III SA/Gl 51/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Sekretarz sądowy Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. przy udziale - sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji administracyjnej świadczeń niepieniężnych – zarzutów na postępowanie egzekucyjne dotyczące zwrotu towaru za granicę 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Postanowieniem z [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 17, art. 33 pkt 1 i art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jed. Dz. U. Nr 110, poz. 968 z 2001 r. ze zm.) Dyrektor Izby Celnej w K. uznał za nieuzasadnione zarzuty J. M. na prowadzone przez Wojewodę [...] postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu postanowienia organ celny przypomniał, że decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w K. nr [...]z [...]r. został zarządzony zwrot za granicę, sprowadzonego z [...] samochodu osobowego marki [...], wyprodukowanego w [...] r. o numerze nadwozia [...], gdyż został zakwalifikowany jako odpad. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z [...] r. nr [...]. J. M. nie wykonał w terminie nałożonego nań obowiązku powrotnego wywozu zakupionego samochodu, z tej przyczyny w dniu [...]r. został wezwany do natychmiastowego jego wykonania. Upomnienie zostało doręczone [...]r., a [...]r. został wystawiony tytuł wykonawczy nr [...], który celem wykonania został przesłany Wojewodzie [...], organowi egzekucyjnemu z mocy art. 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej p.e.a.) wraz z wnioskiem o zastosowanie środka egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym w postaci grzywny w celu przymuszenia. Postanowieniem Wojewody [...] z [...]r. nr [...] została nałożona na J. M. grzywna w kwocie [...]zł. W piśmie z [...]r. adresowanym do organu egzekucyjnego J. M. podniósł zarzut nieistnienia obowiązku do którego wykonania jest przymuszany, gdyż przedmiotowy samochód został wywieziony za granicę [...]r. i tam złomowany. Na dowód swoich twierdzeń przedłożył kserokopię dokumentu "Bescheinigung". Organ celny- wierzyciel zarzut ten uznał za bezzasadny, gdyż przedstawiony przez skarżącego dokument nie jest dokumentem urzędowym tylko prywatnym i jako taki nie może stanowić podstawy do uznania, że towar opuścił polski obszar celny, a tym samym został legalnie wprowadzony do [...], gdzie miał być złomowany. Na koniec podkreślono, że J. M. już pismem z [...]r. nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w C. został powiadomiony o powyższym stanowisku i wezwany do okazania dokumentu urzędowego. W zażaleniu na powyższe rozstrzygniecie J. M. stwierdził, że wykonał nałożony na niego obowiązek wywozu samochodu marki [...] uznanego przez organy celne za odpad. Podkreślił, że samochód nie został wprowadzony na polski obszar celny, a ponieważ nie mógł go zwrócić właścicielowi wywiózł go do [...], gdzie również mieszka i jest zameldowany. Na granicy nie żądano od niego żadnych dokumentów, ani też nie wydano mu potwierdzenia wywozu przedmiotowego samochodu. Nie został też pouczony, że takowy dokument urzędowy musi posiadać. Na koniec podkreślił, że w decyzji organu celnego znajdował się zapis, że w przypadku niewykonania w terminie nakazanej czynności zostanie orzeczony przepadek samochodu na rzecz Skarbu Państwa, a on zostanie obciążony wynikającymi z tego faktu kosztami. Brak działań organu celnego w tym zakresie utwierdzał go w przekonaniu, że nałożone na niego decyzją zobowiązanie wykonał. Na koniec poprosił o wskazanie co ma zrobić w chwili obecnej aby spełnić żądanie organu celnego skoro pojazd został złomowany w [...] w [...]r. Argumenty zażalenia nie zostały uwzględnione i postanowieniem z [...]r. nr [...] wydanym na podstawie art. 17 i art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 262¹ § 1 i § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz. 623) Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wskazał, że podniesiony w zażaleniu zarzut dotyczy nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym