III SA/Gl 50/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w kwocie 47.898 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie dysponuje tak ogromną kwotą. Jego jedyny dochód miesięczny, to wynagrodzenie za pracę. Do wniosku skarżący dołączył cztery deklaracje PIT-37 (za lata: 2013, 2012, 2011, 2010). Aktualny dochód skarżącego zamyka się w kwocie 1.246,16 zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą samotną i rozwiedzioną. Z oświadczenia skarżącego o majątku wynika, że strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca nadesłał: opinie bankowe z Banku "A"; odpis wyroku rozwodowego z dnia [...] r., sygn. akt: [...]; odpis umowy o pracę skarżącego i zaświadczenie pracodawcy o zarobkach; postanowienia o wpisaniu strony do KRS – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych (z dnia: [...] r. i z dnia [...] i [...] r.). Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r., skarżący oświadczył, że nie posiada lokat bankowych, akcji, obligacji, nie posiada również samochodu, nieruchomości, ani kosztowności. Wnioskodawca oświadczył, że mieszka w K., w budynku położonym przy ul. [...]. W budynku tym zameldowany jest od 27 lat łącznie z rodziną państwa S. (E., L. i T.). Jednak od 27 lat rodzina ta nie przebywa w tym mieszkaniu, a miejsce ich pobytu nie jest skarżącemu znane. W budynku tym mieszkają również: A. S. – S. (była żona skarżącego); M. S., M. S. i K. S. – osoby te, wg oświadczenia strony, nie prowadzą z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie jego wniosku. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Tymczasem z jego oświadczenia zawartego w piśmie z dnia [...] r. wynika, że w budynku położonym przy ul. [...] w K. oprócz niego, mieszka jego była żona A. S. – S. oraz M. S. i M. S. – nie prowadzą z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa. Parter budynku zajmuje K. S.. Z tego oświadczenia wynika, że pod adresem zamieszkania wnioskodawcy, zamieszkują również jeszcze cztery inne osoby. Wśród tych osób znajduje się była żona skarżącego oraz dwie osoby, noszące to samo nazwisko, co wnioskodawca (M. S. i K. S.). Strona oświadcza jednak, że z tymi osobami nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Na jedyny dochód skarżącego składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, wynoszące obecnie około 1.200 zł. Kwota ta przeznaczana jest na utrzymanie (zakup żywności, pokrycie bieżących wydatków, udział w kosztach utrzymania domu) i na zakup leków. Jednocześnie konto bankowe prowadzone przez skarżącego w Banku "A" zablokowane jest na kwotę [...] zł. Faktem jest, że kwota 47.898 zł, do uiszczenia której wnioskodawca został wezwany tytułem uzupełnienia uiszczonego częściowo wpisu sądowego od skargi (wcześniej bowiem uiściła strona na wezwanie część wpisu w kwocie 193 zł) jest znaczną kwotą. Skarżący z pewnością nie będzie w stanie uiścić takiej kwoty bez istotnego i znacznego uszczerbku dla utrzymania swojej osoby. Należy mieć jednak na uwadze to, że skarżący nie zdołał w sposób całkowicie jasny wykazać tego, że rzeczywiście prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W ocenie rozpoznającego wniosek, jest on jednak w stanie uiścić opłatę sądową w wysokości 100 zł. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić go na uszczerbek w utrzymaniu. Jest to kwota nieporównywalnie mniejsza od tej kwoty, którą wnioskodawca musiałby uiścić, gdyby odmówiono mu przyznania prawa pomocy w całości. Na marginesie należy zaznaczyć, że postanowienie o zwolnieniu od kosztów sądowych (jak również postanowienie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych) obowiązuje od momentu jego uprawomocnienia na przyszłość. Nie działa ono wstecz. W tej sytuacji w mocy pozostaje uiszczenie przez wnioskodawcę kwoty 193 zł, dokonane w dniu [...] r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.