III SA/Gl 542/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej J. Z. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenia zdrowotne za marzec 2020r. Jako podstawę prawną ZUS powołał art.31 zq ust.2 i ust.4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) dalej powoływana jako ustawa o szczególnych rozwiązaniach). W uzasadnieniu ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31 zo ust.2 i 4, ww. ustawy o szczególnych rozwiązaniach, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ww. ubezpieczenia, jednakże jednym z warunków takiego zwolnienia jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych nie później niż do 30 czerwca 2020r. Natomiast skarżąca takich deklaracji w tym terminie nie złożyła, zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek jej nie przysługuje. Skarżąca nie skorzystała z prawa do złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy lecz wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze zarzuciła że ZUS nie dotrzymał terminu do wydania decyzji. Bowiem wniosek został przez nią złożony 10 kwietnia 2020r., a decyzję otrzymała 16 marca 2021r. Natomiast zgodnie z kpa, sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu miesiąca lub dwóch miesięcy w przypadku spraw szczególnie skomplikowanych. Strona podniosła, że gdyby ZUS wydał decyzję w ustawowym terminie, to mogłaby złożyć prawidłowe deklaracje rozliczeniowe w terminie do 30 czerwca 2020r i w ten sposób spełniłaby przesłanki uzyskania zwolnienia. Bowiem nie była świadoma że złożone deklaracje są niepoprawne, a ZUS o ich poprawienie zwrócił się po tym terminie. Skarżąca niezwłocznie poprawiła deklaracje i złożyła ich prawidłową wersję. Tym samym na dzień wydania decyzji tj. [...]r. dokumenty rozliczeniowe były już poprawne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podkreślił że 30 czerwca 2020r jest terminem ustawowym a ZUS nie ma obowiązku wcześniej reagować na wniosek skarżącej przed tą datą skoro wymagane dokumenty mogły zostać złożone w ostatnim dniu ustawowego terminu. Zdaniem Organu rentowego skarżąca nie dokonała obowiązku i tym samym nie spełniało wymogów wynikających z art.31zq ust.3 w zwz z art.31zo, ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j., Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zatem tylko stwierdzenie że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art.31 zo ust.2 i 4 ustawy na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art.8 ust.6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zwanej dale "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność" opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020r.i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31 zp ust.1, nie był wyższy niż 300 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Stosownie do art.31 zq ust.3 ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o którym mowa w art.31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Z akt sprawy wynika, że strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek 10 kwietnia 2020r. Sąd przyjął, że strona złożyła deklaracje rozliczeniowe z zachowaniem terminu, tj. przed 30 czerwca 2020r., tyle, że niepoprawne. Wniosek ten sąd wywiódł, ponieważ w skardze strona oświadczyła, że na dzień złożenia wniosku nie była świadoma, że dokumenty rozliczeniowe widniejące na jej koncie są niepoprawne a ZUS zwrócił się o ich poprawienie już po terminie tj.30.06.2020r. Twierdzenia tego organ nie zanegował oświadczając, że nie miał obowiązku reagować na wniosek strony przed 30 czerwca 2020r.,z czego wynika ,że w tym dniu odpowiednimi dokumentami już dysponował. Nadto dokumenty te musiały być w posiadaniu organu, skoro wezwał stronę do ich poprawienia a nie do złożenia. Uwzględniając powyższe fakty, nie można stwierdzić jak uczynił to organ, że strona deklaracji nie złożyła. Natomiast organ wezwał ją do poprawienia deklaracji wkrótce po upływie ustawowego terminu a strona poprawiła je niezwłocznie i złożyła w dniu 22 lipca 2020r. W postępowaniu dotyczącym zwolnienia z obowiązku opłacania składek stosuje się przepisy, które formułują wymogi, którym organ winien sprostać w toku postępowania. Zatem stosownie do art.7 KPA wyrażającego zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zaś zgodnie z art.8 §1 KPA czyli zasadą zaufania do władzy publicznej, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufania do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z kolei zasada informowania stron, wyrażona w art.9 KPA przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postepowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W badaniu przedmiotowej sprawy sąd doszedł do przekonania, że zasadom tym organ nie sprostał. Albowiem jeżeli strona złożyła wniosek o zwolnienia z obowiązku opłacania składek oraz terminowo złożyła deklaracje oznacza to, że subiektywnie dopełniła wszelkich warunków do przedmiotowego zwolnienia. Skoro deklaracje te były niepoprawne to obowiązkiem organu działającego z zachowaniem zasady informowania oraz czuwającego nad tym aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było niezwłoczne poinformowanie strony przez organ, że złożone przez nią deklaracje są niepoprawne. Bowiem działanie organu, który tego obowiązku zaniedbał narusza zarówno art.7 i 9 KPA a także nie wzbudza zaufania do organów. Organ podniósł w odpowiedzi na skargę, że nie miał obowiązku reagować na wniosek strony przed 30 czerwca 2020r. gdyż wymagane dokumenty mogą być złożone w organie nawet w ostatnim dniu terminu, jednakże stanowiska tego sąd nie podziela. Bowiem skoro strona złożyła już wcześniej dokumenty jakie uznawała za poprawne i konieczne to oczywistym jest, że bez reakcji organu, który poinformuje ją, że są niewłaściwe to strona nie złoży żadnych innych. Co pozbawi ją prawa do zwolnienia o czym organ doskonale wiedział. Nadto w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma również art.35 KPA, określający terminy załatwienia sprawy w postepowaniu administracyjnym. Bowiem zgodnie z § 2 ww. artykułu, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane organowi z urzędu przed który toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast stosownie do § 3 załatwienie prawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Mając powyższe na uwadze można uznać, że słuszny jest zarzut strony, że gdyby organ prowadził postepowanie właściwie i terminowo załatwił sprawę, pozwoliłoby to stronie na poprawienie deklaracji przed 30 czerwca 2020r.i tym samym uzyskanie zwolnienia. Natomiast skutki opieszałości organu zostały w całości przerzucone na stronę. Podobne stanowisko przedstawił tutejszy sąd w wyroku z 27 października 2021r o sygn. akt III SA Gl 540/21, dotyczącym innego okresu zwolnienia, o który wnioskowała skarżąca a skład rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela wyrażony wcześniej pogląd. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do powyższych ocen sądu, uwzględni, że warunek złożenia deklaracji do dnia 30 czerwca 2020r.został przez stronę spełniony a jeżeli deklaracja była niepoprawna to organ winien wezwać stronę do jej poprawienia. Bowiem strona spełniła warunek formalny do udzielenia zwolnienia. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt1 lit. c). p.p.s.a.