III SA/Gl 526/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.L/41.6/72/2023/11088 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z 25 maja 2023r. nr SKO.L/41.6/72/2023/11088 Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzję Kierownika Działu Dodatków Mieszkaniowych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej z 13 kwietnia 2023 r. Nr [...], którą organ I instancji odmówił skarżącej Z. G. przyznania dodatku mieszkaniowego. Przedstawiając stan sprawy SKO przypomniało, że w uzasadnieniu swej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że strona nie ponosi żadnych wydatków na utrzymanie zajmowanego lokalu mieszkalnego. W dniu 7 września 2022 r. wydano bowiem decyzję Nr [...] przyznającą jej dodatek mieszkaniowy w wysokości 541,98 zł, który w pełni pokrywa wydatki związane z korzystaniem z lokalu. Kwota wskazana przez zarządcę w pkt 12 wniosku jest równa przyznanemu już dodatkowi mieszkaniowemu, zatem nie stanowi wydatku faktycznie poniesionego przez wnioskodawcę. Po zapoznaniu się z odwołaniem strony od powyższego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę między wydatkami, o których mowa w ust. 3-6, przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu mieszkalnego, a kwotą wydatków poniesionych przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy w wysokości: 1) 15% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie jednoosobowym; 2) 12% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 2-4-osobowym; 3) 10% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 5-osobowym i większym. Dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Wnioskiem z 17 stycznia 2023 r. skarżąca zwróciła się do MOPS o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Podała, że zajmuje mieszkanie o pow. 39,56 m2. W skład rodziny wchodzą 3 osoby (strona oraz dwoje dzieci). Dochodem strony jest renta z ZUS. Ustalono, że "miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 913,49 zł., tj. miesięcznie 304,49 zł" (treść oryginalna). Organ pierwszej instancji ustalił, że łączna kwota wydatków na mieszkanie za ostatni miesiąc wyniosła 541,98 zł. Kwota ta odpowiada wysokości dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją z 7 września 2022 r. W konsekwencji 13 kwietnia 2023 r. została wydana decyzja nr [...] odmawiająca przyznania dodatku. Zdaniem składu orzekającego Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania stronie dodatku mieszkaniowego, gdyż przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego i obliczaniu jego wysokości uwzględnia się faktycznie poniesione (opłacone) w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wydatki związane z utrzymaniem mieszkania. Ponieważ w grudniu 2022 r. strona nie ponosiła wydatków na mieszkanie, bo pokrywał je dodatek przyznany na wcześniejszy okres, to dodatek mieszkaniowy jej nie przysługuje. W skardze strona podniosła, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że wypłacony dodatek mieszkaniowy nie stanowi wydatku faktycznie poniesionego przez wnioskodawcę. Świadczenie to jest przyznawane na wniosek zainteresowanego, po spełnieniu przez niego kryteriów określonych ustawą o dodatkach mieszkaniowych. Jest on zaliczany przez zarządcą na poczet należności za zajmowany lokal. W związku z tym pomniejsza tę należność i zwalnia stronę z obowiązku płacenia czynszu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Badając zaskarżoną decyzję wg wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że SKO naruszyło prawo materialne tj. art. 6 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 2021) poprzez jego błędną wykładnię. Zgodnie z art. 6 tej ustawy: 1. Wysokość dodatku mieszkaniowego stanowi różnicę między wydatkami, o których mowa w ust. 3-6, przypadającymi na normatywną powierzchnię użytkową zajmowanego lokalu mieszkalnego, a kwotą wydatków poniesionych przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy w wysokości: 1) 15% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie jednoosobowym; 2) 12% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 2-4-osobowym; 3) 10% dochodów gospodarstwa domowego - w gospodarstwie 5-osobowym i większym. 3. Wydatkami poniesionymi przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy są świadczenia okresowe ponoszone przez gospodarstwo domowe w związku z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. 