III SA/Gl 467/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant Starszy referent Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda Śląski działając na podstawie art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.), w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 t.j., dalej: Kpa) po rozpatrzeniu odwołania J.Z. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Prezydenta Miasta G. z [...]r. nr [...], którą zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 12 listopada 2014 r. do 10 maja 2015 r. w kwocie [...]zł. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Strona 12 listopada 2014r. złożyła dokumenty w celu rejestracji jako osoba bezrobotna oświadczając, że nie uczy się w systemie stacjonarnym. Oświadczenie to złożyła po pouczeniu w trybie art. 233 § 1 Kodeksu karnego oraz po pouczeniu o prawach i obowiązkach związanych z statusem bezrobotnego, w tym o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz o treści art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Strona uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych za okres od 12 listopada 2014r. do 10 maja 2015r. W trakcie posiadania przez stronę statusu osoby bezrobotnej i po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych wyszły na jaw nowe, nieznane okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji dotyczące uzyskania prawa do zasiłku. Ustalono bowiem, że od 1 października 2013r. strona była studentem studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku [...] w Wyższej Szkole Medycznej w S. Postanowieniem z [...] r. organ w trybie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa wznowił postępowanie w sprawie nabycia przez stronę statusu osoby bezrobotnej. Decyzją z [...] r. na podstawie art. 71 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję i odmówił stronie statusu i prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 12 listopada 2014r. w trybie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Działając na skutek odwołania strony organ odwoławczy decyzją z [...] r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta G. zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres 12 listopada 2014r. – 10 maja 2015r. w kwocie [...] zł. Działając na skutek odwołania strony Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z 5 kwietnia 2018r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzje organu odwoławczego oraz decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyroku podkreślono, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 grudnia 2017r. sygn. akt I OSK 1054/17 prawomocnie przesądził, że z uwagi na status studenta studiów stacjonarnych w dniu rejestracji jako osoby bezrobotnej, skarżący nie spełniał warunków do takiej rejestracji. W kwestii obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego wskazano, że status bezrobotnego oraz zasiłek dla bezrobotnych zostały wzruszone w trybie wznowieniowym, a zatem kwestie te winny być oceniane na gruncie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, a nie jak błędnie to uczyniono w trybie art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy. W tym kontekście organ winien ustalić, czy pobrane świadczenie było świadczeniem nienależnym, co wymaga ustaleń opartych o orzecznictwo odnoszące się do tej kwestii. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwołał się do decyzji Komisji Rekrutacyjnej Wyższej Szkoły Medycznej w S. z [...] r. nr [...], z której wynika, że skarżący został przyjęty na pierwszy rok studiów stacjonarnych. Umową o świadczenie usług edukacyjnych z 4 października 2013r. na 3,5 letnich studiach wyższych w formie studiów stacjonarnych strony przyjęły na siebie wynikające z niej obowiązki, a umowa została opatrzona osobistym podpisem skarżącego, podobnie jak wniosek o przyjęcie na studia stacjonarne z 4 października 2013r. Pismem z 24 września 2018r. Rektor Wyższej Szkoły Medycznej w S. poinformował, że studnia na kierunku [...] odbywają się jedynie w formie studiów stacjonarnych. Wobec powyższego organ pierwszej instancji decyzja z [...] r. zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W uzasadnieniu decyzji odwołano się do powyższych ustaleń oraz do oświadczenia skarżącego z 12 listopada 2014r., w którym w punkcie 5 oświadczenia na twierdzenie "uczę się w szkole w systemie stacjonarnym" odpowiedział "nie". Oświadczenie to złożył po pouczeniu o odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 kk za składanie fałszywych zeznań, został tez pouczony o prawach i obowiązkach związanych z uzyskaniem statusu osoby bezrobotnej, o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach określonych w ustawie o promocji zatrudnienia oraz o treści art. 76 tej ustawy. