III SA/Gl 507/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego (kary porządkowej w związku z bezzasadną odmową udziału w czynności przedstawienia odpowiednich dokumentów pomimo prawidłowo doręczonych wezwań organu podatkowego) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego z urzędu postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie zainicjowanym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Postanowienie to stało się prawomocne. Wyrokiem z dnia 3 września 2013 r. tutejszy Sąd oddalił skargę M.W. na cytowane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K.. W terminie ustawowym do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący złożył na urzędowym druku formularza PPF wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego (w uzasadnieniu zaznaczył, że żąda alternatywnie radcy prawnego lub doradcy podatkowego). Wezwaniem z dnia 20 listopada 2013 r., referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów i materiałów źródłowych. Wezwanie to pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 13 grudnia 2013 r.: umorzył postępowanie w przedmiocie żądania zwolnienia od kosztów oraz oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Odnośnie umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy powołał się na regulację zawartą w art. 239 pkt 4 ustawy P.p.s.a., stwierdzając, że skarżący korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych, a zwolnienie to obejmuje całe postępowanie sądowoadministracyjne. Kolejny wniosek w tym samym zakresie jest więc bezprzedmiotowy. Odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego została natomiast uzasadniona tym, że wnioskodawca w żaden sposób nie poparł stosowną dokumentacja swojej aktualnej sytuacji majątkowej, wszak jego pierwotny wniosek został uwzględniony postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r., a jego sytuacja majątkowa mogła przecież ulec zmianie. Okoliczność tę należało wykazać, a wnioskodawca tego w ogóle nie uczynił. Od postanowienia tego w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu stwierdził, że zarzuca postanowieniu referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2013 r. brak konsekwencji w stosunku do wcześniejszego postanowienia i krzywdzące oraz bezzasadne odrzucenie wniosku o pomoc prawną. Sprzeczne z wcześniejszym postanowieniem jest, zarówno umorzenie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i oddalenie wniosku o ustanowienie radcy prawnego. W ocenie skarżącego, oba rozstrzygnięcia wskazują na sprzeczność podmiotu rozpoznającego oba wnioski. Zdaniem wnioskodawcy, jeżeli postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. uwzględniono jego wniosek, to brak podstaw do tego, aby nie uwzględniać jego kolejnego wniosku w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2013 r. Tym bardziej, że strona oświadczyła przecież w uzasadnieniu ostatniego wniosku, że jej sytuacja materialna od maja 2013 r. nie zmieniła się. W tej sytuacji strona nie rozumie, dlaczego została po raz kolejny wezwana do wykazywania swojego aktualnego stanu majątkowego (z grudnia 2013 r.), skoro oświadczyła, że jej sytuacja w stosunku do maja 2013 r. nie uległa jakiejkolwiek zmianie. Do sprzeciwu, wnioskodawca dołączył jedynie kserokopie: pouczenia zawartego w piśmie przewodnim do doręczenia odpisu wyroku (pierwsza strona) oraz uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2013 r. (strony: druga i trzecia). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że niezależnie od sformułowania żądania przez wnioskodawcę, wniosek jego w istocie stanowi wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tak bowiem należy traktować żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w sytuacji, w której strona korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz jednocześnie ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W pierwszej kolejności należy odnieść się do żądania skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych. Należy powtórzyć argumentację zawartą w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2013 r. W tej sprawie znajduje zastosowanie art. 239 pkt 4 P.p.s.a., który stanowi, że strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym prawomocnym postanowieniem o przyznaniu tego prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 maja 2013 r., przyznano już skarżącemu zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to uprawomocniło się. Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zostało przyznane stronie w całym postępowaniu – na wszystkich jego etapach. Skarżący nie będzie więc ponosił już od tego momentu żadnych kosztów sądowych. Tak więc kolejny wniosek złożony w tym samym zakresie był bezprzedmiotowy, strona żądała bowiem tego, co już jej prawomocnie przyznano. Z tego powodu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. Odnośnie natomiast wniosku M.W. w zakresie ustanowienia fachowego, profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu, należy stwierdzić, że to żądanie podlegało rozpoznaniu na zasadach ogólnych. Wnioskodawca miał obowiązek wykazania zasadności swojego żądania oraz uprawdopodobnienia i uzupełnienia danych złożonych na formularzu urzędowego druku PPF. W uzasadnieniu swojego wniosku, strona ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że jej sytuacja materialna od czasu, gdy składała taki sam wniosek do WSA w Gliwicach nie zmieniła się. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza tymczasem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Z tego to powodu, referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę pismem z dnia 20 listopada 2013 r. do uzupełnienia danych zawartych w kolejnym wniosku skarżącego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej, obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Wezwanie to pozostało jednak bez żadnej odpowiedzi. Wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych o które był wzywany. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, że nie rozumie, dlaczego został po raz kolejny wezwany do wykazywania swojego aktualnego stanu majątkowego (z grudnia 2013 r.), skoro oświadczył przecież, że jego sytuacja w stosunku do maja 2013 r. nie uległa jakiejkolwiek zmianie. Należy jednak stwierdzić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy badać, czy w danej sprawie są spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w aspekcie całokształtu obecnej, aktualnej sytuacji majątkowej i kondycji finansowej wnioskodawcy. Faktem jest, że pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, został uwzględniony postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. Podstawą rozstrzygnięcia w tym postanowieniu było rozpoznanie wniosku po przeprowadzeniu analizy wykazanego przez stronę stanu majątkowego, aktualnego na maj 2013 r. Składając jednak kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (de facto w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu), skarżący miał obowiązek wykazać swój aktualny stan majątkowy (na grudzień 2013 r.). Jego oświadczenie, zawarte w uzasadnieniu wniosku, zgodnie z którym, jego sytuacja materialna nie uległa żadnej zmianie w stosunku do stanu z maja 2013 r., powinna być wykazana poprzez nadesłanie odpowiednich dokumentów. Sytuacja materialna skarżącego w grudniu 2013 r., mogła bowiem zmienić się w stosunku do jego stanu majątkowego z maja 2013 r. Kondycja finansowa mogła się mianowicie zarówno polepszyć, jak i pogorszyć. Nie sposób wykluczyć, że, praktycznie, nie uległa zmianie – jak twierdzi wnioskodawca. Fakt ten jednak powinien być przez wnioskodawcę wykazany. W wezwaniu referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2013 r., wezwano wnioskodawcę, między innymi, do nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, do przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie z tytułu utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, wykazania tego, czy nadal jego świadczenie rentowe jest obciążone zajęciem egzekucyjnym oraz do nadesłania stosownego oświadczenia złożonego przez jego rodziców w przedmiocie zakresu i wysokości udzielanej przez ich pomocy. W ponad półrocznym okresie (od czerwca 2013 r. do grudnia 2013 r.) pewne elementy stanu majątkowego skarżącego mogły przecież ulec zmianie. Przykładowo, zmianie mógł ulec: stan konta na rachunkach bankowych skarżącego i jego żony, zakres i wysokość pomocy udzielanej przez jego rodziców, jak również koszty utrzymania mieszkania (np. opłaty za media). Skarżący tymczasem w ogóle, w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2013 r. Strona nie tylko nie nadesłała żadnych dokumentów o które była wezwana, lecz nie złożyła nawet żadnych oświadczeń, w których określiłaby chociażby tylko szacunkowo koszty swojego utrzymania i ponoszone wydatki. Wnioskodawca ograniczył się jedynie do syntetycznego oświadczenia, że jego sytuacja materialna nie uległa żadnej zmianie. Oświadczenie takie nie było jednak wystarczającego do merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy. W efekcie, żądanie skarżącego nie mogło zostać uwzględnione i odmówiono mu ustanowienia radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2013 r. zostały w sposób jasny i wyraźny przedstawione stronie motywy takiego rozstrzygnięcia. Tymczasem, wnioskodawca ograniczył się tylko do wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, nie dołączając do niego w dalszym ciągu żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych. W konsekwencji, należy stwierdzić, że strona nadal nie wykazała swojej aktualnej kondycji finansowej, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego i merytorycznego rozpoznania jego wniosku. W tej sytuacji brak było podstaw do zbadania, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Takie stanowisko wnioskodawcy skutkuje odmową uwzględnia wniosku strony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.