4. Wydatkami, o których mowa w ust. 3, są: 1) czynsz; 1a) koszty, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 2224 oraz z 2022 r. poz. 807 i 1561); 2) opłaty związane z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na lokale mieszkalne w spółdzielni mieszkaniowej; 3) zaliczki na koszty zarządu nieruchomością wspólną; 4) odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego; 5) inne niż wymienione w pkt 1-4 opłaty za używanie lokalu mieszkalnego; 6) opłaty za energię cieplną, wodę, ścieki, odpady i nieczystości ciekłe; 7) wydatek stanowiący podstawę obliczania ryczałtu na zakup opału. 4a. Nie stanowią wydatków, o których mowa w ust. 4, wydatki poniesione z tytułu: 1) ubezpieczeń, podatku od nieruchomości, opłat za wieczyste użytkowanie gruntów; 1a) rocznych opłat przekształceniowych, o których mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2020 r. poz. 2040); 2) opłat za gaz przewodowy, energię elektryczną, dostarczane do lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) na cele bytowe. Faktem jest, że cytowane wyżej przepisy literalnie odwołują się do wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe (ust. 3). Tym niemniej ustęp ten należy czytać w powiązaniu z ust. 4, który taksatywnie wymienia wydatki ponoszone przez gospodarstwo domowe, czyli te, do poniesienia których zobowiązane jest gospodarstwo domowe. Prowadzi to do wniosku, że pod pojęciem "ponoszone" należy rozumieć "obciążające", te do których poniesienia zobowiązany jest korzystający z lokalu niezależnie od tego, kto je płaci na jego rzecz. Innymi słowy, pojęcie "wydatków poniesionych przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy" należy rozumieć w ten sposób, że chodzi tu wydatki wymienione w katalogu zawartym w ust. 4, przewidziane do poniesienia przez osoby wnioskujące o przyznanie dodatku, a które są ujmowane do wyliczenia należnego dodatku niezależnie od tego, kto je faktycznie opłaca na rzecz lokatora zamieszkującego w lokalu. Jest to synonim wydatków ciążących na osobie ubiegającej się o dodatek nawet jeśli faktycznie pokrywane są z różnego rodzaju zasiłków czy zapomóg. Odmienna interpretacja, przyjęta przez organy obu instancji, prowadzi do wniosku, że osoby tak ubogie, że nie są w stanie ponieść kosztów korzystania w lokalu w jakiejkolwiek części dodatku nie dostaną, podczas gdy nieco zamożniejsze, które w jakiejś części mogą je faktycznie opłacić, będą już mogły skorzystać z tej formy pomocy. Z uzasadnienia do projektu ustawy o dodatkach mieszkaniowych wynika, że w celu powstrzymania dekapitalizacji zasobów mieszkaniowych konieczne było podwyższenie czynszów z 1% wartości odtworzeniowej do 2-3% tej wartości. Racjonalne gospodarowanie zasobami mieszkaniowymi wymagało urealnienia czynszów do poziomu pokrywającego koszty utrzymania i remontów nieruchomości, jednak należało równocześnie łagodzić skutki takiego procesu dla lokatorów. Nieefektywny i niesprawiedliwy społecznie system dotacji udzielanych przez gminy do metrów kwadratowych powierzchni zasobów został zastąpiony przez system dodatków mieszkaniowych kierowanych do tych gospodarstw domowych, które z racji niskich dochodów rzeczywiście potrzebują pomocy. Jedną z przyczyn proponowanych zmian był także wzrost wydatków na mieszkanie związany ze wzrostem cen na energię cieplną (obecnie i w przyszłości) oraz koniecznością objęcia tą formą pomocy kolejnej grupy lokatorów, która po podwyżkach nie radziła sobie z pokrywaniem zwiększonych wydatków. Zaległości w opłatach za mieszkania były zaś podstawową przyczyną eksmisji. Według danych GUS za 1996 r. zaległości były powodem wystąpienia na drogę sądową o eksmisję 20.610 rodzin, z tego orzeczone wyroki nakazujące eksmisję dotyczyły 11.693 rodzin. Z powyższego uzasadnienia wynika zdaniem Sądu, że celem ustawy było z jednej strony urealnienie czynszów do poziomu umożliwiającego utrzymanie zasobu lokalowego we właściwym stanie, ale jednocześnie objęcie pomocą osób czy rodzin najuboższych, które same nie są w stanie ponieść kosztów utrzymania zajmowanego lokalu. Skoro dochody uzyskiwane przez rodzinę skarżącej były tak niskie, że skutkowały przyznaniem jej w poprzednim okresie dodatku mieszkaniowego w wysokości w pełni pokrywającej czynsz, to można się obawiać, że nieprzyznanie jej dodatku skutkować będzie pogorszeniem sytuacji życiowej skarżącej i powstaniem zaległości czynszowych. W ocenie Sądu jest to w oczywisty sposób sprzeczne z celem ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe stanowisko i ustali wysokość należnego skarżącej dodatku traktując jak opłacane przez nią także te wydatki, określone w art. 6 ust. 3 i wymienione w katalogu zawartym w ust. 4, które opłacane są z przyznanego wcześniej dodatku mieszkaniowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach nie orzeczono, gdyż sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.