spłaty na łączną kwotę około 386.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 23 maja 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie do akt sprawy wpłynęły materiały dotyczące bezpośrednio skarżącego: wykaz środków trwałych jego firmy; wykaz pełnego zadłużenia skarżącego na dzień 31 maja 2018 r.; wyciągi z rachunków bankowych; deklaracje VAT-7 za okres od listopada 2017 r. do marca 2018 r.; zeznanie podatkowe za 2017 r. Odnośnie jego syna P.: wyciąg z rachunku bankowego syna skarżącego; jego zeznanie podatkowe za 2017 r.; podsumowanie księgi za pierwsze cztery miesiące 2018 r. Do akt strona dołączyła druczek obrazujący wysokość świadczenia emerytalnego jego matki i odpis skrócony aktu zgonu R. z domu C., z którego wynika, że skarżący jest wdowcem. Skarżący przedłożył zaświadczenie o osobach zameldowanych w miejscu jego zamieszkania. Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...]r. oświadczył, że jego córka M.I. nie pracuje, natomiast syn P.I.. Jednocześnie oświadczył, że wydatki na utrzymanie domu zamykają się w kwocie około 5.000 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku D.I., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący wykazał w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty swój aktualny stan majątkowy. Z analizy tego materiału wynika jednak, że nie spełnia on ustawowej przesłanki skutkującej uwzględnieniem jego wniosku. Trudno bowiem stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na wstępie stwierdzić należy, że w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej. Jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wartość tę ustalić. Strona w skardze inicjującej postępowanie sądowe określiła wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie na kwotę 356.242 zł. Ta sama wartość została wskazana na druku urzędowego formularza PPF. Wartość taka jest również wskazana w odpowiedzi organu na skargę. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie, przedmiotem której jest określona kwota pieniężna, pobierany jest wpis stosunkowy. W sprawie tej wpis sądowy od skargi wyniesie więc 3.563 zł. Kwota ta obliczona jest na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, dwoma synami i córką. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jego córka i syn Jakub nie pracują. Z kolei jego matka uzyskuje emeryturę w kwocie około 500 zł, a syn P. prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z zeznania podatkowego za 2017 r. wynika, że przychód wnioskodawcy wyniósł 7.706.102,75 zł, co przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 7.633.537,25 zł dało dochód w kwocie 72.565,50 zł. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Z deklaracji VAT-7 przedłożonych przez stronę wynika, że jego firma aktywnie działa na rynku. Z deklaracji tych wynika, że firma ta osiąga wysoki obrót w granicach od 633.228 zł (luty 2018 r.) do 2.248.265 zł (marzec 2018 r.). Podane wartości obrazują kwotę podatku należnego i nie należy utożsamiać ich z przychodem, czy też dochodem firmy. Kwoty te wskazują jednak na rozmiary obrotu w okresie miesiąca, pozwalają stwierdzić, że przedsiębiorca aktywnie funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Wnioskodawca podnosi, że musi spłacać zaciągnięte kredyty i uiszczać opłaty leasingowe. Trzeba jednak stwierdzić, że uzyskanie kredytu poprzedzone jest odpowiednią procedurą stosowaną przez instytucję udzielającą kredytu. Analiza poprzedzająca udzielenie kredytu pozwala z reguły ustalić stan finansowy przedsiębiorcy i prognozować zdolność spłaty kredytu. Dopiero pozytywny wynik analizy zdolności kredytowej jest podstawową przesłanką udzielenia kredytu. Należy również uwzględnić, że kredyty zostały zaciągnięte w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (generalnie są to kredyty inwestycyjne) i mają na celu usprawnienie funkcjonowania firmy oraz zapewnienie jej rozwoju. Kredyty te należy więc traktować jako konieczne i normalne koszty prowadzenia działalności. Trzeba je spłacać, jednak w sumie przyczyniają się one do wzmocnienia pozycji firmy na rynku i wzmożenia jej działalności. A na solidną pozycję wskazuje między innymi obrót (deklaracje VAT-7) wykazywany przez firmę skarżącego. Trzeba jednocześnie zasygnalizować, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Na dostępność gotówki po stronie wnioskodawcy wskazuje także analiza wyciągu z jego rachunku bankowego w "A". Rachunek ten wykazuje płynność, transakcje obciążeniowe nie przeważają nad transakcjami uznaniowymi. Mają miejsce transakcje uznaniowe, w których na rachunek bankowy wnioskodawcy wpływają duże kwoty pieniężne, np.: 134.242 zł ([...]r.); 108.212 zł ([...]r.); 107.010 zł ([...]r.); 65.190 ([...]r.); 59.183 zł ([...]r.); 53.630 zł ([...]r.); 110.700 ([...]r.); 73.800 zł ([...]r.); 148.830 zł ([...]r.) – wskazano część transakcji, które przekraczają wyraźnie kwotę 50.000 zł. Oczywiście, na rachunku tym mają również miejsce liczne transakcje obciążeniowe, które jednak nie zaburzają płynności rachunku bankowego. Przepływ gotówki na tym rachunku jest bowiem zrównoważony. Również syn skarżącego P.I. prowadzi swoją własną działalność gospodarczą. Z zeznania o wysokości uzyskanego przychodu (zryczałtowany podatek od przychodów ewidencjonowanych) za 2017 r. wynika, że osiągnął on przychód rzędu 316.920 zł. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że działalność gospodarcza starszego syna skarżącego nie przynosi dochodu, przeciwnie, przedłożone materiały źródłowe wskazują na to, że firma P.I. również sprawnie funkcjonuje. W efekcie brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować kwoty 3.563 zł celem przeznaczenia jej na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie. Brak jest podstaw do przyjęcia, że uiszczenie takiej kwoty narazi skarżącego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zarówno jego własnym, jaki i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.