III SA/Gl 50/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A S.A. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. Pismem z dnia 12 grudnia 2016 r. A S.A. w C. (zwana dalej A S.A. lub Spółką) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, A S.A. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku Spółka podniosła, że nie posiada żadnych środków finansowych zarówno w gotówce jak i na rachunkach bankowych. Te bowiem na skutek wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. tytułów wykonawczych zostały zajęte. Wyjaśniła, iż wprawdzie kapitał Spółki wynosi 100.000,00 zł, niemniej jednak w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 60.919,16 zł a w 2015 r. strata wyniosła 1.026.361,62 zł. Dodatkowo wskazała, że ujawniona w bilansie wartość środka trwałego 72.441,71 zł stanowi "modernizacja biura" w związku z czym nie ma możliwości jego zbycia, celem pozyskania środków finansowych. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono nieuwierzytelnione kserokopie następujących dokumentów: zawiadomienia Naczelnika Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]r. o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego Spółki wraz z odpisami zarządzeń stosowanych przy zabezpieczeniu należności pieniężnych, zestawienia operacji w rachunku bieżącym, którego saldo na dzień 31 stycznia 2017 r. wynosiło (-) 947,25 zł, zeznania podatkowe CIT-8 Spółki za 2015 r. wraz ze sporządzonym za ten okres bilansem, raportem kasowym z 31 grudnia 2016 r. , którego saldo końcowe wynosiło 138,35 zł oraz zerowymi deklaracjami VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc wynosiła 20.532,00 zł. Dane podane przez Spółkę były niewystarczające i w związku z tym referendarz sądowy wezwał ją do uwierzytelnienia dołączonych do wniosku dokumentów w postaci bilansu za 2016 r., a ponadto o nadesłanie rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych oraz informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego Spółki za 2015 r., rachunków zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych za 2016 r., które do wniosku nie zostały dołączone. Podobnie jak zeznanie podatkowe za 2016 r., ewidencja środków trwałych, raport kasowy i deklaracja VAT-7 za styczeń 2017 r. Wezwanie to nie zostało przez Spółkę odebrane, a przesyłkę zwrócono do Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Postanowieniem z 22 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że z uwagi na niewykonanie wezwania oraz niekompletny materiał źródłowy wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W zakreślonym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw, dołączając do niego szereg dokumentów źródłowych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Przede wszystkim wskazać należy, że zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Tym samym prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). W niniejszej sprawie A S.A zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa Spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zauważyć, że wskazana przez stronę jako zarzut, poniesiona w 2015 r. strata rzędu 1.026.361,62 zł, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Strata ta, jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów wynoszących 1.055.878,53 nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie 810.662,41 zł, a zatem dla celów podatkowych została zaksięgowana jako kwota 245.216,12 zł. Jednocześnie podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wykazanie straty w bilansie nie przesądza o zaistnieniu przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 105/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo dokonując analizy bilansu za rok 2016 r., nadesłanego wraz z sprzeciwem zauważyć należy, Spółka w porównaniu z rokiem 2015 r. odnotowała znacznie mniejszą stratę finansową (- 1 026 361,62 zł w 2015 r., -60 919,16 zł w roku 2016 r.). Jednocześnie o 786.069,46 zł zmniejszyła się kwota zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż pomimo deklarowanych problemów finansowych kapitał zapasowy Spółki w 2016 r. został podwyższony o 200.000 zł (z kwoty 845.576,19 zł do 1.045.576,19 zł). Ponadto z bilansu wynika również, że skarżąca Spółka posiada znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych, które wynoszą 4.031.834,64 zł, rezerwy na zobowiązania 739.489 zł. Oznacza to, że Spółka powinna uzyskiwać od swoich dłużników wymagalne wierzytelności, co w efekcie zapewni jej możliwość wygenerowania kwoty wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie. Zaakcentować jednocześnie należy, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (por. postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika z tego, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku strony skarżącej, gdzie kontrolę podatkową wszczęto 18 czerwca 2012 r. Tym bardziej, że Spółka prowadząc działalność w 2014 r., wypracowała przychód w kwocie 130.290.900,11 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), jak również w 2015 r., jej przychód, przy niezmienionym kapitale zapasowym, wyniósł 810.662,41 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), a dokonywane wydatki przy ograniczonej działalności handlowej i usługowej kształtowały się na poziomie 1.055.878,53 zł. W związku z powyższym na uwzględnienie nie zasługują zawarte w sprzeciwie zarzuty dotyczące zarządzenia zabezpieczenia lub zajęcia wierzytelności. Dotyczą one należności powstałych w 2012 i 2013 r., kiedy to Spółka posiadała środki, które mogła zabezpieczyć na ewentualne zobowiązania lub dochodzenie roszczeń na drodze sądowej, a nadto zajęcia wierzytelności dokonano na kwotę 769.564, 71 zł (pismo Izby Celnej w K. z dnia 8 września 2016 r.), podczas gdy tylko należności krótkoterminowe Spółki wynoszą 4.031.834,64 zł. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, że A S.A choć w ograniczonym zakresie, to jednak nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała bowiem, aby toczyło się w stosunku do niej postępowanie upadłościowe lub by była postawiona w stan likwidacji. W takiej sytuacji skarżąca będąca spółką akcyjną ma obowiązek podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (por. postanowienie NSA z 14 października 2015 r., sygn. akt II GZ 559/15). Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy należy stwierdzić, że Spółka mimo braku przychodu oraz deklarowanych trudności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być traktowana jako podmiot, który nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.