III SA/Gl 488/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska - Kyć po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści wniesionej do tut. Sądu skargi Spółka "A" z siedzibą w C. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. Wniosek ten powtórzyła następnie na urzędowym formularzu (druk PPPr), czyniąc tym samym zadość wezwaniu z dnia 2 kwietnia 2010 r. W uzasadnieniu powyższego podała, iż działalność Spółki obejmuje wynajem sprzętu budowlanego i burzącego z obsługą operatorską. Wprawdzie jej kapitał zakładowy wynosi [...]zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł, niemniej jednak w 2009 r. poniosła stratę rzędu [...]zł. Dodatkowo jej konta bankowe w wyniku podejmowanych przez organy egzekucyjne działań zostały zablokowane. Skarżąca posiada bowiem zaległości z tytułu podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ma trudności z wypłatą wynagrodzeń pracowniczych, zwłaszcza że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu na bieżącą działalność. Podobnie pozyskanie środków z wyprzedaży majątku jest utrudnione, jako że do dyspozycji skarżącej pozostał wyłącznie sprzęt trudno zbywalny. Okoliczność ta sprawia, iż dalsze funkcjonowanie Spółki w obrocie gospodarczym jest zagrożone. Dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może przyczynić się do jej upadłości. Pismem z dnia 22 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za 2009 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; ewidencji środków trwałych, a także deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz raportów kasowych z tego okresu. Poza tym zobowiązano skarżącą do udokumentowania przywołanego we wniosku faktu, iż posiadane przez Spółkę rachunki bankowe zostały zajęte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz że zajęcia te są nadal aktualne, a także do przedłożenia wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe CIT-8 za 2009 r., w którym zadeklarowano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania wielkości [...] zł oraz stratę rzędu [...] zł, a także deklaracje VAT-7 z okresu ostatnich trzech miesięcy, gdzie w podstawie opodatkowania wykazano następujące kwoty: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Ponadto w piśmie procesowym z dnia [...] r. strona wyjaśniła, iż pozostałe dokumenty z uwagi na nieobecność głównej księgowej zostaną przedłożone w terminie późniejszym. Wniosek o przedłużenie terminu sądowego - jak wynika z akt sprawy - został w rozpoznawanej sprawie uwzględniony (vide: zarządzenie z dnia 24 maja 2010 r.). Z uwagi jednak na to, że stosowne dokumenty – mimo zapewnień strony - nie zostały nadesłane, postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy (vide: pouczenie zawarte na str. 2 wezwania z dnia 22 kwietnia 2010 r.). Od tego postanowienia Spółka "A" z siedzibą w C. wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazała, iż jej sytuacja finansowa nie została w sposób kompleksowy przeanalizowana. Przed tut. Sądem toczy się bowiem kilkanaście spraw z jej udziałem, a łączna kwota wpisów do których uiszczenia zostanie zobowiązana wynosić będzie [...]zł. Ponieważ poniesienie takiej kwoty w sposób jednorazowy w ciągu zaledwie kilku dni przekracza jej możliwości finansowe w konsekwencji powyższego odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowić będzie o zamknięciu jej prawa do Sądu. Tym bardziej, że Spółka ma poważne problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań, na dowód czego do akt sprawy przedłożyła tytuły wykonawcze wystawione przez Prezydenta Miasta C. i ZUS oraz pisma w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego skierowanego tak do nieruchomości skarżącej jak i jej rachunków bankowych (vide: pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.). Ponadto wyjaśniła, iż nie była w stanie przedłożyć w terminie wskazanym żądanej przez Sąd dokumentacji finansowej, jako że nie może znaleźć osoby, która podjęłaby się prowadzenia obsługi księgowej za kwotę możliwą do zapłaty przez Spółkę. Co więcej okoliczność, iż nie została uprzedzona o prawnych konsekwencjach niezastosowania się do wezwania w jej ocenie przemawia za uwzględnieniem złożonego wniosku. Dodatkowo podniesiono, iż w obecnych realiach gospodarczych skarżąca stara się w miarę możliwości zapewnić ciągłość zatrudnienia oraz zabezpieczyć stosowne środki na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników oraz dostawców. Tym samym w jej ocenie niezrozumiałe jest stwierdzenie jakoby udzielenie jej prawa pomocy było niesłuszne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 ustawy, to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 ustawy). Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy, uzależnione jest od wykazania, że strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych w treści wniosku oświadczeń. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią obowiązku zarówno na etapie przed wydaniem postanowienia przez referendarza sądowego, jak również nie załączyła odpowiednich dokumentów do sprzeciwu od tego postanowienia. Dotyczy to w szczególności bilansu w oparciu o który wypełniona została rubryka nr 7 i 8 formularza, raportów kasowych oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W tej sytuacji Sąd nie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Nie można przecież obciążać budżetu państwa kosztami sądowymi Spółki z o.o., która mimo prowadzonego przeciwko niej postępowania egzekucyjnego z nieruchomości nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (vide: przychód za 2009 r. wynoszący [...]zł), a nadto posiada środki trwałe, których wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu zarówno w tej jak i w innych równolegle prowadzonych sprawach. Konstatacji tej nie mogą zmienić przedłożone do akt zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Przy tego rodzaju egzekucji strona zostaje bowiem jedynie ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. To oznacza, iż rachunek pozostaje otwarty, a jego właściciel może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Dopóki zatem skarżąca Spółka nie wykaże braku dostępnych środków na kontach jej wniosek nie odniesie zamierzonego skutku. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy bowiem wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, zatem i z tego powodu podnoszone w tym zakresie argumenty uznano za bezprzedmiotowe. Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Prezesa Zarządu Spółki. Stosownie bowiem do treści art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie określone dokumenty źródłowe, których przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie dokumenty takie nie zostały w pełni przedłożone, mimo wcześniejszych zapewnień strony w tym zakresie (vide: pismo z dnia 12 maja 2010 r.), tym samym kolejne argumenty wskazujące na problemy kadrowe związane z zatrudnieniem osoby do prowadzenia obsługi księgowej nie mogły być uznane za wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku. Co więcej wzmacniają one wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń. Podobne zastrzeżenia Sądu budzi twierdzenie strony jakoby rachunek bankowy Spółki prowadzony w "B" S.A. wykazywał wartości zerowe. Z przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych wynika bowiem, iż postępowanie egzekucyjne odnosi się wyłącznie do konta w "C" S.A., którego de facto w treści urzędowego formularza (druk PPPr) strona nie wykazała. W tej sytuacji przyjąć należało, iż dopóki skarżąca Spółka nie przedłoży pełnej dokumentacji finansowej Sąd nie będzie w sposób jednoznaczny ocenić czy zawarte we wniosku oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, a konsekwencji czy skarżąca zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Tym bardziej, że na wynik gospodarczy Spółki z o.o. wpływa zarówno stan aktywów i pasywów na dzień kończący bieżący i poprzedni rok obrotowy jak również stan zatrudnienia, wysokość wynagrodzeń, osiągnięty przychód oraz celowość ponoszonych kosztów jego uzyskania. Przeanalizowanie wszystkich tych składników umożliwia bowiem Sądowi uzyskanie pewności co do rzeczywistych możliwości finansowych Spółki, która choć wykazuje straty z tytułu prowadzonej działalności to jednak obraca środkami znacznych rozmiarów (vide: deklaracje VAT gdzie w miesiącu styczniu, lutym i marcu 2010 r. podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: [...]zł, [...]zł i [...]zł). Dopóki zatem strona nie wywiąże się w pełni z nałożonego na nią w wezwaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. obowiązku trafne i uzasadnione będzie stwierdzenie, iż nie wykazała jakoby przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jej przypadku wystąpiła. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.