wynikającego z decyzji z [...]r. o powrotnym wywozie samochodu marki [...], który nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy. Złomowanie pojazdu poza granicami kraju zostało udokumentowane wyłącznie dokumentem prywatnym, z którego wynika, że "pojazd został u nas złomowany", co potwierdza dokonanie fizycznej jego likwidacji, nie zaś na wywiezieniu pojazdu poza polski obszar celny. Ta okoliczność powinno zostać potwierdzone dokumentem urzędowym o czym skarżący został powiadomiony. Dalej organ celny wyjaśnił, że celem postępowania dowodowego jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, aby jej załatwienie oparte było na udowodnionych faktach i aby właściwe normy prawne zostały zastosowane do stanu faktycznego odpowiadającego stanowi rzeczywistemu zgodnie z zasada prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazał, że pomimo tego, iż pojęcie dokumentu nie zostało zdefiniowane to w art. 76 K.p.a. stwierdzono, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone i korzystają z większej mocy dowodowej niż dokumenty prywatne. Nie odniesiono się do dokumentów prywatnych i z tej przyczyny podlegają one ocenie organu orzekającego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. M. wnioskował o uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia i umorzenia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi ponownie podkreślił, że jego zdaniem wykonał obowiązek powrotnego wywozu samochodu, jaki został na niego nałożony decyzją organu celnego na potwierdzenie czego przedłożył dowód złomowania spornego samochodu uznanego za odpad. Posiadany dokument, który przekazał organowi celnemu jest jedynym dokumentem potwierdzającym wykonanie obowiązku jakim dysponuje. Nie posiadał i nie posiada żadnego dokumentu urzędowego potwierdzającego powyższą okoliczność, która zaistniała w [...]r. Nie wie także okazania jakiego konkretnie dokumentu urzędowego organ celny żąda, aby mógł uznać, że dokonał powrotnego wywozu pojazdu. Pomimo skierowanej do organu celnego prośby w tej kwestii nie uzyskał odpowiedzi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie, iż przedstawiony prywatny dokument potwierdzający fizyczną likwidacje samochodu nie stanowi potwierdzenia jego wywozu poza polski obszar celny, co wymaga potwierdzenia dokumentem urzędowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: zarzuty strony skarżącej podniesione w skardze znajdują uzasadnienia, a zaskarżone postanowienie wydane z naruszeniem prawa nie może się ostać. Na wstępie należy wyjaśnić, że w przedmiotowej sprawie maja zastosowanie przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a zatem wszystkie zawarte w nim zasady. Organy administracyjne działają na podstawie przepisów prawa, stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i do jej załatwienia. Są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dokonać na jego podstawie oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. W teorii prawa podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: - należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, - materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, - ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, (tak B.Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 1996r. str.376 - 378). Pogląd ten został zaprezentowany na kanwie przepisu art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak jednak nie stało się w niniejszej sprawie. Uzasadniając swe stanowisko organ odwoławczy wskazał na fakty, które dały mu podstawę do przyjęcia takich ustaleń. W szczególności podkreślił, że skarżący nie wykonał obowiązku powrotnego wywozu samochodu marki [...]uznanego za odpad nałożonego nań ostateczną decyzją dyrektora Urzędu Celnego w C. z [...] r., gdyż nie przedłożył dokumentu sporządzonego przez organy celne państwa obcego lub inne uprawnione podmioty stanowiącego dowód wywiezienia spornego samochodu do [...], gdzie następnie został złomowany. Do takiego sposobu udokumentowania został skarżący wezwany