III SA/Gl 474/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. (S.) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, synem (lat [...]) oraz córką (lat [...]). Wszyscy zamieszkują w domu o powierzchni [...] m2, którego wartość oszacowana została na 600.000,00 zł. Ich źródłem utrzymania jest prowadzone gospodarstwo rolne o pow. [...] ha. Z tego tytułu uzyskują dochód wynoszący ok. 4.000,00 zł miesięcznie. Dodatkowo na drugie dziecko przyznano im świadczenie wychowawcze w kwocie 500,00 zł. Powyższe wraz z dopłatami do gruntów rolnych rzędu 150.000,00 zł i dochodami z plonów w wysokości ok. 50.000,00 zł przeznaczają na utrzymanie domu i gospodarstwa. Ponoszone wydatki obejmują bowiem: raty za samochód (2.500,00 zł), spłaty kredytu hipotecznego (1.100,00 zł) i pożyczki obrotowej (2.000,00 zł), opłaty za media czyli: gaz, wodę, telefon, energię elektryczną (1.050,00 zł), ubezpieczenie (200,00 zł), paliwo (ok. 5.000,00 zł), czynsz dzierżawny (20.000,00 zł rocznie), podatki rolne (ok. 10.000,00 zł), czy opał (ok. 800,00 zł). Natomiast na wyżywienie i ubranie przeznaczają ok. 2.200,00 zł miesięcznie. Tymczasem jako składniki posiadanego majątku wymieniono: samochód marki [...] o wartości 60.000,00 zł oraz samochód marki [...] o wartości 20.000,00 zł. Ponadto wskazano, iż skarżący dysponuje maszynami wykorzystywanymi w rolnictwie to jest: ciągnikami w ilości [...] sztuk (o wartości 180.000,00 zł i 100.000,00 zł), kosiarką (o wartości 20.000,00 zł), siewnikiem zbożowym (o wartości 30.000,00 zł), przyczepą (o wartości 30.000,00 zł) oraz pługiem (o wartości 15.000,00 zł). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest niewątpliwie postanowienie z dnia 14 listopada 2017 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu. Dlatego też w pierwszej kolejności należało ocenić, czy sytuacja strony skarżącej w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku uległa zmianie (czyli pogorszeniu) w takim stopniu, że uzasadnione jest zastosowanie przewidzianej w art. 165 ustawy p.p.s.a. regulacji prawnej. Dokonując takiej analizy rozpoznający wniosek doszedł do przekonania, że przedstawione w nadesłanym formularzu – druk PPF - informacje nie pozwalają przychylić się do zgłoszonego żądania, choć sytuacja wnioskodawcy w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległa zmianie, gdyż aktualnie skarżący żadnych oszczędności nie posiada. Co więcej jego dochody z gospodarstwa zmniejszyły się z kwoty 7.000,00 zł do kwoty 4.000,00 zł, jako że inwentarza żywego na stanie gospodarstwa już nie wykazał. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Należy bowiem zauważyć, że w chwili obecnej skarżący uzyskuje świadczenie wychowawcze na drugie dziecko rzędu 500,00 zł, którego poprzednio nie deklarował. Co więcej jego majątek w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległ zmianie, gdyż poza samochodem marki [...] o wartości 20.000,00 zł, skarżący posiada jeszcze inny samochód marki [...], którego wartość oszacował na 60.000,00 zł. Podobnie wśród wydatków zadeklarował spłatę pożyczki obrotowej, której poprzednio nie wykazywał, co oznacza, że posiada zdolność kredytową. Jest przecież właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, którego wartość oszacował na 250.000,00 zł. Ponadto dysponuje maszynami wykorzystywanymi w rolnictwie to jest: ciągnikami w ilości [...] sztuk (o wartości 180.000,00 zł i 100.000,00 zł), kosiarką (o wartości 20.000,00 zł), siewnikiem zbożowym (o wartości 30.000,00 zł), przyczepą (o wartości 30.000,00 zł) oraz pługiem (o wartości 15.000,00 zł). Wprawdzie uzyskiwane dochody z gospodarstwa uległy w ostatnim czasie zmniejszeniu, niemniej jednak należy zauważyć, że dochody z plonów zadeklarowane zostały na poziomie ok. 50.000,00 zł. Dodatkowo wskazano na otrzymywane dopłaty rzędu 150.000,00 zł. W tej sytuacji nie sposób było uznać jakoby skarżący kwalifikował się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach niniejszego postępowania, bądź ustanowienia we własnym zakresie fachowego pełnomocnika, celem sporządzenia skargi kasacyjnej od zapadłego w dniu 4 lipca 2018 r. wyroku oddalającego skargę. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.