III SA/Gl 541/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 czerwca 2023 r. nr SKO.L/41.6./81/2023/11815 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, SKO), zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2023 r., nr SKO.L/41.6/81/2023/11815, po rozpatrzeniu odwołania I. B. (dalej: strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta K. (dalej: organ pierwszej instancji) z 28 marca 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżąca w dniu 29 grudnia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego położonego w K.. We wniosku podała, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. W miesiącach:, wrzesień, październik, listopad 2022 r. nie posiadała dochodu. Skarżąca korzysta z pomocy rodziny ok. 1000 zł miesięcznie. Powierzchnia użytkowa lokalu wynosi [...] m2. Wydatki za ostatni miesiąc na mieszkanie wynoszą 467,56 zl. W mieszkaniu brak jest centralnej instalacji ciepłej wody. Decyzją z 28 marca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że strona nie ponosi wydatków na utrzymanie zajmowanego lokalu mieszkalnego. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że decyzją nr [...] z 4 lipca 2022 r. przyznano stronie dodatek mieszkaniowy w wysokości 305,51 zł na okres od 01.07.2022 r. do 31.12.2022 r. na częściowe pokrycie kosztów związanych z zajmowanym lokalem, który został wypłacony na konto zarządcy budynku. Do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego złożonego w dniu 29 grudnia 2022 r. dołączone zostało oświadczenie oraz potwierdzenie wpłaty opłaty czynszowej za miesiąc XI 2022 r. z którego wynika, że wydatki tj. różnicę pomiędzy naliczonym czynszem przez zarządcę budynku a przyznanym skarżącej dodatkiem mieszkaniowym w wysokości 220 zł zostały opłacone przez M. F. tj. osobę, która nie została uwzględniona w składzie gospodarstwa domowego strony. W związku z powyższym organ stwierdził, że w miesiącu XI 2022 r. skarżąca nie poniosła wydatków za zajmowany lokal, ponieważ kwota 220 zł została opłacona przez ww. osobę trzecią, natomiast kwota 305,51 zł pochodzi z przyznanego dodatku mieszkaniowego. Tymczasem w przepisach ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych jest wyłącznie mowa o poniesionych (opłaconych) przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy wydatkach (opłatach) związanych z utrzymaniem mieszkania. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że pomagają jej córki, co pół roku składa to samo oświadczenie i nie rozumie dlaczego wstrzymano dodatek mieszkaniowy. Oświadczyła, że jej zięć w jej imieniu opłaca od lat wszystkie rachunki i w ten sposób jej pomaga, bo nie ma konta bankowego, a ze względu na stan zdrowia ma problemy z załatwianiem podstawowych spraw. SKO, zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podzielając zajęte w niej stanowisko, że skarżącej nie przysługuje dodatek mieszkaniowy, ponieważ nie ponosi wydatków na utrzymanie zajmowanego lokalu mieszkalnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła własnymi słowami, że nie zgadza się z treścią decyzji, bowiem spełnia kryteria określone w ustawie o dodatkach mieszkaniowych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Przeprowadzone wedle powyższych kryteriów badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że można organom orzekającym w przedmiotowej sprawie skutecznie zarzucić, iż przy rozpatrywaniu sprawy naruszyły obowiązujące przepisy prawa procesowego i to w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2021 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021r., poz. 2021), a w szczególności wskazane przez organ art. 6 i 7 ust. 1 tej ustawy. Zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego poprzedza ustalenie okoliczności faktycznych sprawy. Tymczasem w ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie stanowisko organów w zakresie ustalenia i oceny stanu faktycznego sprawy budzi wątpliwości. Na wstępie należy podkreślić, że głównym celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to ma zatem pomóc osobie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniającej wymogi ustawy, w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ta zamieszkuje. Instytucja dodatku mieszkaniowego, uregulowana w przepisach ustawy dodatkach mieszkaniowych, jest szczególnym świadczeniem pieniężnym wypłacanym przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal. Przepisy dotyczące zasad przyznawania dodatków mieszkaniowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że muszą być ściśle stosowane bez możliwości odstępstw. Ustawodawca w sposób bardzo ścisły określił zasady przyznawania i sposób obliczania dodatków mieszkaniowych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Organy rozpatrujące wnioski o udzielenie dodatku mieszkaniowego muszą kierować się kryteriami określonymi wyłącznie w ustawie o dodatkach mieszkaniowych. Nie mogą brać pod uwagę żadnych innych okoliczności poza wskazanymi w ustawie. Do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego możliwe jest zastosowanie prawa materialnego, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione; dowodów, na których się oparł; przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z kolei uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Winno być ono dla strony przekonujące (art. 11 k.p.a.), gdyż ma ona prawo znać argumenty i przesłanki wydanej. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego. Uzasadnienie powinno być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Poza tym zgodnie z ogólną zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) organ odwoławczy w wyniku wniesionego odwołania zobowiązany jest do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia merytorycznie sprawy. Organ odwoławczy jest tak samo jak organ pierwszej instancji (stosownie do treści art. 140 k.p.a.) związany art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. i ma obowiązek rozpoznać sprawę w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Powinien więc ocenić wszystkie dowody zgromadzone w aktach sprawy. Organ wyższego stopnia ma obowiązek również rozpoznać wszystkie zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia ponadto obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdza, że organ nie odniósł się do zarzutów i argumentacji skarżącej. Organ nie wyjaśnił kwestii ponoszenia opłat przez zięcia skarżącej, a w szczególności, od kiedy, w czyim imieniu i z jakich środków opłaty są regulowane. Nie wyjaśniono z czego skarżąca się faktycznie utrzymuje. Czy pomoc rodziny ma formę darowizny, czy korzysta z innej pomocy, zasiłków, jaka jest jej sytuacja finansowa. Czy ze względów zdrowotnych nie może sama opłacać rachunków? Czy faktycznie mieszka sama? Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Przepis ten wyraża zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników. Zasada ta wyprowadzana jest z zasady praworządności wyrażonej w art. 7 k.p.a., który został naruszony w toku postępowania. Już tylko ta okoliczność determinuje ocenę ewentualnego naruszenia przepisu art. 8 § 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni wyżej wskazane wątpliwości dotyczące dochodów i sytuacji finansowej skarżącej i na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego, stwierdzi czy wpłaty są dokonywane przez zięcia skarżącej w jej imieniu czy w jego własnym. Dopiero wówczas dokona właściwej subsumcji oraz przedstawi swoje stanowisko z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.