przez organy celne pismem z dnia [...] r., czyli po przedłożeniu dokumentu o złomowania samochodu w [...] jako dowodu wykonania powyższej decyzji. Sąd zauważa, że zarówno decyzja jak i wcześniejsza korespondencja ze skarżącym nie wskazywała sposobu udokumentowania wykonania decyzji/ wywozu samochodu poza polski obszar celny. W aktach sprawy znajduje się "Towarowa lista przekazowa" nr [...] przekazująca " z urzędu" towar do wywozu za granicę. W upomnieniu nr [...] z [...]r. oraz nr [...] z [...]r. wzywano skarżącego do natychmiastowego wywozu samochodu..., który zgodnie z oświadczeniem skarżącego złożonym na rozprawie sądowej [...]r. stał na jego podwórku. Również w postanowieniach o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia z [...]r. nr [...] skarżący został wezwany do natychmiastowego wywozu towaru, gdyż obowiązek ten nie został wykonany. W treści tego postanowienia nie wynika na czym organ opierał swoje twierdzenie. Bezspornym jest, że pismem z [...]r., po ukaraniu go [...]r. i [...]r. grzywną w celu przymuszenia w kwocie po [...]zł J. M. powiadomił Izbę Celną w K. o wykonaniu decyzji z [...]r. przez wywiezienie do [...] i złomowaniu tam spornego samochodu. Do zawiadomienia załączył zaświadczenie o złomowaniu - "BESCHEINIGUNG" z [...]r. wystawione przez J. M. prowadzącego Skup i Sprzedaż Pojazdów Samochodowych, Magazyn Części Zamiennych, Holowanie Pojazdów w H. ([...]). Zaświadczenie wystawiono w G.. Po zapoznaniu się z powyższymi dokumentami organ celny, pismem z [...]r. Naczelnik Urzędu Celnego w C. wezwał skarżącego do "przedłożenia dokumentu sporządzonego przez organy celne państwa obcego lub inne uprawnione podmioty, stanowiącego dowód, że samochód został wywieziony do [...], a następnie tam zezłomowany". Podkreślono, że przedstawiony dokument nie stanowi podstawy do uznania, że samochód opuścił polski obszar celny i został legalnie wprowadzony na teren [...], gdzie miał być złomowany. Nie sposób zauważyć, że żądanie takie sformułowano po raz pierwszy, a odmowa/niemożność jego spełnienia stanowiła podstawę odmowy uznania wykonania obowiązku niepieniężnego. Mimo takiej wiedzy oraz sprawdzenia, że samochód marki [...] nie został nigdy w Polsce zarejestrowany organ celny nie nadal występował do Wojewody [...] o kontynuowanie czynności egzekucyjnych, co sprowadzało się do nakładania kolejnych grzywien w celu przymuszenia. Postanowieniem z [...]r. Nr [...] na J. M. nałożono kolejną grzywnę w wysokości [...]zł w celu przymuszenia go do wywiązania się z nałożonego obowiązku wywozu samochodu. Pismem z [...]r. J. M. zakwestionował zasadność prowadzenia wobec niego egzekucji administracyjnej w sytuacji wykonania nałożonego na niego obowiązku. Dyrektor Izby Celnej w K. w postanowieniu z [...]r. zarzut ten uznał za nieuzasadniony, gdyż brak jest podstaw do uznania, że samochód został wywieziony. Pogląd ten podzielił organ II instancji utrzymując w mocy powyższe postanowienie, które jest przedmiotem kontroli sądowej. W tym miejscu należy rozważyć czy zarzut skarżącego dotyczył wykonania lub umorzenia w całości albo w części obowiązku, przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 pkt1p.e.a.) czy też zarzutu niewykonalności tego obowiązku opisanej w pkt 5 art. 33 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji. Z pisma Wojewody [...] z [...]r. wynika, że wnioskował on o zajęcie stanowiska przez wierzyciela w sprawie wykonania obowiązku niepieniężnego z decyzji nr [...]z [...]r. Pojęcie to nie jest tożsame z zarzutem nieistnieniem obowiązku wskazanym w uzasadnieniu obu postanowień (zobacz Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. P. Przybysz, str. 147, 150 LEXIS NEXIS2006). W przypadku wykonania obowiązek nie istnieje ponieważ powstał, ale wygasł z powodu wykonania. W drugim przypadku obowiązek nie istnieje z innej przyczyny, jak umorzenie obowiązku, uchylenie decyzji. Natomiast wykonalność jako cecha obowiązku oznacza, że zobowiązany powinien zachować się w taki sposób, jaki jest obiektywnie możliwy i