III SA/Gl 512/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w 7 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, bądź doradcy podatkowego. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący znajduje się w krytycznej sytuacji finansowej, ponieważ w okresie kryzysu na rynku transportowym nie otrzymał zapłaty od swoich kontrahentów, co doprowadziło go do tego, że wpadł w tarapaty finansowe. Strona nie jest w stanie obecnie spłacić długów. Firma leasingowa "A" Sp. z o.o. zabrała wnioskodawcy środki transportowe i uzyskała wyrok sądowy skierowany przeciwko stronie, opiewający prawie na [...] zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku, poza samochodem "B", o wartości około [...] zł, który zajęty jest zresztą przez komornika. Tym pojazdem świadczy nieregularnie usługi transportowe. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim synem K. C. ([...]). Z oświadczenia majątkowego zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani żadnych oszczędności, papierów wartościowych, jak również nie posiada żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę [...] Euro. Skarżący oświadczył, że jego dochód osiągany jest z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (usługi transportowe) i z prac dorywczych. Przychód miesięczny zamyka się w kwocie [...] zł, natomiast koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...] zł – skarżący utrzymuje swojego syna, który nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Skarżący oświadczył, że prowadzonych jest przeciwko niemu wiele postępowań egzekucyjnych, ponieważ ma wiele długów spowodowanych nieuczciwością jego kontrahentów lub ich bankructwem. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie zawiadomień o wszczęciu egzekucji (z dnia [...] r. i [...] r.); zawiadomienie o wszczęciu postępowania zabezpieczającego z dnia [...]r., wyrok z dnia [...] r., nakazy zapłaty (z dnia [...] r. i [...] r.) oraz pismo z [...] r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego posiadanego przez skarżącego. Strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Uzupełnienie tych danych miało nastąpić między innymi przez: - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności gospodarczej za [...] ostatnie miesiące; - sprecyzowanie rodzaju prac dorywczych, za wykonywanie których skarżący pobiera wynagrodzenie oraz wskazanie przeciętnej miesięcznej wysokości tego wynagrodzenia. Jeżeli natomiast są wykonywane na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia bądź umowy o dzieło – należało przedłożyć kopię odpowiedniej umowy; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich [...] miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w K.); - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał 4 pisma z dnia [...]r. do jednej sprawy egzekucyjnej, prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. o sygnaturze akt [...]. Są to pisma informujące o zajęciu wierzytelności z czterech rachunków bankowych, których dysponentem jest skarżący. Ponadto część zawiadomień i nakazów, które zostały już dołączone do formularza PPF, zeznanie podatkowe PIT – 36L, z którego wynika, że skarżący poniósł w [...] r. stratę w wysokości [...] zł., rachunek zysków i strat za rok [...], wydruk stanowiący zestawienie operacji za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. na rachunku bankowym, prowadzonym w "C" W piśmie przewodnim z dnia [...] r., skarżący oświadczył, że rachunek bankowy w "C", to jedyny rachunek bankowy, jaki posiada oraz, że nie prowadzi podatkowej księgi przychodów, lecz księgi handlowe. Postanowieniem z 1 czerwca 2011 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dale P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że A. C. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego albo doradcy podatkowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do tego wniosku należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył wniosek o prawo pomocy i nie udowodnił w sposób wyczerpujący, w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się w rzeczywistości i czy jest to sytuacja uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Strona zastosowała się bowiem jedynie częściowo do wezwania z dnia [...] r. Skarżący nie nadesłał bowiem wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych, nie sprecyzował w ogóle rodzaju wykonywanych przez siebie prac dorywczych, nie przedłożył aktualnego zaświadczenia, wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod wskazanym przez niego adresem miejsca jego zamieszkania, nie podał nawet orientacyjnie wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz nie przedłożył kopii dokumentacji (ksiąg handlowych), która wskazywałaby wysokość środków pieniężnych wpływających na jego rachunek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wysokość wszelkich wydatków z tym związanych. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, że z pisma komornika sądowego z dnia [...] r. wynika, że skarżący posiada aktualnie cztery rachunki bankowe w następujących instytucjach bankowych: Banku [...] w K., [...] Bank S.A. w G., [...] Bank S.A. w W., [...] Bank S.A. w W. W tych czterech bankach dokonano zajęcia sumy stanowiącej należność główną ([...] zł) wraz z odsetkami i kosztami sądowymi (łącznie kwota około [...] zł). Zajęcie to ma na celu zabezpieczenie roszczeń pieniężnych, których dłużnikiem jest wnioskodawca. Skarżący tymczasem oświadczył w piśmie przewodnim z dnia [...] r., że posiada tylko i wyłącznie jeden rachunek bankowy, na którym nieustannie powiększa się debet i załączył wyciąg z tego rachunku (prowadzonego w "C"). Wynika z tego, że skarżący posiada jednak więcej rachunków bankowych – pomimo swojego wyraźnego oświadczenia zawartego w cytowanym wyżej piśmie przewodnim. Nie można wykluczyć, że na tych rachunkach bankowych są zgromadzone wystarczające środki finansowe, które umożliwiłyby jednak skarżącemu poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie we własnym zakresie pełnomocnika procesowego. Ponadto, skarżący był wyraźnie wezwany do przedłożenia kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. W swoim piśmie przewodnim oświadczył jednak, że nie prowadzi takiej księgi, prowadzi natomiast księgi handlowe. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca powinien był przecież jednak nadesłać stosowne kopie właśnie tych ksiąg handlowych. Księgi te bowiem obrazują rzeczywisty obraz prowadzonej działalności gospodarczej. Z ksiąg tych wynika przecież jakie należności pieniężne w toku tej działalności uzyskuje skarżący oraz, jakie są jego obciążenia finansowe. Jeśli skarżący oświadczył na urzędowym formularzu PPF, że jego przychód miesięczny zamyka się w kwocie około [...] zł miesięcznie, to należy mieć na uwadze to, że nie wystarczy jedynie samo oświadczenie strony. Oświadczenie to powinno być potwierdzone odpowiednim dokumentem źródłowym – w tym przypadku np. kopiami ksiąg handlowych. W efekcie nie jest wiadomo jaki jest aktualny stan prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej, a to ma przecież istotny wpływ na dokonanie oceny aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy. W praktyce, wiedzy takiej nie dadzą tylko i wyłącznie nadesłane w tym zakresie: rachunek zysków i strat za rok [...] i zeznania podatkowe za ubiegły rok. Do oceny całokształtu stanu finansowego prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej konieczna jest bowiem także aktualna, bieżąca dokumentacja z [...] ostatnich miesięcy. Skarżący oświadczył, że wykonuje określone prace dorywcze. Należy z tego wnioskować, że uzyskuje również dochód podejmując działania nie związane bezpośrednio z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. W tym zakresie, strona również nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego i w ogóle nie sprecyzowała charakteru i rodzaju tych prac oraz nie wskazała jaka jest wysokość wynagrodzenia, które uzyskuje za wykonywanie tych prac dorywczych. Skarżący nie tylko nie wykazał tych okoliczności odpowiednim materiałem źródłowym, ale nie ustosunkował się do tej kwestii nawet w pisemnym oświadczeniu, w którym mógł podać szacunkowe kwoty, które uzyskuje ze świadczenia tych prac. Merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone wyczerpującą analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie wystarczą jedynie same oświadczenia złożone przez niego we wniosku. Strona oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jedynie ze swoim synem, K. Fakt ten należało jednak wykazać – w tym przypadku stosownym zaświadczeniem o osobach zameldowanych pod tym adresem. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, zawierającej postanowienie z dnia [...] r., znajdującej się w aktach administracyjnych, znajduje się adnotacja, że przesyłkę tę odebrała M. C. (w dniu [...] r.). Jest to o tyle istotne, że istnieją wątpliwości, co do tego, czy strona prowadzi tylko [...] gospodarstwo domowe. Fakt ten należało więc potwierdzić stosownym zaświadczeniem o zameldowaniu. Dokonując bowiem oceny stanu majątkowego skarżącego, należy uwzględnić stan majątkowy wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Co istotne, skarżący również nie określił jakie są jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie wykazał jakie ponosi opłaty związane z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego (energia elektryczna, gaz, woda, inne media), jakie koszty pochłania zakup żywności, środków czystości, ubrań oraz jakie są potencjalne inne wydatki, które obciążają budżet domowy. Skarżący nie określił nawet szacunkowo tych kwot, nie podał nawet orientacyjnych kwot pieniężnych. Tymczasem wykazanie wysokości tych wydatków jest również niezmiernie istotne dla dokonania oceny kondycji finansowej strony. Podsumowując, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.