III SA/Gl 541/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] . nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej J.Z. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r. W podstawie prawnej ZUS powołał art. 31zq ust. 7 ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ww. ubezpieczenia, jednakże jednym z warunków takiego zwolnienia jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych nie później niż do 30.06.2020r. Natomiast skarżąca takich deklaracji w tym terminie nie złożyła, zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek jej nie przysługuje. Skarżąca nie skorzystała z prawa do złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy i wywiodła skargę do WSA. W skardze zarzuciła, że ZUS nie dotrzymał terminu do wydania decyzji. Wniosek o zwolnienie został przez nią złożony [...] r., a decyzję otrzymała 16.03.2021r. Natomiast zgodnie z Kpa sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu miesiąca lub dwóch miesięcy w przypadku spraw szczególnie skomplikowanych. Zarzuciła, że gdyby ZUS wydał decyzję w ustawowym terminie, to mogłaby złożyć prawidłowe deklaracje rozliczeniowe do 30.06.2020r. i spełnić przesłanki do zwolnienia. Nie była bowiem świadoma, że złożone przez nią deklaracje są niepoprawne, a Zakład zwrócił się o ich poprawienie po tym terminie. Deklaracje te niezwłocznie poprawiła i [...]r. (winno być: [...]r. – przyp. Sądu) złożyła ich prawidłową wersję. Zatem na dzień wydania decyzji tj. [...] r. dokumenty rozliczeniowe były już poprawne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że 30.06.2020r. jest terminem ustawowym, a Zakład nie ma obowiązku wcześniej reagować na wniosek skarżącej przed ta datą skoro wymagane dokumenty mogły być złożone nawet w ostatnim dniu tego terminu. Ponieważ skarżąca obowiązku tego nie dotrzymała, nie spełniła tym samym warunku wynikającego z art. 31zq ust. 3 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 31 zo ust. 2 i 4 ustawy, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Stosownie do art. 31 zq ust. 3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek [...]r. Sąd przyjął, że strona złożyła deklaracje rozliczeniowe z zachowaniem terminu, tj. przed 30.06.2020r., tyle, że niepoprawne. Wniosek ten Sąd wywiódł z tego, że w skardze strona oświadczyła, że "na dzień złożenia wniosku (tj. [...]r. – przyp. Sądu) nie byłam świadoma, że dokumenty rozliczeniowe widniejące na moim koncie są niepoprawne, a zakład zwrócił się o ich poprawienie już po terminie 30.06.2021r." (winno być 30.06.2020r.). Twierdzenia tego organ nie zanegował oświadczając dodatkowo, że nie miał obowiązku reagować na wniosek strony przed 30.06.2020r., z czego wynika, że w tym dniu już odpowiednimi dokumentami dysponował. Wreszcie musiały one być w posiadaniu organu, skoro wezwał stronę do ich poprawienia, a nie złożenia. Uwzględniając powyższe założenie nie można zatem stwierdzić – jak uczynił to organ - że strona deklaracji nie złożyła. Natomiast organ wezwał ją do ich poprawienia wkrótce po upływie ustawowego terminu, skoro strona poprawiła je "niezwłocznie" i złożyła [...]r. W postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek znajdują zastosowanie przepisy Kpa. Formułują one szereg wymogów, którym organ winien sprostać w toku postępowania. I tak, stosownie do art. 7 Kpa, wyrażającego zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa czyli zasadą zaufania do władzy publicznej, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Wreszcie zasada informowania stron, szczególnie istotna w kontekście przedmiotowego postępowania, wyrażona w art. 9 Kpa przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Badając przedmiotową sprawę Sąd doszedł do przekonania, że organ zasadom tym nie sprostał. Skoro strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek oraz terminowo złożyła deklaracje oznacza to, że subiektywnie dopełniła wszelkich warunków do owego zwolnienia. Jeśli deklaracje te były niepoprawne, obowiązkiem organu działającego z zachowaniem zasady informowania oraz czuwającego nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było niezwłoczne poinformowanie strony o tym, że złożone przez nią deklaracje są niepoprawne. Działanie organu, który obowiązku tego zaniedbał nie tylko narusza art. 7 i 9 Kpa, ale także z pewnością nie buduje zaufania do organów. Organ w odpowiedzi na skargę podniósł, że nie miał obowiązku reagować na wniosek strony przed 30.06.2020r., gdyż wymagane dokumenty mogły być złożone w organie nawet w ostatnim dniu terminu. Stanowiska tego Sąd nie podziela. Skoro strona złożyła już wcześniej dokumenty, jakie uznawała za konieczne i poprawne, to oczywistym jest, że bez reakcji ze strony organu, który poinformuje ją że są niewłaściwe, nie złoży żadnych innych. To zaś pozbawi ja prawa do zwolnienia, o czym organ doskonale wiedział. W sprawie znaczenie ma również art. 35 Kpa, określający terminy załatwienia sprawy w podstępowaniu administracyjnym. I tak, zgodnie z § 2 ww. artykułu, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast – stosownie do § 3 - załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (...). Prowadzi to do wniosku, że słuszny jest zarzut strony, że gdyby organ prowadził postępowanie właściwie i terminowo załatwił sprawę, pozwoliłoby to jej na poprawienie deklaracji przed 30.06.2020r. i uzyskanie zwolnienia. Natomiast skutki opieszałości organu w całości zostały przerzucone na stronę. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do powyższych ocen Sądu. Uwzględni, że warunek złożenia deklaracji do 30.06.2020r. został przez stronę spełniony, a jeżeli były one niepoprawne, to organ winien wezwać stronę do ich poprawienia. Nie zmienia to faktu, że strona spełniła ten warunek formalny do udzielenia zwolnienia. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. O kosztach Sąd nie orzekał, gdyż sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a strona działała osobiście.