dopuszczalny w danych okolicznościach oraz że podjęcie przez niego wskazanych działań jest warunkiem realizacji aktu administracyjnego nakładającego obowiązek. Należy rozróżnić niewykonalność obowiązku od nieskuteczności egzekucji. Egzekucja jest nieskuteczna, jeżeli obowiązek jest wykonalny, ale nie jest możliwe osiągnięcie celu egzekucji (brak majątku). Obowiązki pieniężne są zawsze wykonalne. Jedynie obowiązki o charakterze niepieniężnym mogą być niewykonalne, co oznacza, że istnieją niezależne od zobowiązanego oraz trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku. Przesłanką uznania decyzji za niewykonalna nie mogą być trudności wyegzekwowania decyzji. Przeszkody mogą mieć charakter faktyczny (brak technicznych możliwości realizacji) i prawny (decyzja sprzeczna z obowiązującym prawem). Przenosząc powyższe wywody na grunt przedmiotowej sprawy należy uznać za trafne wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia co do braku ustaleń faktycznych potwierdzających "nieistnienie obowiązku". Należy też stwierdzić, żekarżący nigdy nie twierdził, że obowiązek na niego nałożony nie istnieje. Wręcz przeciwnie, od [...]r. konsekwentnie twierdzi, że obowiązek niepieniężny powrotnego wywozu samochodu marki [...] uznanego za odpad wykonał. Faktem jest, że nie przedłożył dokumentu urzędowego poświadczającego wprowadzenie spornego samochodu do [...], ale przedłożył dokument potwierdzający jego złomowanie właśnie w [...]. Dokumentowi temu organ którego wiarygodności nikt nie zakwestionował. Nawet wierzyciel w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że dokument ten korzysta z domniemania prawdziwości, co pozwala przyjąć za udowodnione, że dokonano fizycznej likwidacji pojazdu. Nie sposób w tym miejscu zauważyć, że nie można za racjonalne uznać twierdzenia wierzyciela, iż decyzja nie została wykonana i podtrzymywanie żądania powrotnego wywozu z Polski samochodu marki [...], który zgodnie z jego ustaleniami w [...] r. został fizycznie zlikwidowany w [...]. Przy tego rodzaju ustaleniach, pomimo braku dokumentów urzędowych potwierdzających legalne wprowadzenie spornego samochodu do [...] należy uznać zasadność zarzutu podniesionego przez skarżącego. W tej sytuacji za istotne dla oceny legalności wydanego rozstrzygnięcia wydaje się ustalenie, że samochodu fizycznie nie ma, a tym samym nie ma co powrotnie wywozić. Idąc dalej tym tokiem rozumowania to bezspornym wydaje się stwierdzenie, że jeżeli samochód został zlikwidowany w [...], to musiał zostać tam wywieziony z polskiego obszaru celnego, a taki obowiązek ciążył na skarżącym i stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę [...]. Reasumując powyższe, za chybioną i sprzeczną z art. 7, art. 75, art. 77 i art. 80 Kodeksu administracyjnego Sąd orzekający uznał argumentację wierzyciela co do braku podstaw uznania wykonania przez skarżącego obowiązku niepieniężnego nałożonego na J. M. decyzją z [...]r. i stwierdził, że obowiązek ten został wykonany. Tym samym zarzut prowadzenia egzekucji administracyjnej pomimo wykonania obowiązku, podniesiony przez skarżącego okazał się zasadny, a dalsze prowadzenie egzekucji niedopuszczalne (art. 34 § 4p.e.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd może uwzględnić skargę na decyzję/postanowienie administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się po stronie orzekających organów naruszeń prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – zaskarżone postanowienie uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzekł stosownie do zapisu art. 200 i art. 205 § 1 powyższej ustawy w związku z postanowieniem z 24 marca 2006 r. zwalniającym skarżącego z ponoszenia kosztów powyżej [...] zł, a wstrzymał wykonanie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152. Ponownie rozstrzygając sprawę i zajmując stanowisko w sprawie prawidłowo ustalonego zarzutu J. M., co do prowadzenia postępowania egzekucyjnego mimo wykonania w całości obowiązku niepieniężnego organ celny jako wierzyciel uwzględni powyższe rozważania Sądu.