III SA/Gl 511/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 października 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi strona skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Żądanie to następnie rozszerzyła na druku urzędowego formularza PPPr wnosząc także o ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata lub doradcy podatkowego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego wniosku podała, że choć kapitał Spółki wynosi 100.000,00 zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie 750.000 zł to za ostatni rok obrotowy poniesiono stratę rzędu 259.423,64 zł. Ponieważ środków zgromadzonych na rachunkach bankowych Spółka nie posiada nie jest w stanie spłacić ciążących na niej zobowiązań, które wynoszą 2.396.752,65 zł, bowiem jej należności to 1.515.672,53 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 22 września 2017 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi skarżąca Spółka nadesłała pismo w którym poinformowała, że od lutego 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, a od maja 2016 r. zawiesiła swoją działalność. W roku 2014 r. rachunki bankowe w "B" i "C" zostały wypowiedziane. Raporty kasowe nie są prowadzone, a deklaracje VAT składane do czasu zawieszenia działalności są zerowe, zaś kompletna informacja finansowo-księgowa w postaci elektronicznej znajduje się w biurze księgowym "D" w K.. Skarżąca podała również, że posiadała do stycznia 2014 r. środki trwałe na halach produkcyjnych znajdujących się w S., jednakże obecnie nie wie co się z nimi stało, a niektóre maszyny zaginęły. Do pisma dołączono również bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2012 r., wprowadzenie do sprawozdania finansowego z tego okresu oraz bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2013 r. i 2014 r. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z 25 października 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżąca nie wykonała w całości wezwania z dnia 22 września 2017 r. i nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni obrazowałyby jej sytuację finansową. Natomiast sporządzony na dzień 31 grudnia 2014 r. bilans wraz z rachunkiem zysków i strat nie mógł być uznany za wystarczający do uwzględnienia wniosku złożonego 11 września 2017 r. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem skarżąca Spółka wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że Spółka nie posiada obecnie żadnych środków finansowych, a w konsekwencji nie jest w stanie w udowodnić swojego stanowiska. Do sprzeciwu nie dołączono żadnych nowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, którym wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z niego, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem mieć na uwadze, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, stąd też ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżąca Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, co do zasadności odmowy przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu skarżąca Spółka w sposób wybiórczy zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. i nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Dokumentów, o które była wzywana skarżąca Spółka nie nadesłała także na etapie wniesienia sprzeciwu. Tymczasem art. 255 p.p.s.a. nie daje stronie możliwości decydowania o tym, które z żądanych dokumentów dostarczyć. Celem trybu z art. 255 p.p.s.a. jest bowiem uzyskanie przez sąd pełni informacji na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy, tak by możliwe było dokonanie, na podstawie kompletnych danych, a nie tylko tych przedstawionych dobrowolnie przez wnioskodawcę, oceny, czy spełnione zostały wymogi z art. 246 p.p.s.a., umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Ponadto deklarując fakt niesporządzania bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2016 r., Spółka zdaje się zapominać o obowiązku wynikającym z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2016 r., poz. 1047 ze zm.). Jak wynika z art. 12 ust. 3 ww. ustawy jedynie w sytuacji, gdy działalność jednostki pozostaje zawieszona przez cały rok obrotowy może ona nie zamykać ksiąg rachunkowych i nie sporządzać sprawozdania finansowego za ten rok obrotowy, chyba że jednostka dokonuje odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych lub występują inne zdarzenia wywołujące skutki o charakterze majątkowym lub finansowym. Tymczasem strona skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą w maju 2016 r., a zatem była zobowiązana sporządzić roczne sprawozdanie finansowe za rok 2016. Bez wątpienia zatem zaniechanie sporządzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej obciążają wnioskodawcę, a w konsekwencji skutkują niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących rzeczywistych możliwości płatniczych Spółki. Oceny tej nie zmienia nadesłane przez skarżącą sprawozdanie finansowe za rok 2012 r. bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 2013 i 2014. Dokumenty te są bowiem niewystarczające do oceny aktualnej sytuacji skarżącej Spółki oraz złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone wyjaśnienia, że kompletna informacja finansowo-księgowa w postaci elektronicznej znajduje się w biurze księgowym "D" w K., wskazują, że skarżąca pomimo wyraźnego wezwania, nie podjęła próby uprawdopodobnienia okoliczności, na które się powołuje. Również wyjaśnienia odnoszące się do posiadanych przez skarżącą środków trwałych okazały się niezwykle ogólnikowe, a ponadto nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Ponadto wątpliwości Sądu budzi to, że Spółka nie podjęła jakiekolwiek działań w celu odzyskania środków trwałych, które rzekomo zaginęły. Konkludując Sąd stanął na stanowisku, że referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżąca Spółka nie wykazała w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a nadesłane dokumenty nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.