III SA/Gl 508/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o. o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca Spółka domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podała, iż przedmiotem jej działalności jest [...], [...] i [...]. Uzyskiwany z tego tytułu obrót w całości przeznacza na pokrycie bieżących zobowiązań, w tym [...]. Stąd [...] na koncie Spółki wynoszący – [...] zł. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł oraz stratę wielkości [...] zł. Dodatkowo jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano: - raporty kasowe za miesiące [...], [...] i [...] [...] r.; - deklaracje [...] z powyższego okresu, gdzie podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wynosiła [...] zł; - wyciągi z rachunków bankowych z [...] ostatnich miesięcy, a także - sprawozdanie finansowe za [...] r., z którego wynika, iż w roku tym Spółka poniosła [...] bilansową wynoszącą [...] zł. Jednocześnie do sprawy o sygn. III SA/Gl 507/08 skarżąca nadesłała: - bilans za [...] r., którego wynik finansowy wynosił [...] zł wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, na podstawie których ustalono, iż aktywa trwałe Spółki wynosiły w tym okresie [...] zł, natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych zamykały się w kwocie [...] zł; - zeznanie podatkowe [...] za [...] r., gdzie zadeklarowano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł oraz stratę wynoszącą [...] zł; - wyciągi z rachunku bankowego obrazujące operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy; - raporty kasowe od [...] [...] r. do [...] [...] r.; - oświadczenie z dnia [...] r., z którego wynika, iż skarżąca Spółka nie zatrudnia własnych pracowników, albowiem całość produkcji realizowana jest za pomocą pracowników [...]; - umowę kredytu zawartą w dniu [...] r. z Bankiem [...]. na kwotę [...] zł przeznaczoną na finansowanie bieżących zobowiązań wynikających z wykonywanej działalności; - zeznanie podatkowe [...] za [...] r., gdzie zadeklarowano przychód w kwocie [...] zł, koszty jego uzyskania w wysokości [...] zł oraz stratę w kwocie [...] zł; - deklaracje [...] za okres od [...] [...] r. do [...] [...] r., gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł; - sprawozdanie finansowe za [...] r. z sumą bilansową po stronie aktywów i pasywów w kwocie [...] zł obejmującą środki trwałe w wysokości [...] zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie [...] zł, ponadto rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym wykazującym zysk bilansowy netto w wysokości [...] zł (zgodnie z uchwałą nr [...] przeznaczono go w całości na kapitał rezerwowy Spółki, który wynosił wówczas [...] zł). Dokumenty te wykorzystano w niniejszej sprawie. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. - Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona. Analiza stanu majątkowego Spółki "A", której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych kształtuje się w wysokości [...] zł prowadzi bowiem do wniosku, iż ta powinna w nich partycypować. Tym bardziej, że w roku obrachunkowym [...] skarżąca wypracowała zysk bilansowy netto w kwocie [...] zł, który w całości przeznaczyła na kapitał rezerwowy wynoszący w tym okresie [...] zł. W ocenie rozpoznającego wniosek nic nie stało na przeszkodzie aby część tej kwoty zabezpieczyć na poczet przyszłych opłat sądowych zważywszy, iż postępowanie będące przedmiotem skargi toczyło się już od dłuższego czasu. Podobne spostrzeżenia nasuwają się w odniesieniu do wykazanych w deklaracji [...] za [...] r. kosztów uzyskania przychodu w kwocie [...] zł, w ramach których mogły się również znaleźć wydatki dotyczące postępowania sądowego. Podkreślić ponadto w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości, gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Stwierdzenia tego nie może zmienić okoliczność, iż skarżąca posiada do spłaty kredyt w wysokości [...] zł, który zaciągnęła na finansowanie bieżących zobowiązań wynikających z wykonywanej działalności. Brak bowiem informacji by Spółka miała trudności z jego spłacaniem lub zalegała z płatnościami. Wręcz przeciwnie z informacji dodatkowej zamieszczonej do sprawozdania finansowego za [...] r. wynika, iż strona zajmuje się [...], [...] i [...] na rzecz takich odbiorców jak [...], [...], [...] oraz [...]. Rynek ten jest ustabilizowany, a jego wartość oszacowano na poziomie [...] złotych rocznie. Wprawdzie w [...] r. poniesiono stratę w kwocie [...] zł. Niemniej jednak ta jak wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych nie była spowodowana nierentownością czy brakiem popytu na usługi, które skarżąca Spółka świadczy. Wręcz przeciwnie wysokość ponoszonych kosztów uzyskania przychodu daje podstawy przypuszczać, iż nieracjonalne gospodarowanie środkami Spółki prowadzi do takiego stanu sprawy. Tym bardziej, że podstawa opodatkowania wykazana w deklaracjach [...] za ostatnie [...] roku, tj. od [...] [...] r. do [...] [...] r. wynosiła w poszczególnych miesiącach: [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, co oznacza, iż skarżąca posiada silną pozycję na rynku. Powyższa okoliczność nie pozwala w sposób jednoznaczny przesądzić jakoby skarżąca nie była w stanie partycypować w kosztach postępowania obejmujących również należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi. Ten bowiem może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności Spółki, przyjmujących przecież wyższe wartości. Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.