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał na naruszenie przepisów postępowania poprzez brak dążności do rzetelnego załatwienia sprawy, w szczególności w kwestii świadomego wprowadzenia organu w błąd, niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, załatwieniu sprawy w sposób nieodpowiadający prawu i słusznemu interesowi strony, co nie nalazło odzwierciedlenia w treści uzasadnienia decyzji. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Śląski w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję I instancji. W podstawie prawnej powołano art. 76 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Organ odwoławczy uznał, że skoro skarżący pobierał zasiłek w trakcie odbywania studiów stacjonarnych, tj. w okresie, gdy nie spełniał przesłanek do posiadania statusu bezrobotnego, to w świetle art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia świadczenie to zostało pobrane nienależnie i podlega zwrotowi. Zdaniem organu skarżący był prawidłowo poinformowany o prawach i obowiązkach osoby bezrobotnej, a zatem był też świadomy obowiązku zwrotu świadczenia wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a także w przypadku świadomego wprowadzenia organu w błąd. Dla zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia za wystarczające uznał wskazanie w tej decyzji, że skarżący dokonał rejestracji w trakcie pobierania nauki na studiach stacjonarnych. Organ podkreślił, że świadome wprowadzenie w błąd może polegać także na przemilczeniu istotnych dla sprawy okoliczności, a taki skutek przyniosło zachowanie skarżącego w związku z kontynuowaniem nauki od dnia rejestracji w Urzędzie Pracy w ramach studiów stacjonarnych. Kwestie nie spełnienia warunków do rejestracji w charakterze osoby bezrobotnej przesądził ostatecznie NSA w wyroku z 14 grudnia 2017r. sygn. akt I OSK 1054/17. Mimo zapewnienia takiej możliwości skarżący nie brał czynnego udziału w postępowaniu. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący wiedział jaki charakter mają studia, a co za tym idzie wprowadził w błąd organ składając wniosek o zasiłek dla bezrobotnych. Był pouczony o skutkach takiego działania i obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zarzucając naruszenie art. 76 ust. 2 pkt 2, art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 76 ust. 1 ustawy o promocji oraz art. 107 § 3, art. 7-9, art. 77 § 1 i 80 kpa skarżący zasadniczo powtórzył argumentację z odwołania, kwestionując przede wszystkim ustalenie, że kształcił się w systemie studiów stacjonarnych. Natomiast kwestię nienależnego pobrania uznał za niewyjaśnioną przez organy administracyjne. Podkreślił, że ubiegając się o zasiłek został poinformowany w urzędzie, że znaczenie w sprawie mają "studia dzienne", a takiego określenia użyto również po postanowieniu o wznowieniu postępowania w jego sprawie. Takie zachowanie organu uznał za sprzeczne z art. 7-9 Kpa, tym bardziej, że studia odbywały się w soboty i niedzielę. Skarżący był w błędzie co do charakteru swych studiów, na co wskazują skreślenia w podaniu o przyjęcie na studia. Zaprzeczył by świadomie wprowadził organy w błąd, a to wobec niejednoznacznego zakresu pojęć "studia stacjonarne" i "studia dzienne". Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skargi zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydane w sprawie decyzje nie spełniają wymogów legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.). Na wstępie należało podkreślić, że wyroku z 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1054/17, Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie przesądził, że z uwagi na status studenta studiów stacjonarnych w dniu rejestracji jako osoby bezrobotnej, skarżący nie spełniał warunków do takiej rejestracji. Ustalenie to jest wiążące w obecnym postępowaniu sądowym stosownie do art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa). Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie ustalenia uprawnień skarżącego do uzyskania statusu bezrobotnego i pobrania z tego tytułu świadczeń toczyło się w trybie wznowieniowym. W niniejszej sprawie organ orzekał w oparciu o dyspozycje art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Odnosząc się do tej kwestii należało odwołać się do decyzji uznającej skarżącego za osobę bezrobotną i przyznającej mu prawo do zasiłku z tego tytułu od 12 listopada 2014r. do 10 maja 2015r. Skarżący równocześnie z uzyskaniem statusu bezrobotnego został poinformowany o obowiązkach, warunkach zachowania statusu bezrobotnego, odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, złożeniu oświadczenia rejestrowanego, w tym w zakresie nauki w szkole w systemie stacjonarnym (k.2-3,12-14 akt adm.). Skarżący 4 października 2013r. podpisał umowę o świadczenie usług edukacyjnych z Wyższą Szkołą Medyczna w S., gdzie jednoznacznie określono formę studiów jako studia stacjonarne Wobec powyższego w dacie ubiegania się o status osoby bezrobotnej skarżący wiedział jaki jest charakter odbywanej nauki w szkole wyższej na kierunku [...]