III SA/Gl 485/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 20 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący we wniosku prawidłowo sporządzonym na urzędowym formularzu wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż nie posiada środków finansowych na ich pokrycie, na dowód czego dołączył korespondencję w sprawie umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (składa się ona ze sporządzonych przez pełnomocnika skarżącego wniosku o to umorzenie oraz pisma opatrzonego datą [...] r.) Z wniosku tego wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i [...][...] dzieci. Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie odpisów lub kserokopii dokumentów pozwalających na ustalenie tytułu prawnego do nieruchomości przy ul. [...] w J. w postaci aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp. Dodatkowo skarżący został wezwany o nadesłanie dokumentów, które określałyby orientacyjne miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania oraz o wskazanie źródeł dochodu, z którego te wydatki są finansowane, a także o oświadczenie, czy skarżący korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej (referendarz w wezwaniu wskazał, że w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy przedłożyć odpisy lub kserokopie decyzji wydanych w tym przedmiocie), a także o zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy które potwierdzałoby, iż skarżący i jego małżonka są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, dla których brak jest ofert zatrudnienia. Ponadto o przedłożenie odpisu lub kserokopii zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie dwa lata kalendarzowe lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w tych latach dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń. W wykonaniu tego wezwania pełnomocnik skarżącego nadesłał oświadczenie skarżącego (według niego skarżący od [...] r. nie ma pracy i nie uzyskuje żadnych dochodów, funkcjonując jedynie dzięki pomocy rodzinie, a opłaty związane z utrzymaniem mieszkania ponosi małżonka, z którą pozostaje on w rozdzielności majątkowej) i jego rodziców, że wspierają oni rodzinę skarżącego materialnie. Dodatkowo nadesłał odpisy: dowodu osobistego skarżącego (według dokumentów skarżący nie ma miejsca zameldowania), zawiadomienia dotyczącego zmiany treści księgi wieczystej (według niego właścicielką nieruchomości położonej w J. jest małżonka skarżącego). Ponadto nadesłano inne dokumenty, między innymi zeznanie podatkowe małżonki, w którym za [...] rok wykazała stratę. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2007 roku referendarz sądowy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący skutecznie wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego ponownie podkreślił trudną sytuacje finansowa skarżącego. W dniu [...] roku pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni danych wskazanych we wniosku o prawo pomocy przez przedłożenie zaświadczenia z właściwego dla skarżącego urzędu skarbowego o osiągniętych dochodach skarżącego lub ich braku za lata [...] i [...], odpisu decyzji powiatowego urzędu pracy pozbawiającej skarżącego statusu osoby bezrobotnej, odpisu z ewidencji działalności gospodarczej dotyczącej charakteru i rodzaju działalności prowadzonej przez małżonkę skarżącego oraz o przedstawienie deklaracji VAT-[...] małżonki skarżącego za okres [...]. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Sądu o przedłużenie terminu do złożenia tych dokumentów ze względów proceduralnych, bowiem skarżący nie był w stanie zgromadzić dokumentów w terminie wymaganym przez Sąd. Zarządzeniem z dnia [...] roku Sąd poinformował pełnomocnika skarżącego o przedłużeniu terminu do dnia [...] roku. Pełnomocnik skarżącego odebrał przedmiotowe pismo dopiero [...] roku. W odpowiedzi na to pismo pełnomocnik nadesłał jedynie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] roku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. przewiduje, prawo pomocy, które może być przyznane stronie na jej wniosek. Według art. 245 § 3 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dalej wskazać należy, iż w świetle art. 260 powołanej ustawy na skutek wniesienia sprzeciwu nie podlegającego odrzuceniu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąc przedmiotem jego rozstrzygnięcia jest rozpatrywana przez sąd. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a wypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252). Skarżący złożył takie oświadczenie, jednakże Sąd uznał to oświadczenie za niedostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący nie wykazał, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na ich poniesienie. W szczególności, skarżący nie uzupełnił danych wniosku w zakresie dotyczącym uzyskiwanych przez niego dochodów, czy też ich braku. Nie nadesłał odpisów zeznań podatkowych, jak również żądanych zaświadczeń organu podatkowego. Ponadto skarżący nie wykazał, iż jest osobą bezrobotną pozbawioną prawa do zasiłku. A na dowód, iż skarżący nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych nadesłał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku do jego osoby. W konsekwencji skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, a także nie dostarczając dowodów, pozwalających zweryfikować oświadczenia, na których w głównej mierze jego wniosek się opiera. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, z którego wynika, że przyznanie stronie zwolnienia od kosztów sądowych, uzależnione jest od wykazania, że jej efektywne aktywa nie wystarczają na pokrycie tych kosztów. Trzeba zatem stwierdzić, iż strona skarżąca nie wykazała, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem, iż nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych w wysokości [...]. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 221, poz. 2193), dostępność do sądu doznaje pewnych obiektywnie uzasadnionych ograniczeń poprzez ustanowienie wysokości wpisu w zależności od kategorii spraw. Ustawodawca uwzględnił w tym wypadku, tak konstytucyjną zasadę dostępu do sądu, wynikająca obecnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jak i zasadę wynikająca z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 248 z późn. zm.), nie można bowiem mówić o kosztowności wymiaru sprawiedliwości i stawianiu obywatelowi nadmiernych wymogów sprostowania niezbędnym kosztom postępowania w sytuacji, kiedy ustalona kwota wpisu uwzględnia regułę konwencyjną stanowiącą o tym, że co do zasady, państwo nie ma obowiązku zapewnienia bezpłatnej pomocy prawnej. Przy wysokości wpisu uwzględniono również całość postępowania wchodzącego w tym wypadku w grę. Mając powyższe na uwadze, zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.