III SA/Gl 517/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu p o s t a n a w i a: 1/ przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K., 2/ w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 15 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] , którym organ ten stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z [...] r. nr [...] o odmowie wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutu, zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. od nr [...] do [...] , wystawionych na zaległości skarżącego w składkach należnych za okres od [...] do [...] r. Pismem z [...] r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku. Dnia 21 września 2010 r. wezwano skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie [...] zł. W odpowiedzi M. B. złożył pismo określone jako zażalenie, w którym wskazał, że wraz z [...] utrzymuje się z [...] w kwocie [...] zł, a po likwidacji działalności gospodarczej przez 7 lat nie mógł znaleźć pracy. Dlatego też z uwagi na trudną sytuację, materialną zwraca się o zwolnienie go od w/w opłaty kancelaryjnej. Wezwany o sprecyzowanie wniosku, tj. czy stanowi on zażalenie na zarządzenie wzywające do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, czy wniosek o udzielenie prawa pomocy wyjaśnił, iż "dotyczy (ono) wniosku o zwolnienie w całości od kosztów sądowych z jednoczesnym udzieleniem pomocy prawnej". Jednakże wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF w rubryce 4. wniósł jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpatrując tak zmodyfikowany wniosek, postanowieniem z 2 grudnia 2010 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, albowiem stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270ze zm. – dalej powoływana jako p.p.s.a.), nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych strony skarżące działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Ponieważ skarga M. B. dotyczyła postępowania egzekucyjnego, którego przedmiotem były zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne, korzystała ona z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a tym samym postępowanie prowadzone z wniosku skarżącego o przyznanie takiego zwolnienia jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Postanowienie powyższe zostało skarżącemu doręczone [...] r., a pismem z [...] r. M. B. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza WSA w Gliwicach z 2 grudnia 2010 r. w przedmiocie prawa pomocy, wskazując, iż popiera swoją skargę na orzeczenie Dyrektora izby Skarbowej i podkreślając, że postępowanie nie może być umorzone, aczkolwiek w treści uzasadnienia do sprzeciwu wskazuje, iż "zgodnie z treścią art.239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. "jest zwolniony od wszelkich kosztów, jakie mogą wyniknąć w sprawie w toku prowadzonego postępowania". Ponadto w dniu [...] r. wpłynęło do WSA w Gliwicach pismo procesowe skarżącego z [...] r., w którym podtrzymał on "wniosek o prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu", natomiast w treści formularza PPF jako zakres żądanej pomocy skarżący wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. Powtórzył dotychczasową argumentację, że wraz z [...] , która jest bezrobotna i nie ma prawa ani do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego ani też świadczenia przedemerytalnego utrzymuje się z [...] w kwocie [...] zł, nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego poza mieszkaniem o pow. [...] m2 ani cennych ruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Z drugiej strony należy wskazać, że przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ustalenie wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wymaga porównania realnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy z wysokością obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por. tezę 1 postanowienia NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 153/08). Ponadto w przypadku przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustalenia wymaga także wpływ obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na sytuację materialną strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy i jej rodziny. W toku dotychczasowego postępowania skarżący kilkakrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, które nie korespondowały w sobą w zakresie zawartych w nich żądań. Np. ostatni wniosek z [...] r. w części stanowiącej pismo skarżącego obejmuje tylko żądanie ustanowienia pełnomocnika procesowego, podczas gdy nadesłany wraz z nim formularz PPF zwiera wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (mimo, iż jak wynika z wcześniejszego pisma skarżący ma świadomość, iż korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania), a także ustanowienie radcy prawnego i/lub adwokata. Zważywszy na powyższe rozbieżności oraz daleko idącą nieporadność w formułowaniu wniosków Sąd przyjął, iż zamiarem strony było wystąpienie o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (alternatywnie adwokata lub radcy prawnego), jako że jest to ostatnia wersja wniosku strony, a ponadto zbieżna z najszerszą z możliwych wykładnią jej żądań, zapewniającą pełną gwarancję jej praw procesowych. Z oświadczenia skarżącego, popartego odcinkiem emerytury i zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że utrzymuje się z [...] w kwocie [...] złotych netto, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z [...] , która nie uzyskuje żadnych dochodów, zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni [...] m2, nie posiada nieruchomości ani cennych ruchomości. Z pobieranej [...] pokrywa opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, koszt żywności i leków dla dwóch osób. Odnoście punktu 1. sentencji zauważyć należy, że stawka minimalnego wynagrodzenia adwokata ustanowionego dla reprezentowania strony skarżącej w niniejszym postępowaniu wynosi 240,00 złotych netto (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z pkt 2 lit a i b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) lub 75% tej kwoty w przypadku sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej albo sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji, gdyby pełnomocnik nie uczestniczył w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W ocenie Sądu strona skarżąca wykazała, że bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego nie jest w stanie pokryć minimalnych kosztów ustanowienia adwokata. Kwota bieżących dochodów jest na tyle niewysoka, że pokrycie przez stronę skarżącą wynagrodzenia adwokata spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego, tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata przy uwzględnieniu przymusu adwokacko – radcowskiego dla sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Odnośnie natomiast rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2. sentencji niniejszego postanowienia Sąd podkreśla, że strona skarżąca w sprawie niniejszej na mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. zwolniona jest ustawowo od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Skoro więc sam ustawodawca nie nałożył na stronę skarżącą w niniejszym postępowaniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, żądanie zwolnienia jej przez Sąd od nieistniejącego obowiązku ich ponoszenia jest bezzasadne. Sąd nie może bowiem zwolnić strony od obowiązku, który na niej w ogóle nie ciąży. Z tych powodów Sąd umorzył postępowanie w stosunku do pozostałej części wniosku strony skarżącej z uwagi na jego bezprzedmiotowość na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wywiera to zatem ten skutek, iż mimo braku orzeczenia Sądu zwalniającego stronę skarżącą od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, jej udział w sprawie i dokonywane czynności procesowe nie są obciążane żadnymi kosztami. Jednocześnie należy podkreślić, że umorzenie postępowania odnosi się tylko do postępowania wpadkowego, wszczętego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i to nie w całości, lecz tylko do tej jego części, która dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Nie odnosi się ono zaś do meritum postępowania prowadzonego ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. oraz art. 239 pkt 1 lit. e w zw. z art. 161 § 1 pkt 3, a także art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art.245 § 3, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.