. Nie można przyjąć, że w czasie rejestracji skarżący był w usprawiedliwionym błędzie co do charakteru swoich studiów, a po uzyskaniu statusu bezrobotnego również nie ujawnił organowi tych informacji (wyrok WSA w Warszawie z 28.02.2018r. sygn. akt II SA/Wa 807/17, wszystkie powołane:orzeczeniansa.gov.pl). . Pojęcia "świadome wprowadzenie w błąd" organu, nie można ograniczać jedynie do tzw. zamiaru bezpośredniego. Hipotezę unormowania art. 76 ust.2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wyczerpują zarówno działania podejmowane z zamiarem bezpośredniego wprowadzenia organu w błąd, jak i działania realizowane z zamiarem pośrednim, który przejawia się w tym, że działający nie ma bezpośredniego zamiaru wprowadzenia organu w błąd co do danej okoliczności, ale według wszelkiego prawdopodobieństwa mógł się spodziewać, że skutek taki nastąpi (wyrok WSA w Łodzi z 8.02.2018 r. sygn. akt III SA/Łd 1116/17). Dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie wskazanych w art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przesłanek tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym (wyrok WSA we Wrocławiu z 15.12.2017r. sygn. akt IV SA/Wr 610/17). W rozpoznawanej sprawie wszystkie wyżej wskazane przesłanki zostały spełnione, a w konsekwencji stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji zasługiwało na aprobatę. W toku postępowania ponownie przeprowadzonego uzupełniono materiał dowodowy w kierunku ustalenia czy skarżący był wystarczająco pouczony co do znaczenia złożonych przez niego oświadczeń i konsekwencji podania nieprawdziwych lub zatajenia faktów istotnych dla uzyskania przez niego statusu osoby bezrobotnej i świadczeń z tym związanych. Treść zgromadzonych dokumentów związanych z podjęciem przez skarżącego studiów nie budzi wątpliwości, co do ich stacjonarnego charakteru (art. 76 kpa). Nie zasługiwały na uwzględnienie wywody zawarte w skardze, a odnoszące się do w ocenie skarżącego, niejasnych pojęć "studia stacjonarne", "studia dzienne" oraz okoliczności, że odbywały się one w określonym reżimie czasowym skoro ich charakter wynikał jednoznacznie z opisanych powyżej dokumentów. Wobec powyższego za nieuprawniony należało uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania. Organ wydając decyzje opierał się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym (art. 7, art. 77 kpa), dokonując jego oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa). Wszystkie te okoliczności znalazły swe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które zostało sporządzone zgodnie z zasadami płynącymi z art. 107 § 3 kpa. Skarżący odwoływał się w skardze (k.3) do treści art. 54 ust. 4 ustawy z 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz.U.2019.576 t.j.), który brzmi, że studia, o których mowa w art. 52 ust. 3 pkt 1 i art. 53 ust. 3 pkt 1 i 2, nie mogą być prowadzone w formie niestacjonarnej. Z treści powołanego przepisu wynika, że studia w szkołach [...] odbywają się w trybie stacjonarnym, co zresztą znalazło potwierdzenie w dokumentacji nadesłanej przez Wyższą Szkołę Medyczna w S., a stanowisko strony skarżącej jest niezasadne. Ustawa z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1668) w art. 63 definiuje formy studiów wskazując, że studia stacjonarne to te, w ramach których co najmniej połowa punktów ECTS objętych programem studiów jest uzyskiwana w ramach zajęć z bezpośrednim udziałem nauczycieli akademickich lub innych osób prowadzących zajęcia i studentów, zaś studia niestacjonarne to wskazane w uchwale senatu, w ramach których mniej niż połowa punktów ECTS objętych programem studiów może być uzyskiwana z bezpośrednim udziałem nauczycieli akademickich lub innych osób prowadzących zajęcia i studentów. Ustawa ta nie posługuje się określeniem "studia dzienne", które to określenie nie jest stosowane w obecnie obowiązującym porządku prawnym, a ma jedynie walor historyczny. Tym samym zarzut naruszenia wytycznych do projektów realizowanych ze środków Unii Europejskiej (k.4 skargi) jest niezasadny. Orzecznictwo sądów administracyjnych, do którego odwołuje się skarżący w znaczącej części nie ma w sprawie zastosowania, odnosi się do innych kwestii niż objęte decyzją np. wyrok NSA z 6 października 2015r. sygn. akt I OSK 555/14. Biorąc powyższe pod uwagę skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a.